Τρίτη, 10 Δεκεμβρίου 2013 08:57

Ανεπάρκεια σιδήρου

Γράφτηκε από την
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(6 ψήφοι)
Μήπως σας λείπει σίδηρος απ' τον οργανισμό σας;

Η έλλειψη σιδήρου είναι η συνηθέστερη μορφή αναιμίας παγκοσμίως.
Η ελάττωση των επιπέδων της αιμοσφαιρίνης του αίματος ονομάζεται αναιμία. Αναιμία μπορεί να προκληθεί από έλλειψη διαφόρων διατροφικών παραγόντων, απαραίτητων για την ερυθροποίηση, όπως ο σίδηρος, η βιταμίνη Β12 και το φυλλικό οξύ, αλλά και από κληρονομικούς παράγοντες όπως το στίγμα μεσογειακής αναιμίας, οι χρόνιες φλεγμονές ή απώλεια αίματος ή ακόμα και λόγω χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ή γαστρεκτομής.
Η ανεπάρκεια σιδήρου, ICD-10 E61.1, είναι μία από τις πιο κοινές διατροφικές ελλείψεις.
Ο σίδηρος είναι παρόν σε όλα τα κύτταρα στο ανθρώπινο σώμα και έχει πολλές ζωτικές λειτουργίες.
Παραδείγματα των λειτουργιών του σιδήρου είναι η μεταφορά του οξυγόνου στους ιστούς από τους πνεύμονες με τη μορφή αιμοσφαιρίνης, η μεταφορά των ηλεκτρονίων εντός των κυττάρων με τη μορφή των κυτοχρωμάτων και οι ενζυμικές αντιδράσεις σε διάφορους ιστούς.
Η ανεπάρκεια του σιδήρου μπορεί να επηρεάσει αυτές τις ζωτικές λειτουργίες και να οδηγήσει σε νοσηρότητα και θάνατο.
Το αποτέλεσμα της έλλειψης σιδήρου είναι η σιδηροπενική αναιμία, όπου τα αποθέματα του σώματος σε σίδηρο έχουν εξαντληθεί και το σώμα δεν είναι σε θέση να διατηρήσει τα επίπεδα της αιμοσφαιρίνης στο αίμα.
Τα παιδιά και οι προ-εμμηνοπαυσιακές γυναίκες είναι οι ομάδες που είναι πιο επιρρεπείς στην ασθένεια.
Το σύνολο σιδήρου ενός μέσου σώματος είναι περίπου 3,8 g σε άνδρες και 2,3 g σε γυναίκες.
Στο πλάσμα του αίματος, ο σίδηρος φέρεται σφικτά συνδεδεμένος με την πρωτεΐνη τρανσφερίνη. Υπάρχουν διάφοροι μηχανισμοί που ελέγχουν τον ανθρώπινο μεταβολισμό του σιδήρου και τη διασφάλιση από έλλειψη σιδήρου. Ο κύριος ρυθμιστικός μηχανισμός βρίσκεται στην γαστρεντερική οδό. Όταν η απώλεια του σιδήρου δεν αντισταθμίζεται επαρκώς από την επαρκή πρόσληψη σιδήρου από τη διατροφή, μια κατάσταση ανεπάρκειας σιδήρου αναπτύσσεται με την πάροδο του χρόνου.

Οι αιτίες της σιδηροπενικής αναιμίας είναι πολλές:
-Απώλεια αίματος με την έμμηνο ρύση ή από τον πεπτικό σωλήνα ή από άλλες αιτίες, όπως επιστάξεις, αιματουρία, διαταραχές του μηχανισμού πήξεως, χρόνια αιμοκάθαρση και συχνή αιμοδοσία.
-Δυσαπορρόφηση όπως σε ολική γαστρεκτομή, αχλωρυδρία, εκτομή στομάχου και δωδεκαδακτύλου, κοιλιοκάκη, αλλοτριοφαγία και άλλα σύνδρομα δυσαπορρόφησης.
-Ανεπαρκής πρόσληψη ή αυξημένες απαιτήσεις σε σίδηρο όπως παρατεταμένη δίαιτα, χορτοφάγοι, αλκοολικοί,  κύηση και θηλασμός και ταχεία σωματική ανάπτυξη.
-Φλεγμονές, όπου η σιδηροπενική αναιμία είναι προσαρμοστική για να περιορίσει την ανάπτυξη των βακτηρίων.
-Άλλα πιο σπάνια αίτια, όπως το σύνδρομο Goodpasture και η αιμοσιδηρινουρία.

Συμπτώματα σιδηροπενικής αναιμίας
Τα συμπτώματα της ανεπάρκειας σιδήρου μπορεί να υπάρχουν ακόμα και πριν την εγκατάσταση της σιδηροπενικής αναιμίας.
Τα συμπτώματα της ανεπάρκειας σιδήρου δεν είναι παθογνωμονικά. Ένα ευρύ φάσμα συμπτωμάτων μπορεί να προκύψει τελικά, είτε ως δευτερεύον αποτέλεσμα της αναιμίας  ή από άλλα πρωτογενή αποτελέσματα της ανεπάρκειας σιδήρου.

Τα συμπτώματα της ανεπάρκειας σιδήρου περιλαμβάνουν:
•      κούραση
•      ζάλη
•      χλωμάδα
•      τριχόπτωση
•      ευερεθιστότητα
•      αδυναμία
•      εύθραυστα νύχια ή με ραβδώσεις
•      Plummer-Vinson σύνδρομο: επώδυνη ατροφία του βλεννογόνου μεμβράνης που καλύπτει την γλώσσα, τον φάρυγγα και τον οισοφάγο
•      μειωμένη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος
•      κατανάλωση πάγου
•      σύνδρομο ανήσυχων ποδιών

Εργαστηριακές εξετάσεις  σε άτομα με ανεπάρκεια σιδήρου
•      Μια γενική εξέταση αίματος πιθανόν να αποκαλύψει μικροκυτταρική αναιμία
•      Χαμηλή φερριτίνη ορού
•      Χαμηλός σίδηρος του ορού
•      Υψηλή TIBC (ολική σιδηρδεσμευτική ικανότητα)
•      Πιθανό η εξέταση αίματος στα κόπρανα να είναι θετική, αν η ανεπάρκεια σιδήρου είναι το αποτέλεσμα μιας γαστρεντερικής αιμορραγίας.
•      Η φερριτίνη ορού μπορεί να ανυψωθεί σε φλεγμονώδεις καταστάσεις και έτσι μια φυσιολογική  φερριτίνη ορού δεν μπορεί να αποκλείσει πάντοτε την έλλειψη σιδήρου και γι' αυτό πρέπει ταυτόχρονα να εξετάζεται η C αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP).

Συνέπειες της σιδηροπενικής αναιμίας
Η συνεχιζόμενη έλλειψη σιδήρου μπορεί να εξελιχθεί σε αναιμία και επιδείνωση της κόπωσης. Επίσης, προκαλείται θρομβοκυττάρωση ή σημαντική αύξηση των αιμοπεταλίων. Η έλλειψη επαρκών επιπέδων σιδήρου στο αίμα είναι ένας λόγος που μερικοί άνθρωποι δεν μπορούν να γίνουν δωρητές αίματος.

