Τετάρτη, 30 Δεκεμβρίου 2015 12:25

Ενδογενής παράγοντας

Γράφτηκε από την
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(2 ψήφοι)

Η έλλειψη ενδογενή παράγοντα προκαλεί κακοήθη αναιμία

Ο ενδογενής παράγοντας (IF-Intrinsic Factor), επίσης γνωστός ως γαστρικός ενδογενής παράγοντας (GIF-Gastric Intrinsic Factor), είναι μια γλυκοπρωτεΐνη που παράγεται από τα τοιχωματικά κύτταρα του στομάχου.

Είναι απαραίτητη για την απορρόφηση της βιταμίνης Β12 (κοβαλαμίνη)  στο λεπτό έντερο.

Στους ανθρώπους, η ειδική αυτή πρωτεϊνη κωδικοποιείται από το γονίδιο GIF. 

Η απτοκορρίνη (επίσης γνωστή ως R πρωτεΐνη και τρανσκοβαλαμίνη I), είναι μια γλυκοπρωτεΐνη που εκκρίνεται από τους σιελογόνους αδένες η οποία συνδέεται με τη βιταμίνη B12. Η βιταμίνη Β12 είναι ευαίσθητη στα οξέα και με τη σύνδεση με την τρανσκοβαλαμίνη μπορεί να περάσει με ασφάλεια μέσα από το όξινο στομάχι στο δωδεκαδάκτυλο. Στο λιγότερο όξινο περιβάλλον του λεπτού εντέρου, τα παγκρεατικά ένζυμα χωνεύουν το μεταφορέα γλυκοπρωτεΐνης και βιταμίνης Β12 που μπορεί στη συνέχεια να δεσμευτεί με τον ενδογενή παράγοντα και στη συνέχεια απορροφάται από τα επιθηλιακά κύτταρα (εντεροκύτταρα) του ειλεού. Στο εσωτερικό των κυττάρων, η Β12 διασπάται και πάλι και προσδένεται σε μια άλλη πρωτεΐνη, την τρανσκοβαλαμίνη II και τότε εξέρχεται από τα επιθηλιακά κύτταρα και μεταφέρεται στο ήπαρ.

Ο ενδογενής παράγοντας εκκρίνεται από το στομάχι. Είναι παρών στο γαστρικό υγρό καθώς και στη μεμβράνη του γαστρικού βλεννογόνου. Το βέλτιστο pH για τη δράση της είναι το 7 και αδρανοποιείται σε θερμοκρασίες άνω των 45 ° C. Δεν έχει σχέση ανάλογη με την ποσότητα του HCl ή την πεψίνη στο γαστρικό υγρό. Έτσι, σε ορισμένες περιπτώσεις, ο ενδογενής παράγοντας μπορεί να είναι παρών, ακόμη και αν δεν υπάρχει HCl ή πεψίνη ή αντίστροφα. Η θέση του σχηματισμού του ενδογενούς παράγοντα ποικίλει σε διαφορετικά είδη. Στους χοίρους λαμβάνεται από τον πυλωρό και την αρχή του δωδεκαδάκτυλου. Σε ανθρώπινα όντα είναι παρών και στο σώμα του στομάχου.

Σε κακοήθη αναιμία, η οποία είναι συνήθως μια αυτοάνοση ασθένεια, αυτοαντισώματα κατευθύνονται έναντι ενδογενούς παράγοντα ή τα τοιχωματικά κύτταρα και προκαλείται ανεπάρκεια του παράγοντα, δυσαπορρόφηση της βιταμίνης Β12 και επακόλουθη μεγαλοβλαστική αναιμία.

Η ατροφική γαστρίτιδα μπορεί, επίσης, να προκαλέσει εγγενή ανεπάρκεια παράγοντα και αναιμία από τη βλάβη στα τοιχωματικά κύτταρα του τοιχώματος του στομάχου.

Η εξωκρινής παγκρεατική ανεπάρκεια μπορεί να επηρεάσει την φυσιολογική διάσπαση της βιταμίνης Β12 από τις πρωτεΐνες πρόσδεσης της στο λεπτό έντερο, εμποδίζοντας την απορρόφησή του μέσω του συμπλόκου με τον ενδογενή παράγοντα.