Θεραπεία σιδηροπενικής αναιμίας
Πριν την έναρξη της θεραπείας, θα πρέπει να υπάρχει οριστική διάγνωση της υποκείμενης αιτίας για την ανεπάρκεια σιδήρου. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε ηλικιωμένους ασθενείς, οι οποίοι είναι πιο επιρρεπείς σε καρκίνο του παχέος εντέρου. Στους ενήλικες, 60% των ασθενών με αναιμία από ανεπάρκεια σιδήρου μπορεί να έχουν υποκείμενες γαστρεντερικές διαταραχές που οδηγούν σε χρόνια απώλεια αίματος.
Μετά τη διάγνωση, η κατάσταση μπορεί να αντιμετωπιστεί με συμπληρώματα σιδήρου. Η επιλογή του συμπληρώματος  εξαρτάται τόσο από τη σοβαρότητα της κατάστασης, την απαιτούμενη ταχύτητα της βελτίωσης (π.χ. εάν αναμονή χειρουργική επέμβαση) και της πιθανότητας της θεραπείας να είναι αποτελεσματική (π.χ. ασθενείς που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση).
Παραδείγματα από του στόματος σιδήρου που χρησιμοποιούνται συχνά είναι ο θειικός δισθενής σίδηρος, ο γλυκονικός σίδηρος, ή αμινοδισκία χηλικού οξέος.
Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η δόση αντικατάστασης του σιδήρου, τουλάχιστον σε ηλικιωμένους με ανεπάρκεια σιδήρου, μπορεί να είναι τόσο 15 mg ανά ημέρα.
Πηγές σιδήρου από τα τρόφιμα
Ο σίδηρος είναι ένα μέταλλο που εντοπίζεται σε αρκετά τρόφιμα, αλλά με δύο χημικές μορφές, δισθενής ή οργανικός σίδηρος και τρισθενής ή  μη οργανικός σίδηρος.
Τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης (κόκκινο κρέας, εντόσθια, πουλερικά και ψάρι) περιέχουν και τις δύο μορφές, ενώ τα τρόφιμα φυτικής προέλευσης (δημητριακά, σπόροι, φρούτα και λαχανικά) περιέχουν μη οργανικό σίδηρο.
Η απορρόφηση του σιδήρου από τον οργανισμό καθορίζεται από τη χημική του μορφή, αλλά και από διατροφικούς παράγοντες που άλλοτε ενισχύουν ή περιορίζουν την απορρόφησή του.
Σε γενικές γραμμές, ο οργανικός σίδηρος απορροφάται σε μεγαλύτερα ποσοστά από τον μη οργανικό σίδηρο, αλλά η απορρόφησή του μπορεί να ενισχυθεί διατροφικά με την παράλληλη κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε βιταμίνη C και Α ή σε συνδυασμό με πρωτεϊνούχα τρόφιμα. Σαν αναστολείς της απορρόφησης του σιδήρου σημειώνονται οι φυτικές ίνες, η καφεΐνη, το ασβέστιο, τα φυτικά και φωσφορικά άλατα, αλλά και τα αντιόξινα σκευάσματα.
Ήπια ανεπάρκεια σιδήρου μπορεί να προληφθεί ή να διορθωθεί με την κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε σίδηρο.
Καλές πηγές οργανικού σιδήρου, καθώς αυτός πιο εύκολα απορροφάται και δεν αναστέλλεται από φάρμακα ή άλλα διατροφικά συστατικά είναι το κόκκινο κρέας, τα πουλερικά και τα όστρακα.
Ο μη οργανικός σίδηρος έχει περιορισμένη βιοδιαθεσιμότητα. Πηγές μη οργανικού σιδήρου είναι είναι οι φακές, τα φασόλια, τα φυλλώδη λαχανικά, τα φιστίκια, το tofu, το εμπλουτισμένο ψωμί και τα εμπλουτισμένα δημητριακά.
Ο σίδηρος  από διαφορετικές τροφές απορροφάται και επεξεργάζεται  με διαφορετικό τρόπο από το σώμα. Για παράδειγμα, ο σίδηρος από το κρέας  απορροφάται πιο εύκολα από το σίδηρο στα λαχανικά, αλλά ο σίδηρος από το κόκκινο κρέας ενδέχεται να αυξήσει την πιθανότητα καρκίνου του παχέος εντέρου. Επίσης, μέταλλα και χημικά σε ένα είδος των τροφίμων μπορεί, επίσης, να αναστέλλουν την απορρόφηση του σιδήρου. Για παράδειγμα, τα οξαλικά και οι φυτικές ίνες σχηματίζουν αδιάλυτα σύμπλοκα τα οποία δεσμεύουν το σίδηρο στο έντερο και δεν μπορεί να απορροφηθεί.
Επειδή ο σίδηρος από τις φυτικές πηγές απορροφάται πιο δύσκολα από το σίδηρο από τις ζωικές πηγές, οι χορτοφάγοι πρέπει να έχουν μια κάπως υψηλότερη συνολική ημερήσια πρόσληψη σιδήρου σε σύγκριση με όσους τρώνε κρέας, ψάρι ή πουλερικά. Τα όσπρια και τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, όπως το μπρόκολο, το λάχανο και τα χόρτα είναι ιδιαίτερα καλές πηγές σιδήρου για χορτοφάγους. Ωστόσο, το σπανάκι και τα σέσκουλα περιέχουν οξαλικά που δεσμεύουν το σίδηρο και τον καθιστούν σχεδόν εξ ολοκλήρου μη διαθέσιμο για απορρόφηση. Ο μη οργανικός σίδηρος απορροφάται πιο εύκολα, εάν καταναλώνεται με τροφές που περιέχουν οργανικό σίδηρο ή βιταμίνη C.
Οι πλουσιότερες τροφές σε οργανικό σίδηρο είναι οι αχιβάδες, το χοιρινό συκώτι, τα νεφρά του αρνιού, τα μαγειρεμένα στρείδια, οι σουπιές, το συκώτι αρνιού, το χταπόδι, τα μύδια, το βοδινό συκώτι και η βόεια καρδιά.
Οι πλουσιότερες τροφές σε μη οργανικό σίδηρο είναι η σόγια, τα φασόλια οι φακές, το ψημένο σουσάμι, η σπιρουλίνα, το τζίντζερ και το σπανάκι.
Η έλλειψη σιδήρου μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για την υγεία και η διατροφή μπορεί να μην είναι σε θέση να τη διορθώσει γρήγορα, συνεπώς ένα συμπλήρωμα σιδήρου είναι συχνά απαραίτητο εάν η ανεπάρκεια σιδήρου έχει γίνει συμπτωματική.

Σίδηρος και βακτηριακές λοιμώξεις
Ο σίδηρος είναι απαραίτητος για την ανάπτυξη βακτηριδίων καθιστώντας την βιοδιαθεσιμότητά του, ένα σημαντικό παράγοντα στον έλεγχο της λοίμωξης.  15 και 20 τοις εκατό των πρωτεϊνών  στο ανθρώπινο γάλα αποτελείται από λακτοφερρίνη η οποία δεσμεύει το σίδηρο, ενώ στο αγελαδινό γάλα, αυτή είναι μόνο το 2 τοις εκατό. Ως αποτέλεσμα, τα βρέφη που θηλάζουν έχουν λιγότερες λοιμώξεις. Η λακτοφερίνη, επίσης, είναι συγκεντρωμένη στα δάκρυα, το σάλιο και στις πληγές και δεσμεύει σίδηρο για  να περιορίσει την ανάπτυξη των βακτηρίων. Το ασπράδι του αυγού περιέχει 12% κοναλβουμίνη και μπορεί να παρακρατήσει τα βακτήρια που παίρνουν μέσα από το κέλυφος του αυγού (για το λόγο αυτό πριν από τα αντιβιοτικά, το ασπράδι αυγού χρησιμοποιήθηκε για τη θεραπεία λοιμώξεων).
Για να μειωθεί η βακτηριακή ανάπτυξη, οι συγκεντρώσεις στο πλάσμα του σιδήρου μειώνονται σε φλεγμονώδεις καταστάσεις στο σώμα, όπως μετά από πυρετό και μετά από χειρουργική επέμβαση και όταν υπάρχουν ανοικτές πληγές και ενεργεί ως προστασία έναντι μολύνσεως.
Αυτή η σχέση μεταξύ βιοδιαθεσιμότητας του σιδήρου και της ανάπτυξη βακτηριδίων, σημαίνει ότι η λήψη συμπληρωμάτων σιδήρου μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο της μόλυνσης. Μια μέτρια ανεπάρκεια σιδήρου, αντίθετα, μπορεί να προσφέρει προστασία εναντίον της οξείας λοίμωξης. Αυτό οφείλεται στην απελευθέρωση  εψιδίνης από το ήπαρ.

Διατροφικές συμβουλές για την ανεπάρκεια σιδήρου
-Οι έρευνες δείχνουν ότι τα λαχανικά που είναι πλούσια σε βιταμίνη C ενισχύουν την απορρόφηση του σιδήρου από τα γεύματα που περιέχουν ζωική πρωτεΐνη (κρέας, αυγό). Συγκεκριμένα πλούσια σε βιταμίνη C τα εξής λαχανικά: μπρόκολο, λαχανάκια Βρυξελλών, κουνουπίδι, πιπεριές (πράσινες, κόκκινες, κίτρινες), ξυνολάχανο, καρότο, ντομάτες.
-Στα φαγητά που περιέχουν σπανάκι (π.χ. σπανακόρυζο) ή κόκκινο κρέας (π.χ. μοσχάρι) προσθέστε πολύ λεμόνι, το οποίο, λόγω της βιταμίνης C που περιέχει, ενισχύει την απορρόφηση του σιδήρου.
-Συνδυάστε τα τρόφιμα φυτικής προέλευσης που είναι πλούσια σε σίδηρο με πρωτεϊνούχα τροφή ζωικής προέλευσης. Για παράδειγμα, συνδυάστε ένα πιάτο φακές με μια μερίδα τόνο ή 3-4 σαρδελίτσες και όχι με τυρί (τα γαλακτοκομικά προϊόντα εμποδίζουν την απορρόφηση σιδήρου).
-Όταν για γεύμα τρώτε κρέας και αυγό, προσπαθήστε να αποφύγετε την κατανάλωση πράσινων λαχανικών π.χ. χόρτα, μαρούλι, ρόκα, διότι οι φυτικές ίνες περιορίζουν την απορρόφηση του σιδήρου από τον οργανισμό.
-Μην καταναλώνετε καφέ ή μαύρο τσάι αμέσως μετά τα γεύματα, διότι οι τανίνες που περιέχουν περιορίζουν την απορρόφηση του σιδήρου.
-Μην καταναλώνετε τυρί σε συνδυασμό με κρέας ή με φυτικά τρόφιμα πλούσια σε σίδηρο, διότι περιορίζεται η απορρόφηση όχι μόνο του σιδήρου, αλλά και του ασβεστίου.
-Περιορίστε την κατανάλωση τροφίμων που περιέχουν φυσικές τανίνες, όπως η αγκινάρα, το σταφύλι και το αγριοκάστανο, διότι περιορίζουν την απορρόφηση του σιδήρου (αλλά και του ασβεστίου και του μαγνησίου).
Η καθοδήγηση για την επιλογή των ποιων συμπληρωμάτων διατροφής, από τα ανωτέρω, είναι κατάλληλα για την ασθένειά σας θα γίνει σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό.
Διαβάστε, επίσης,
Βιβλιογραφία
•      Wintergerst, E. S.; Maggini, S.; Hornig, D. H. (2007). "Contribution of Selected Vitamins and Trace Elements to Immune Function". Annals of Nutrition and Metabolism 51 (4): 301–323.
•      Rangarajan, Sunad; D'Souza, George Albert. (April 2007). "Restless legs syndrome in Indian patients having iron deficiency anemia in a tertiary care hospital". Sleep Medicine. 8 (3): 247–51.
•      Glei M, Klenow S, Sauer J, Wegewitz U, Richter K, Pool-Zobel BL (2006). "Hemoglobin and hemin induce DNA damage in human colon tumor cells HT29 clone 19A and in primary human colonocytes". Mutat. Res. 594 (1–2): 162–71.
•      Wander, K.; Shell-Duncan, B.; McDade, T. W. (2009). "Evaluation of iron deficiency as a nutritional adaptation to infectious disease: An evolutionary medicine perspective". American Journal of Human Biology 21 (2): 172–179.
Διαβάστηκε 6770 φορές Τελευταία τροποποίηση στις Κυριακή, 26 Αυγούστου 2018 08:04
Σαββούλα Μάλλιου Κριαρά

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Σχετικά Άρθρα

  • Σπόροι μη αποφλοιωμένοι Σπόροι μη αποφλοιωμένοι

    Η διατροφική αξία των μη αποφλοιωμένων σπόρων

     

    Ένας σπόρος είναι ένα εμβρυονικό φυτό που περικλείεται σε προστατευτικό εξωτερικό κάλυμμα. Ο σχηματισμός του σπόρου αποτελεί μέρος της διαδικασίας αναπαραγωγής σε φυτά σπόρων, σπερματοφύλακες, συμπεριλαμβανομένων των φυτών γυμνόσπερμα και αγγειόσπερμα.

    Οι σπόροι είναι το προϊόν του ώριμου ωαρίου, μετά τη γονιμοποίηση από τη γύρη και κάποια ανάπτυξη στο μητρικό φυτό. Το έμβρυο αναπτύσσεται από το ζυγωτό και το στρώμα του σπόρου από τα περιβόλια του ωαρίου.

    Οι σπόροι αποτέλεσαν μια σημαντική εξέλιξη στην αναπαραγωγή και την επιτυχία των φυτών γυμνόσπερμων και αγγειόσπερμων, σε σχέση με πιο πρωτόγονα φυτά, όπως οι φτέρες, τα βρύα, τα οποία δεν έχουν σπόρους και χρησιμοποιούν εξαρτώμενα από το νερό μέσα για να αναπαραχθούν.

    Τα φυτά σπόρων σήμερα κυριαρχούν στις βιολογικές θέσεις στην ξηρά, από τα δάση έως τα λιβάδια τόσο σε ζεστό όσο και σε κρύο κλίμα.

    Ο όρος "σπόρος" χρησιμοποιείται για πατάτες, καλαμπόκι ή ηλίανθο. Στην περίπτωση των σπόρων ηλίανθου και καλαμποκιού, αυτό που σπέρνεται είναι ο σπόρος που περικλείεται σε κέλυφος ή φλοιό, ενώ η πατάτα είναι κόνδυλος.

    Οι σπόροι είναι στην πραγματικότητα ξηροί καρποί.

    Τα φυτά που παράγουν μούρα ονομάζονται βακκίνια.

    Τα φρούτα (όπως το ροδάκινο) έχουν το ενδοκάρπιο και περιβάλλει τους πραγματικούς σπόρους.

    Τα καρύδια είναι ο καρπός ενός σπόρου με σκληρό κέλυφος  με έναν άκαμπτο σπόρο, όπως τα βελανίδια ή τα φουντούκια.

    Οι σπόροι διακρίνονται σε αγγειόσπερμους "κλειστοί σπόροι" και γυμνόσπερμους "γυμνοί σπόροι". Οι σπόροι αγγειόσπερμων παράγονται σε μια σκληρή ή σαρκώδη δομή που ονομάζεται φρούτο που περικλείει τους σπόρους για προστασία για να εξασφαλιστεί η υγιή ανάπτυξη. Ορισμένα φρούτα έχουν στρώματα σκληρού και σαρκώδους υλικού. Οι σπόροι γυμνόσπερμων, δεν περικλείονται σε καμιά δομή και είναι "γυμνοί" στα κλαδιά των κώνων. Ωστόσο, οι σπόροι καλύπτονται από τις κωνικές κλίμακες, καθώς, αναπτύσσονται σε ορισμένα είδη κωνοφόρων.

    Η παραγωγή σπόρων σε φυσικούς πληθυσμούς φυτών ποικίλλει ευρέως από έτος σε έτος, σε ανταπόκριση στις μεταβλητές του καιρού, τα έντομα και τις ασθένειες, καθώς και στους εσωτερικούς κύκλους των ίδιων των φυτών.

    Στάδια ανάπτυξης σπόρου:

    I  Zygote

    II Proembryo

    III Globular

    IV Heart

    V Torpedo

    VI ώριμο έμβρυο

    Key1. Endosperm 2. Zygote 3. Embryo 4. Suspensor 5. Cotyledons 6. Shoot Apical Meristem 7. Root Apical Meristem 8. Radicle 9. Hypocotyl 10. Epicotyl 11. Seed Coat

    sporoi 1
    Οι σπόροι αγγειοσπέρματος (ανθισμένα φυτά) αποτελούνται από τρία γενετικά διακριτά συστατικά:

    (1) το έμβρυο που σχηματίζεται από το ζυγώτη,

    (2) το ενδοσπέρμιο, το οποίο είναι κανονικά τριπλοειδές,

    (3) την επικάλυψη σπόρου από ιστό προερχόμενο από τον μητρικό ιστό του ωαρίου.

    Στα αγγειόσπερμα, η διαδικασία ανάπτυξης σπόρων ξεκινά με διπλή γονιμοποίηση, η οποία περιλαμβάνει τη σύντηξη δύο αρσενικών γαμετών με το κύτταρο ωαρίων και το κεντρικό κύτταρο για να σχηματιστεί το πρωτογενές ενδοσπέρμιο και ο ζυγώτης. Αμέσως μετά τη γονιμοποίηση, ο ζυγώτης είναι ως επί το πλείστον ανενεργός, αλλά το πρωτογενές ενδοσπέρμιο διαιρείται γρήγορα για να σχηματίσει τον ιστό ενδοσπέρματος. Αυτός ο ιστός γίνεται το τρόφιμο που καταναλώνει το νεαρό φυτό μέχρι να αναπτυχθούν οι ρίζες μετά τη βλάστηση.