Άλλοι παράγοντες κινδύνου που συμβάλλουν στην κακοήθη αναιμία είναι κάτι που προκαλεί βλάβη ή η χειρουργική αφαίρεση του στομάχου, οι όγκοι στομάχου, τα  γαστρικά έλκη, και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.


Θεραπεία ανεπάρκειας ενδογενούς παράγοντα

Οι ασθενείς που εμφανίζουν ανεπάρκεια στον ενδογενή παράγοντα τους δεν μπορούν να επωφεληθούν από μία χαμηλή δόση από του στόματος συμπληρώματος βιταμίνης Β12, γιατί δεν απορροφάται μέσω του τοιχώματος του λεπτού εντέρου.

Ωστόσο, με τα υπογλώσσια συμπληρώματα Β12 ξεπερνιέται αυτό το πρόβλημα. Άλλοι λαμβάνουν καθημερινά 300g πολτό ήπατος. Σε αντίθεση με τις άλλες υδατοδιαλυτές βιταμίνες, η βιταμίνη B12 αποθηκεύεται στο συκώτι.

Σήμερα, συνθετική βιταμίνη Β12 μπορεί να εγχυθεί μηνιαία, παρακάμπτοντας έτσι την πεπτική οδό εντελώς.

Η χορήγηση ενδογενούς παράγοντα μαζί με βιταμίνη Β12 μπορεί να βοηθήσει στην απορρόφηση της βιταμίνης, αλλά τελικά ο παράγοντας αυτός μπορεί να μην είναι αποτελεσματικός. Με τον μηχανισμό του ενδογενούς παράγοοντα δεν απορροφούνται περισσότερα από 8 μγρ στοματικής δόσης της βιταμίνης Β12 κάθε φορά.

Αν και ο ενδογενής παράγοντας είναι απαραίτητος για την αποτελεσματική απορρόφηση της Β12, ακόμη και χωρίς ενδογενή παράγοντα το έντερο μπορεί να απορροφήσει άμεσα περίπου 1% της προσλαμβανόμενης Β12.

Το συμπλήρωμα από το στόμα με 500-1000 mcg ανά ημέρα παρέχει επαρκή άμεση απορρόφηση χωρίς τη λειτουργία ενδογενούς παράγοντα. 