    Ωάριο

    Μετά τη γονιμοποίηση τα ωάρια αναπτύσσονται στους σπόρους.

    Το ωάριο αποτελείται από έναν αριθμό συστατικών:

    Το funiculus (funiculus, funiculi) ή στέλεχος σπόρου που συνδέει το ωάριο με τον πλακούντα και επομένως με το ωοειδές ή το τοίχωμα των φρούτων, στο περικάρπιο.

    Το nucellus, το υπόλοιπο του megasporangium και η κύρια περιοχή του ωαρίου, όπου αναπτύσσεται το megagametophyte.

    Το micropyle, ένας μικρός πόρος ή ένα άνοιγμα στην κορυφή του περιβλήματος του ωαρίου όπου ο σωλήνας γύρης εισέρχεται συνήθως κατά τη διάρκεια της διαδικασίας γονιμοποίησης.

    Η chalaza, η βάση του ωαρίου που βρίσκεται απέναντι από το micropyle, όπου το αγκύλιο και το nucellus συνδέονται μεταξύ τους.

    Το σχήμα των ωαρίων που αναπτύσσονται, συχνά, επηρεάζει το τελικό σχήμα των σπόρων.

    Τα φυτά παράγουν γενικά ωάρια τεσσάρων σχημάτων: το πιο συχνό σχήμα ονομάζεται ανατόπιο και είναι καμπύλο. Οι ορθοτροπικές ωοθήκες είναι ίσιες με όλα τα μέρη του ωαρίου που είναι τοποθετημένα σε μακρά σειρά που παράγει έναν αμόλυντο σπόρο. Οι καμπυλοτροπικές ωοθήκες έχουν ένα καμπύλο μεγαγαμετόφυτο που συχνά δίνουν στον σπόρο ένα σφιχτό σχήμα "C". Το τελευταίο σχήμα ωοθυλακίου ονομάζεται αμφιτροπικό, όπου το ωάριο είναι μερικώς ανεστραμμένο και γυρίζει πίσω 90 μοίρες στο μίσχο του (funicle ή funiculus).

    Στην πλειοψηφία των ανθισμένων φυτών, η πρώτη διαίρεση του ζυγώτη είναι εγκάρσια προσανατολισμένη σε σχέση με τον μακρύ άξονα και αυτό καθορίζει την πολικότητα του εμβρύου. Ο ανώτερος ή χαλαζικός πόλος γίνεται η κύρια περιοχή ανάπτυξης του εμβρύου, ενώ ο κάτω ή μικροπυλιακός πόλος παράγει τον υπό μορφή μίσχων αναστολέα που προσκολλάται στο μικρό πόρο. Το εναιώρημα απορροφά και παράγει θρεπτικά συστατικά από το ενδοσπέρμιο που χρησιμοποιούνται κατά την ανάπτυξη του εμβρύου.

    Έμβρυο

    Τα κύρια συστατικά του εμβρύου είναι:

    Οι κοτυληδόνες είναι τα φύλλα σπόρων, που συνδέονται με τον εμβρυϊκό άξονα. Μπορεί να υπάρχει ένας (μονοκοτυλήδονοι) ή δύο (Δικοτυληδόνες). Οι κοτυληδόνες είναι, επίσης η πηγή θρεπτικών ουσιών στα μη ενδοσπερμικά δικοτυλήδοντα, οπότε αντικαθιστούν το ενδοσπέρμιο και είναι παχιά και δερματικά. Στους ενδοσπερμικούς σπόρους οι κοτυληδόνες είναι λεπτοί.

    Ο επικοτύλιος, ο εμβρυϊκός άξονας πάνω από το σημείο προσάρτησης του κοτυληδόνου.

    Το plumule, το άκρο του επικοτύλιου έχει μια φτερωτή εμφάνιση λόγω της παρουσίας των νεαρών φύλλων και θα γίνει εξαφανιστεί μετά τη βλάστηση.

    Ο υποκοτύλιος, ο εμβρυϊκός άξονας κάτω από το σημείο προσάρτησης του κοτυληδόνου συνδέει τον επικοτύλιο και τη ρίζα, είναι η ζώνη μετάβασης στελέχους και ρίζας.

    Η ρίζα, η βασική άκρη του υποκοτύλου, μεγαλώνει στην πρωτογενή ρίζα.

    Γυμνόσπερμα

    Στα γυμνόσπερμα, που δεν σχηματίζουν ωάρια, ένας πυρήνας σπέρματος ενώνεται με τον πυρήνα των ωαρίων. Ο σπόρος αποτελείται από το έμβρυο (αποτέλεσμα της γονιμοποίησης) και ιστό από το μητρικό φυτό, το οποίο, επίσης, σχηματίζει κώνο γύρω από τους σπόρους σε κωνοφόρα φυτά, όπως το πεύκο και η ερυθρελάτη.

    Ένας τυπικός σπόρος περιλαμβάνει δύο βασικά μέρη:

    -ένα έμβρυο.

    -ένα στρώμα σπόρου.

    Επιπλέον, το ενδοσπέρμιο σχηματίζει μια παροχή θρεπτικών ουσιών για το έμβρυο στα περισσότερα μονοκοτυλήδοντα και τα ενδοσπερμικά δικοτυλήδονα.

    Αποθήκευση θρεπτικών ουσιών των σπόρων

    Εντός του σπόρου, συνήθως υπάρχει μια αποθήκη θρεπτικών ουσιών για το δενδρύλλιο που θα αναπτυχθεί από το έμβρυο. Η μορφή της αποθηκευμένης τροφής ποικίλλει ανάλογα με το είδος του φυτού. Σε αγγειόσπερμα, η αποθηκευμένη τροφή αρχίζει ως ιστός που ονομάζεται ενδοσπέρμιο, το οποίο προέρχεται από το μητρικό φυτό και τη γύρη μέσω διπλής γονιμοποίησης. Είναι, συνήθως, τριπλοειδές και είναι πλούσιο σε έλαιο ή άμυλο και πρωτεΐνες. Στα γυμνόσπερμα, όπως, στα κωνοφόρα, ο ιστός αποθήκευσης τροφίμων (που ονομάζεται επίσης ενδοσπέρμιο) είναι μέρος του θηλυκού γαμετόφυτου, ενός απλοειδούς ιστού. Το ενδοσπέρμιο περιβάλλεται από το στρώμα αλεουρόνης (περιφερειακό ενδοσπέρμιο) και είναι γεμάτο με κόκκους πρωτεϊνικής αλουρόνης.

    Λειτουργίες σπόρων

    Οι σπόροι εξυπηρετούν διάφορες λειτουργίες για τα φυτά που τους παράγουν, όπως η διατροφή του εμβρύου, η διασπορά σε μια νέα θέση και η αδράνεια σε δυσμενείς συνθήκες. Οι σπόροι είναι ουσιαστικά μέσα αναπαραγωγής και οι περισσότεροι σπόροι είναι το προϊόν της σεξουαλικής αναπαραγωγής, το οποίο παράγει μια αναδιάταξη του γενετικού υλικού και της μεταβλητότητας του φαινοτύπου στην οποία δρα η φυσική επιλογή.

    Οι σπόροι προστατεύουν και θρέφουν το έμβρυο ή το νεαρό φυτό. 

    Σε αντίθεση με τα ζώα, τα φυτά περιορίζονται στην ικανότητά τους να αναζητούν ευνοϊκές συνθήκες ζωής και ανάπτυξης. Ως αποτέλεσμα, τα φυτά έχουν αναπτύξει πολλούς τρόπους για να διασκορπίσουν τους απογόνους. Ένας σπόρος πρέπει κατά κάποιο τρόπο "να φτάσει" σε μια θέση και να είναι εκεί σε μια εποχή ευνοϊκή για τη βλάστηση και την ανάπτυξη. Όταν τα φρούτα ανοίγουν, απελευθερώνουν τους σπόρους τους με φυσιολογικό τρόπο και άλλοι σπόροι απελευθερώνονται με τον άνεμο, όπως οι πικραλίδες.

    Αδρανοποίηση σπόρων

    Η αδρανοποίηση των σπόρων έχει δύο κύριες λειτουργίες: η πρώτη είναι η συγχρονισμένη βλάστηση με τις βέλτιστες συνθήκες επιβίωσης του προκύπτοντος δενδρυλλίου. H δεύτερη είναι η εξάπλωση βλάστησης μιας παρτίδας σπόρων με την πάροδο του χρόνου, έτσι ώστε μια καταστροφή (π.χ. καθυστερημένοι παγετοί, ξηρασία, φυτοφάγα ζώα) να μην έχει ως αποτέλεσμα το θάνατο όλων των απογόνων ενός φυτού. Η αδράνεια του σπόρου ορίζεται ως ένας σπόρος που αποτυγχάνει να βλαστήσει υπό περιβαλλοντικές συνθήκες βέλτιστες για βλάστηση, κανονικά όταν το περιβάλλον είναι σε κατάλληλη θερμοκρασία με την κατάλληλη υγρασία του εδάφους. Αυτή η αληθινή ηρεμία ή έμφυτη ηρεμία προκαλείται, συνεπώς, από συνθήκες μέσα στους σπόρους που εμποδίζουν τη βλάστηση. Έτσι, η αδράνεια είναι μια κατάσταση του σπόρου, όχι του περιβάλλοντος. Η επαγόμενη απόληξη, η αναγκαστική αδράνεια ή η ηρεμία σπόρων συμβαίνει όταν ένας σπόρος αποτυγχάνει να βλαστήσει επειδή οι εξωτερικές περιβαλλοντικές συνθήκες είναι ακατάλληλες για τη βλάστηση, ως επί το πλείστον ως απάντηση στις συνθήκες που είναι πολύ δυσμενείς για τη βλάστηση των σπόρων.

    seeds 3

    Βλάστηση των σπόρων

    Η βλάστηση των σπόρων είναι μια διαδικασία με την οποία ένα έμβρυο σπόρου αναπτύσσεται σε ένα δενδρύλλιο. Περιλαμβάνει την επανενεργοποίηση των μεταβολικών οδών που οδηγούν στην ανάπτυξη και την εμφάνιση της ρίζας του σπόρου, Η εμφάνιση του δενδρυλλίου πάνω από την επιφάνεια του εδάφους είναι η επόμενη φάση της ανάπτυξης του φυτού και ονομάζεται εγκατάσταση δενδρυλλίων.

    Πρέπει να υπάρχουν τρεις θεμελιώδεις συνθήκες πριν από τη βλάστηση. Το έμβρυο πρέπει να είναι ζωντανό και αυτό ονομάζεται βιωσιμότητα σπόρου. Πρέπει να ξεπεραστούν τυχόν προβλήματα στις καιρικές συνθήκες που εμποδίζουν τη βλάστηση. Πρέπει να υπάρχουν οι κατάλληλες περιβαλλοντικές συνθήκες για τη βλάστηση.

    Η βιωσιμότητα των σπόρων είναι η ικανότητα του εμβρύου να βλαστήσει και επηρεάζεται από διάφορες συνθήκες. Ορισμένα φυτά δεν παράγουν σπόρους που έχουν λειτουργικά πλήρη έμβρυα ή ο σπόρος δεν  έχει καθόλου έμβρυο (άδειοι σπόροι) Οι θηρευτές και οι παθογόνοι οργανισμοί μπορούν να βλάψουν ή να εξοντώσουν τους σπόρους ενώ βρίσκονται ακόμη στο φρούτο ή μετά τη διασπορά τους. Περιβαλλοντικές συνθήκες, όπως, η πλημμύρα ή η θερμότητα μπορεί να σκοτώσουν τους σπόρους πριν ή κατά τη διάρκεια της βλάστησης. Η ηλικία του σπόρου επηρεάζει την ικανότητά του για υγεία και βλάστηση: δεδομένου ότι ο σπόρος έχει ζωντανό έμβρυο και με την πάροδο του χρόνου τα κύτταρα πεθαίνουν και δεν μπορούν να αντικατασταθούν. Μερικοί σπόροι μπορούν να ζήσουν για μεγάλο χρονικό διάστημα πριν από τη βλάστηση, ενώ άλλοι μπορούν να επιβιώσουν μόνο για μικρό χρονικό διάστημα και μετά τη διασπορά πριν πεθάνουν.

    Η σφριγηλότητα των σπόρων είναι ένα μέτρο της ποιότητας των σπόρων και περιλαμβάνει τη βιωσιμότητα του σπόρου, το ποσοστό βλάστησης, το ρυθμό βλάστησης και την αντοχή των φυτών που παράγονται.

    Το ποσοστό βλάστησης είναι απλά η αναλογία των σπόρων που βλασταίνουν από όλους τους σπόρους που υπόκεινται στις κατάλληλες συνθήκες για ανάπτυξη.

    Ο ρυθμός βλάστησης είναι ο χρόνος που χρειάζεται για να βλαστήσουν οι σπόροι. Τα ποσοστά και οι ρυθμοί βλάστησης επηρεάζονται από τη βιωσιμότητα των σπόρων, την αδράνεια και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις που επηρεάζουν τους σπόρους και τα δενδρύλλια. Στον τομέα της γεωργίας και της φυτοκομίας η ποιότητα των σπόρων έχει υψηλή βιωσιμότητα, μετρούμενη με το ποσοστό βλάστησης συν το ρυθμό βλάστησης. Αυτό δίνεται ως ποσοστό της βλάστησης για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, για παράδειγμα, 90% βλάστηση σε 20 ημέρες. Πολλά φυτά παράγουν σπόρους με διαφορετικούς βαθμούς ηρεμίας και διαφορετικοί σπόροι από τον ίδιο καρπό μπορεί να έχουν διαφορετικούς βαθμούς ηρεμίας.  

    Οι περιβαλλοντικές συνθήκες που επηρεάζουν τη βλάστηση των σπόρων είναι: το νερό, το οξυγόνο, η θερμοκρασία και το φως.

    Προκειμένου να χωρίσει το στρώμα του σπόρου, το έμβρυο πρέπει να απορροφήσει νερό, το οποίο το κάνει να διογκωθεί, χωρίζοντας το στρώμα του σπόρου. Ωστόσο, η φύση του στρώματος σπόρου καθορίζει πόσο γρήγορα μπορεί να διεισδύσει νερό και στη συνέχεια να ξεκινήσει βλάστηση. Ο ρυθμός απορρόφησης εξαρτάται από τη διαπερατότητα του στρώματος του σπόρου, την ποσότητα του νερού στο περιβάλλον και την περιοχή επαφής του σπόρου προς την πηγή του νερού. Για μερικούς σπόρους, η απορρόφηση πάρα πολύ νερού πολύ γρήγορα μπορεί να σκοτώσει τους σπόρους. Για μερικούς σπόρους, όταν το νερό απορροφηθεί, η διαδικασία βλάστησης δεν μπορεί να σταματήσει και η ξήρανση θα γίνει μοιραία. Άλλοι σπόροι μπορούν να απορροφήσουν και να χάσουν νερό μερικές φορές χωρίς να έχουν βλάβες, αλλά η ξήρανση μπορεί να προκαλέσει δευτερογενή αδράνεια.

    Επισκευή βλάβης του DNA των σπόρων

    Κατά τη διάρκεια της ηρεμίας των σπόρων, που συχνά σχετίζεται με απρόβλεπτα και αγχωτικά περιβάλλοντα, η καταστροφή του DNA συσσωρεύεται με την ηλικία των σπόρων. Συνεπώς, οι βλάβες του DNA που συσσωρεύονται κατά τη διάρκεια της αδρανοποίησης και φαίνεται να είναι πρόβλημα για την επιβίωση των σπόρων και η ενζυματική αποκατάσταση των βλαβών του DNA κατά τη διάρκεια της βλάστησης φαίνεται να είναι σημαντική για τη βιωσιμότητα των σπόρων.

    seeds 4

    Επαγωγή της βλάστησης

    Ορισμένες διαφορετικές στρατηγικές χρησιμοποιούνται από τους γεωπόνους για να σπάσουν την αδράνεια των σπόρων.