Δοκιμασίες αιτιολογικής διερεύνησης της ανεπάρκειας της βιταμίνης Β12
-Δοκιμασία Schilling test 
α) Υψηλή ειδικότητα σε περίπτωση που η ανεπάρκεια της βιταμίνης Β12 οφείλεται σε έλλειψη του ενδογενούς παράγοντα
β) Είναι λειτουργική δοκιμασία και εξετάζει τόσο το γαστρικό όσο και το εντερικό σκέλος της απορρόφησης της Β12
α) Απαιτεί συλλογή ούρων 24ώρου
β) Απαιτεί τη χρησιμοποίηση ενδογενούς παράγοντα
γ) Ψευδώς θετικά αποτελέσματα σε νεφρική ανεπάρκεια, σε ατελή συλλογή ούρων 24 ώρου, ή σε πρόσφατη λήψη βιταμίνης Β12 από το στόμα
δ) Χορήγηση έστω και μικρής δόσης ραδιενεργού βιταμίνης Β12
-Αντισώματα έναντι ενδογενούς παράγοντα (μέθοδος ELISA)
Φυσιολογικά αρνητικά
α) Παθογνωμονικά για κακοήθη αναιμία.
β) Υψηλή ειδικότητα που πλησιάζει το 100%
Σχετικά χαμηλή ευαισθησία (~70%)
-Πεψινογόνο Ι και λόγος Πεψινογόνο Ι προς Πεψινογόνο ΙΙ (μέθοδος RIA)
φ.τ: Πεψινογόνο Ι: 110-150 ng/ml, Πεψινογόνο ΙΙ: 2-20 ng/ml
α)  Απεικονίζει τη γαστρική λειτουργία και αυξάνεται σε γαστρική ατροφία
β) Υψηλή ευαισθησία, Χαμηλή ειδικότητα
Μπορεί να βρεθεί αυξημένο και σε:
  • δωδεκαδακτυλικό έλκος,
  • σύνδρομο
  • Zöllinger-Ellison,
  • οξεία γαστρίτιδα,
  • νεφρική ανεπάρκεια 
-Γαστρίνη (μέθοδος RIA)
φ.τ (ενήλικες): <100pg/ml
α)  Αυξάνεται σε περίπτωση υποχλωρυδρίας και γαστρικής ατροφίας
β) Σχετικά υψηλή ευαισθησία, Χαμηλή ειδικότητα
Μπορεί να βρεθούν υψηλές τιμές και σε:
  • γαστρίνωμα,
  • σύνδρομο Zöllinger-Ellison,
  • υπερπλασία C-κυττάρων του άντρου,
  • πεπτικό έλκος,
  • καρκίνο μαστού
-Αντισώματα έναντι των γαστρικών  τοιχωματικών κυττάρων (μέθοδος εμμέσου ανοσοφθορισμού) 
Φυσιολογικά αρνητικά
Είναι δυνατόν να ανευρεθούν σε κακοήθη αναιμία 
Πολύ χαμηλή ειδικότητα
Ανιχνεύονται και σε: 
  • γαστρικό έλκος,
  • καρκίνο στομάχου, 
  • αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα,
  • σακχαρώδη διαβήτη, 
  • σιδηροπενική αναιμία,
  • σύνδρομο Sjögren, 
  • υπερήλικες
-Holo-τρανσκοβαλαμίνη (CobaSorb)
Μέτρηση των επιπέδων της βιταμίνης Β12 που είναι ενωμένη με την τρανσκοβαλαμίνη ΙΙ πριν και μετά τη χορήγηση ενδογενούς παράγοντα 
α) Αναμένεται να έχει πολύ υψηλή ειδικότητα σε περίπτωση κακοήθους αναιμίας
β) Όπως και το Schilling test είναι λειτουργική δοκιμασία της απορρόφησης της βιταμίνης Β12
γ) Χρειάζεται κατάλληλη υποδομή για τη μέτρηση της
δ) Είναι απαραίτητη η χορήγηση ενδογενούς παράγοντα
ε) Βρίσκεται ακόμα σε ερευνητικό στάδιο
-Γαστροσκόπηση
α) Υψηλή ειδικότητα για ατροφική γαστρίτιδα
β) Λήψη βιοψιών
α) Επεμβατική μέθοδος
β) Απαιτείται η συνεργασία του ασθενούς
-RIA: radioimmunoassay – ραδιοανοσολογική εξέταση
Τα άτομα με υποκλινική ανεπάρκεια βιταμίνης Β12  σε έδαφος δυσαπορρόφησης είναι ίσως τα μόνα που χρειάζονται αναμφισβήτητα θεραπεία. Η θεραπευτική αγωγή μπορεί να απαιτείται δια βίου ή για σύντομο χρονικό διάστημα. Στα πλαίσια αιτιολογικής διερεύνησης της ανεπάρκειας της βιταμίνης Β12 χρησιμοποιούνται διάφορες δοκιμασίες, όπως διαβάσατε παραπάνω. 
Η μελέτη της απορρόφησης της ραδιενεργού βιταμίνης Β12 σχεδιάστηκε το 1953 από τον ερευνητή Robert F. Schilling, προς τιμήν του οποίου έλαβε και την διεθνή ονομασία Schilling test. Διενεργείται προκειμένου να διαφοροδιαγνωσθεί αν η ανεπάρκεια της βιταμίνης Β12 οφείλεται σε έλλειψη του ενδογενούς παράγοντα ή σε βλάβες του εντερικού επιθηλίου και ιδιαίτερα του ειλεού. 

Διαβάστε, επίσης,

Διάγνωση της ανεπάρκειας της βιταμίνης Β12

Μακροκυττάρωση στο πλακάκι αίματος

www.emedi.gr

 

Διαβάστηκε 6313 φορές Τελευταία τροποποίηση στις Τετάρτη, 30 Δεκεμβρίου 2015 17:14
Σαββούλα Μάλλιου Κριαρά

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.