    Η κοκκοποίηση επιτρέπει στο νερό και τα αέρια να διεισδύσουν στον σπόρο. Περιλαμβάνει μεθόδους για τη φυσική θραύση των σκληρών στρώσεων των σπόρων ή την μαλάκυνσή τους με χημικά, όπως το εμποτισμό σε ζεστό νερό ή το τρύπημα στον σπόρο με πείρο ή το τρίψιμο σε γυαλόχαρτο ή σπάσιμο με πρέσα ή σφυρί. Μερικές φορές τα φρούτα συλλέγονται, ενώ οι σπόροι είναι ακόμα ανώριμοι και το στρώμα δεν είναι πλήρως αναπτυγμένο και σπαρμένο αμέσως πριν το στρώμα του σπόρου γίνει αδιαπέραστο. Υπό φυσικές συνθήκες, οι σπόροι του σπόρου φθείρονται από τα τρωκτικά που μασάνε στον σπόρο, οι σπόροι που τρίβονται στα βράχια (οι σπόροι μετακινούνται από τον άνεμο ή τα ρεύματα νερού) υποβάλλονται σε κατάψυξη και απόψυξη επιφανειακών υδάτων ή διέρχονται από το πεπτικό σύστημα του ζώου. Στην τελευταία περίπτωση, η επικάλυψη του σπόρου προστατεύει τον σπόρο από την πέψη, ενώ συχνά αποδυναμώνει την επικάλυψη του σπόρου έτσι ώστε το έμβρυο να είναι έτοιμο να βλαστήσει όταν αποτίθεται μαζί με ένα κομμάτι κοπράνων που ενεργεί ως λίπασμα μακριά από το μητρικό φυτό . Οι μικροοργανισμοί είναι συχνά αποτελεσματικοί στην διάσπαση σκληρών στρώσεων σπόρων και μερικές φορές χρησιμοποιούνται από τους ανθρώπους ως θεραπεία. Οι σπόροι φυλάσσονται σε υγρό θερμαινόμενο αμμώδες μέσο για αρκετούς μήνες υπό μη-στερεοποιημένες συνθήκες.

    Η διαστρωμάτωση, η οποία ονομάζεται, επίσης, υγρή ψύξη, καταστρέφει τη φυσιολογική αδράνεια και συνεπάγεται την προσθήκη υγρασίας στους σπόρους, έτσι ώστε να απορροφούν το νερό και στη συνέχεια υποβάλλονται σε περίοδο υγρής ψύξης για να ωριμάσουν μετά το έμβρυο. Η σπορά στο τέλος του καλοκαιριού και το φθινόπωρο και η δυνατότητα να θερμαίνονται σε δροσερές συνθήκες είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος για να διαστρωματωθούν οι σπόροι. 

    Η έκπλυση ή η διαβροχή στο νερό απομακρύνει τους χημικούς αναστολείς σε μερικούς σπόρους που εμποδίζουν τη βλάστηση. Η βροχή και το λιωμένο χιόνι φυσικά ολοκληρώνουν αυτό το έργο. Για τους σπόρους που φυτεύονται σε κήπους, το τρεχούμενο νερό είναι καλύτερο. Αν εμποτίζονται σε ένα δοχείο, επαρκούν 12 έως 24 ώρες διαβροχής. Το μούλιασμα περισσότερο, ειδικά σε στάσιμα νερά, μπορεί να προκαλέσει έλλειψη οξυγόνου και το θάνατο σπόρων. Οι σκληροί σπόροι μπορούν να εμποτιστούν με ζεστό νερό για να σπάσουν τα αδιαπέραστα στρώματα κυττάρων που εμποδίζουν την πρόσληψη νερού.

    Άλλες μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για την υποβοήθηση της βλάστησης των σπόρων είναι η προχαρτοποίηση, η προκαταρκτική ψύξη, η καθημερινή εναλλαγή θερμοκρασίας, η έκθεση σε φως, στο νιτρικό κάλιο, η χρήση ρυθμιστών ανάπτυξης φυτών, όπως κυτοκινίνες, αιθυλένιο, θειουρία, υποχλωριώδες νάτριο και  άλλοι.  Μερικοί σπόροι βλασταίνουν καλύτερα μετά από μια πυρκαγιά. Για μερικούς σπόρους, η πυρκαγιά σπάει σκληρά στρώματα σπόρων, ενώ σε άλλα, η χημική ηρεμία σπάει ως αντίδραση στην παρουσία καπνού. Ο υγρός καπνός χρησιμοποιείται συχνά από τους κηπουρούς για να βοηθήσει στη βλάστηση αυτών των ειδών.

    seeds 2

    Βρώσιμοι σπόροι

    Πολλοί σπόροι είναι βρώσιμοι, κυρίως, από δημητριακά, όσπρια και ξηρούς καρπούς. Από τους σπόρους προέρχονται τα περισσότερα μαγειρικά έλαια, πολλά ποτά και μπαχαρικά και μερικά σημαντικά πρόσθετα τροφίμων. Σε διαφορετικούς σπόρους το έμβρυο του σπόρου ή το ενδοσπέρμιο κυριαρχεί και παρέχει τα περισσότερα θρεπτικά συστατικά. Οι πρωτεΐνες αποθήκευσης του εμβρύου και του ενδοσπερμίου διαφέρουν ως προς το περιεχόμενο αμινοξέων και τις φυσικές τους ιδιότητες. Για παράδειγμα, η γλουτένη του σιταριού, σημαντική για την παροχή της ελαστικής ιδιότητας στη ζύμη ψωμιού, είναι αυστηρά μια πρωτεΐνη του ενδοσπέρμιου.

    Οι σπόροι χρησιμοποιούνται για τη διάδοση πολλών καλλιεργειών όπως δημητριακά, όσπρια, δασικά δέντρα, χλοοτάπητες και βοσκοτόπια. 

    Οι σπόροι καταναλώνονται επίσης από τα ζώα.

    Ενώ ορισμένοι σπόροι είναι βρώσιμοι, άλλοι είναι επιβλαβείς, δηλητηριώδεις ή θανατηφόροι. Τα φυτά και οι σπόροι περιέχουν συχνά χημικές ενώσεις για να αποθαρρύνουν τα φυτοφάγα και τους θηρευτές σπόρων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτές οι ενώσεις απλώς έχουν γεύση κακή (όπως η μουστάρδα), αλλά άλλες ενώσεις είναι τοξικές ή διασπώνται σε τοξικές ενώσεις στο πεπτικό σύστημα. Τα παιδιά, που είναι μικρότερα από τους ενήλικες, είναι πιο ευαίσθητα σε δηλητηρίαση από φυτά και σπόρους. 

    Ένα θανατηφόρο δηλητήριο, η ρικίνη, προέρχεται από σπόρους του καστορέλαιου. Οι αναφερθείσες θανατηφόρες δόσεις είναι από δύο έως οκτώ σπόρους.

    Επιπλέον, οι σπόροι που περιέχουν αμυγδαλίνη (μήλο, βερίκοκο, πικρό αμύγδαλο, ροδάκινο, δαμάσκηνο, κεράσι, κυδώνι και άλλα, όταν καταναλώνονται σε πολύ μεγάλες ποσότητες, μπορεί να προκαλέσουν δηλητηρίαση από κυανιούχα. 

    Οι σπόροι πολλών όσπριων, συμπεριλαμβανομένου του κοινού φασολιού (Phaseolus vulgaris), περιέχουν πρωτεΐνες που ονομάζονται λεκτίνες που μπορούν να προκαλέσουν γαστρική δυσφορία εάν τα φασόλια καταναλωθούν χωρίς μαγείρεμα. Το κοινό φασόλι και πολλά άλλα, συμπεριλαμβανομένης της σόγιας, περιέχουν επίσης αναστολείς θρυψίνης οι οποίοι παρεμποδίζουν τη δράση του πεπτικού ενζύμου θρυψίνη. Οι κανονικές διεργασίες μαγειρέματος υποβαθμίζουν τις λεκτίνες και τους αναστολείς της θρυψίνης σε αβλαβείς μορφές.

    Πολλά σημαντικά μη λιπαρά έλαια εξάγονται από τους σπόρους. Το λινέλαιο χρησιμοποιείται στα χρώματα.

    Το λάδι από jojoba και crambe είναι παρόμοιο με το λάδι φαλαινών.

    Οι σπόροι είναι η πηγή ορισμένων φαρμάκων, μεταξύ των οποίων το καστορέλαιο, το έλαιο δέντρων τσαγιού και το λακτοειδές φάρμακο Laetrile.

    Στους μη αποφλοιωμένους σπόρους συμπεριλαμβάνονται οι σπόροι κριθαριού, βρώμης, σιταρού και καλαμποκιού που αποτελούν συστατικά του μείγματος μούσλι (muesli).

    Όλοι οι σπόροι είναι σημαντικές πηγές βιταμινών του συμπλέγματος Β και βιταμίνης Ε, αλλά και μετάλλων.

    seeds 5

    Ανά 100 γραμμάρια περιέχουν % ελάχιστες ημερήσιες ανάγκες

    Βιταμίνη Β3 50%

    Βιταμίνη Β1 30%

    Φυλλικό οξύ 30%

    Βιταμίνη Β6 25%

    Βιταμίνη Β5 20%

    Βιταμίνη Ε 8%

    Βιταμίνη Β2 8%

    Βιοτίνη 4%

    Mn ή μαγγάνιο 75%

    Mo ή μολυβδαίνιο 55%

    Cr ή χρώμιο 40%

    Se ή Σελήνιο 38%

    Κ ή Κάλιο 32%

    Zn ή ψευδάργυρος 30%

    Fe ή σίδηρος 23%

    S ή θείο 18%

    Mg ή Μαγνήσιο 13%

    Cu ή χαλκός 12%

    Ca ή ασβέστιο 9%

    P ή φώσφορος 9%

    Cl ή χλώριο 4%

    Na ή νάτριο 2%

    Τα καλύτερα υγιεινά τρόφιμα για την υγεία σας

    Πατήστε, εδώ, για να παραγγείλετε τα καλύτερα τρόφιμα για την υγεία σας

    apple oven 2

    Διαβάστε, επίσης,

    Βιγκανισμός

    Ποτό για την κόπωση

    Η Ελλάδα διαθέτει μία από τις πιο πλούσιες χλωρίδες του κόσμου

    Χρήσιμες ιατρικές συνταγές με καστορέλαιο

    Το φυτικό οξύ στη θεραπεία του καρκίνου

    Η καθημερινή διατροφή των καρκινοπαθών

    Οι σπόροι και τα πράσινα φυτά χαρίζουν υγεία και ίαση σε πολλές ασθένειες

    Τα είδη των καρπών των φυτών

    Σπόροι μαύρου κύμινου

    Χρήσιμες πληροφορίες για τη φυτοθεραπεία

    Τα κρητικά βότανα είναι αναγνωρισμένα παγκοσμίως

    Τα οφέλη από το μαύρο κύμινο στην υγεία

    Λούπινα

    Βότανα για την πρόληψη και τη θεραπεία του καρκίνου

    Πλήρης οδηγός για την αλκαλική δίαιτα

    Τα καλύτερα τρόφιμα κατά του καρκίνου

    Εξαιρετικές φυτικές πηγές πρωτεϊνών

    Η βιταμίνη Β17 έχει αντικαρκινικές ιδιότητες

    Χρήσιμες ιατρικές συνταγές με σταφύλια

    Ο καρκίνος θεραπεύεται μόνο με φυσικά μέσα

    Βιοτίνη

    Τα δηλητηριώδη φυτά για τους σκύλους

    Χρήσιμες ιατρικές συνταγές με κόλιανδρο

    Χρήσιμες πληροφορίες για το φυλλικό οξύ

    Χρήσιμες ιατρικές συνταγές με παπαρούνες

    Χρήσιμες ιατρικές συνταγές με κάνναβη

    Χρήσιμες ιατρικές συνταγές με καλαμπόκι

    Ρουτίνη

    Η ιστορία της διατροφής

    Η δίαιτα Budwig

    Τα οφέλη που έχουν οι φυτικές ίνες για την υγεία

    Ξηροί καρποί και υγεία

    Κουκούτσια από βερίκοκα για τον καρκίνο

    www.emedi.gr

     

     

     

  • Χρήσιμες πληροφορίες για τη σπιρουλίνα Χρήσιμες πληροφορίες για τη σπιρουλίνα

    Η σπιρουλίνα είναι ένα γαλαζοπράσινο φύκι της θάλασσας και είναι πολύ χρήσιμη για την υγεία μας

     

    Η σπιρουλίνα είναι ένα γαλαζοπράσινο φύκι της θάλασσας που χρησιμοποιείται σαν κύρια τροφή από τους Ατζέκους του Μεξικού και καλλιεργείται σαν διατροφικό συμπλήρωμα υψηλής πρωτεϊνης που είναι πλούσιο σε βιταμίνες και μέταλλα.

    Οι βιταμίνες που υπάρχουν στη σπιρουλίνα (χλγρ ανά 100 γρ):

    Καροτίνη 250

    Βιταμίνη Ε 19

    Θειαμίνη 5,5

    Ριβοφλαβίνη 4

    Νικοτινικό οξύ 11,8

    Πυριδοξίνη 0,3

    Παντοθενικό οξύ 1,1

    Ινοζιτόλη 35

    Φυλλικό οξύ 0,05

    Βιοτίνη 0,04

    Βιταμίνη Β12 0,2

    Τα μέταλλα που υπάρχουν στη σπιρουλίνα (χλγρ ανά 100 γρ):

    Ασβέστιο 104,5-131,5

    Μαγνήσιο 141-191,5

    Φώσφορος 761,7-894,2

    Σίδηρος 47,5-58

    Νάτριο 27,5-41,2

    Κάλιο 1331-1540

    Χλώριο 400-440

    Μαγγάνιο 1,8-2,5

    Ψευδάργυρος 2,7-3,9

    Ίχνη βισμουθίου

    'Ιχνη χρωμίου

    Ίχνη χρωμίου

    Ίχνη κοβαλτίου

    Ίχνη σεληνίου

    spirulina3

    Τα οφέλη στην υγεία από τη σπιρουλίνα

    Η σπιρουλίνα έχει πολλά θρεπτικά συστατικά και αντιοξειδωτικά που μπορούν να ωφελήσουν το σώμα και τον εγκέφαλο.

    -Η σπιρουλίνα έχει πολλά θρεπτικά συστατικά

    Η σπιρουλίνα είναι ένας οργανισμός που αναπτύσσεται τόσο σε γλυκό ​​όσο και σε αλμυρό νερό. Πρόκειται για ένα είδος κυανοβακτηρίων, που είναι μια οικογένεια μονοκυτταρικών μικροβίων, η μπλε-πράσινη άλγη. Ακριβώς όπως τα φυτά, τα κυανοβακτήρια μπορούν να παράγουν ενέργεια από το φως του ήλιου μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται φωτοσύνθεση. Η σπιρουλίνα καταναλώθηκε από τους αρχαίους Αζτέκους, αλλά έγινε και πάλι δημοφιλής όταν η NASA πρότεινε να αναπτυχθεί στο διάστημα για χρήση από τους αστροναύτες. Μια τυπική ημερήσια δόση σπιρουλίνας είναι 1-3 γραμμάρια, αλλά έχουν χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά δόσεις μέχρι 10 γραμμάρια ημερησίως.

    Μια απλή κουταλιά της σούπας (7 γραμμάρια) ξηρής σκόνης σπιρουλίνας περιέχει:

    Πρωτεΐνη: 4 γραμμάρια

    Βιταμίνη Β1 (θειαμίνη): 11% RDA

    Βιταμίνη Β2 (ριβοφλαβίνη): 15% RDA

    Βιταμίνη Β3 (νιασίνη): 4% RDA

    Χαλκός: 21% RDA

    Σίδηρος: 11%  RDA

    Περιέχει επίσης αξιοπρεπείς ποσότητες μαγνησίου, καλίου και μαγγανίου και μικρές ποσότητες σχεδόν όλων των άλλων θρεπτικών ουσιών που χρειάζεται ο άνθρωπος.

    Επιπλέον, περιέχει μόνο 20 θερμίδες και 1,7 γραμμάρια αφομοιώσιμων υδατανθράκων.

    Μια κουταλιά της σπιρουλίνας (7 γραμμάρια) παρέχει μια μικρή ποσότητα λίπους - περίπου 1 γραμμάριο - συμπεριλαμβανομένων και των ωμέγα-6 και των ω-3 λιπαρών οξέων σε αναλογία περίπου 1,5-1,0.

    Η ποιότητα της πρωτεΐνης στην σπιρουλίνα θεωρείται εξαιρετική - συγκρίσιμη με τα αυγά. Παρέχει όλα τα απαραίτητα αμινοξέα που χρειάζεται ο ανθρώπινος οργανισμός.

    Η σπιρουλίνα δεν περιέχει βιταμίνη Β12, αλλά ψευδοβιταμίνη Β12, η ​​οποία δεν είναι αποτελεσματική στον άνθρωπο.

    -Η σπιρουλίνα έχει ισχυρές αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες

    Η οξειδωτική βλάβη μπορεί να βλάψει το DNA και τα κύτταρα. Αυτή η βλάβη μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια φλεγμονή, η οποία προκαλεί καρκίνο και άλλες ασθένειες. Η σπιρουλίνα είναι μια καλή πηγή αντιοξειδωτικών και προστατεύει από την οξειδωτική βλάβη. Το κύριο ενεργό συστατικό της ονομάζεται φυκοκυανίνη. Αυτή η αντιοξειδωτική ουσία δίνει, επίσης, στη σπιρουλίνα στο μοναδικό μπλε-πράσινο χρώμα της. Η φυκοκυανίνη μπορεί να καταπολεμήσει τις ελεύθερες ρίζες και να εμποδίσει την παραγωγή φλεγμονωδών σηματοδοτικών μορίων, παρέχοντας εντυπωσιακά αντιοξειδωτικά και αντιφλεγμονώδη αποτελέσματα.

    -Η σπιρουλίνα ελαττώνει την κακή χοληστερίνη LDL και τα τριγλυκερίδια

    Οι καρδιακές παθήσεις είναι η κύρια αιτία θανάτου στον κόσμο. Πολλοί παράγοντες κινδύνου συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο καρδιακών παθήσεων. Όπως αποδεικνύεται, η σπιρουλίνα μπορεί να μειώσει την ολική χοληστερόλη, την "κακή" LDL χοληστερόλη και τα τριγλυκερίδια, ενώ αυξάνει την "καλή" HDL χοληστερόλη. Σε μια μελέτη σε  άτομα με διαβήτη τύπου 2, 2 γραμμάρια σπιρουλίνας ημερησίως βελτίωσαν σημαντικά αυτούς τους δείκτες. Μια άλλη μελέτη σε άτομα με υψηλή χοληστερόλη αποδεικνύει ότι 1 γραμμάριο σπιρουλίνας ανά ημέρα μειώνει τα τριγλυκερίδια κατά 16,3% και την «κακή» LDL κατά 10,1%. Αρκετές άλλες μελέτες έχουν δείξει τις ευνοϊκές επιδράσεις και με υψηλότερες δόσεις 4,5-8 γραμμάρια ημερησίως.

    -Η σπιρουλίνα προστατεύει την «κακή» χοληστερόλη LDL από την οξείδωση

    Οι λιπαρές δομές στο σώμα είναι επιρρεπείς στην οξειδωτική βλάβη. Αυτό είναι γνωστό ως υπεροξείδωση λιπιδίων και είναι ένας βασικός παράγοντας πολλών σοβαρών ασθενειών. Για παράδειγμα, ένα από τα βασικά βήματα στην ανάπτυξη καρδιακών παθήσεων είναι η οξείδωση της «κακής» LDL χοληστερόλης. Είναι ενδιαφέρον ότι τα αντιοξειδωτικά της σπιρουλίνας φαίνεται να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά στη μείωση της υπεροξείδωσης των λιπιδίων σε ανθρώπους και ζώα. Σε μια μελέτη σε άτομα με διαβήτη τύπου 2, 8 γραμμάρια σπιρουλίνας ημερησίως μειώνουν σημαντικά τους δείκτες οξειδωτικής βλάβης. Επίσης, αυξάνονται τα επίπεδα των αντιοξειδωτικών ενζύμων στο αίμα.

    -Η σπιρουλίνα έχει αντικαρκινικές ιδιότητες

    Η σπιρουλίνα έχει αντικαρκινικές ιδιότητες και μπορεί να μειώσει την εμφάνιση του καρκίνου και το μέγεθος του όγκου. Οι επιδράσεις της σπιρουλίνας στον καρκίνο του στόματος έχουν μελετηθεί ιδιαίτερα πολύ. Μια μελέτη σε ανθρώπους με προκαρκινικές αλλοιώσεις (στοματική υποβλεννογόνια ίνωση) που έλαβαν 1 γραμμάριο σπιρουλίνας ανά ημέρα για ένα έτος, κατά  45% είδε τις αλλοιώσεις τους να εξαφανίζονται - σε σύγκριση με μόνο το 7% στην ομάδα ελέγχου. Όταν αυτοί οι άνθρωποι σταμάτησαν να λαμβάνουν σπιρουλίνα, σχεδόν οι μισοί από αυτούς ξαναείχαν αλλοιώσεις το επόμενο έτος. Σε άλλη μελέτη μεστοματική υποβλεννογόνια ίνωση, 1 γραμμάριο σπιρουλίνας ημερησίως βελτιώνει τα συμπτώματα σε σχέση με το φάρμακο πεντοξυφυλλίνη.

    -Η σπιρουλίνα μειώνει την αρτηριακή πίεση

    Η υψηλή αρτηριακή πίεση αποτελεί κύριο παράγοντα πολλών σοβαρών ασθενειών, συμπεριλαμβανομένων των καρδιακών προσβολών, των εγκεφαλικών επεισοδίων και της χρόνιας νεφροπάθειας. Ενώ το 1 γραμμάριο σπιρουλίνας είναι αναποτελεσματικό, έχει αποδειχθεί ότι η δόση των 4,5 γραμμαρίων ημερησίως μειώνει την αρτηριακή πίεση. Αυτή η μείωση πιστεύεται ότι προκαλείται από μια αυξημένη παραγωγή του μονοξειδίου του αζώτου, ένα σηματοδοτικό μόριο που βοηθά τα αιμοφόρα αγγεία σας να χαλαρώνουν και να διαστέλλονται.

    -Η σπιρουλίνα βελτιώνει τα συμπτώματα της αλλεργικής ρινίτιδας

    Η αλλεργική ρινίτιδα χαρακτηρίζεται από φλεγμονή στις ρινικές οδούς και προκαλείται από περιβαλλοντικά αλλεργιογόνα, όπως γύρη, τρίχες ζώων ή ακόμη και σκόνη σίτου. Η σπιρουλίνα είναι μια δημοφιλής εναλλακτική θεραπεία για τα συμπτώματα της αλλεργικής ρινίτιδας, Σε μία μελέτη άτομα με αλλεργική ρινίτιδα, που ελάμβαναν 2 γραμμάρια ημερησίως μείωσαν δραματικά τα συμπτώματα, όπως τη ρινική έκκριση, φτέρνισμα, ρινική συμφόρηση και φαγούρα.

    -Η σπιρουλίνα είναι αποτελεσματική κατά της αναιμίας

    Υπάρχουν πολλές διαφορετικές μορφές αναιμίας. Η πιο συχνή είναι η υπόχρωμη μικροκυτταρική αναιμία που χαρακτηρίζεται από μείωση της αιμοσφαιρίνης ή των ερυθρών αιμοσφαιρίων στο αίμα. Η αναιμία είναι αρκετά συχνή στους ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας, με αποτέλεσμα τα παρατεταμένα συναισθήματα αδυναμίας και κόπωσης. Σε μια μελέτη σε ηλικιωμένους με ιστορικό αναιμίας, τα συμπληρώματα σπιρουλίνας αύξησαν την περιεκτικότητα σε αιμοσφαιρίνη των ερυθρών αιμοσφαιρίων και βελτίωσαν την ανοσολογική λειτουργία.

    -Η σπιρουλίνα βελτιώνει τη μυϊκή δύναμη και την αντοχή

    Η επαγόμενη από την άσκηση οξειδωτική βλάβη αποτελεί μείζονα παράγοντα κόπωσης των μυών. Ορισμένες φυτικές τροφές έχουν αντιοξειδωτικές ιδιότητες που μπορούν να βοηθήσουν τους αθλητές και τα σωματικά ενεργά άτομα να ελαχιστοποιήσουν αυτή τη βλάβη. Η σπιρουλίνα βελτιώνει τη μυϊκή δύναμη και την αντοχή. Σε μελέτες, η spirulina ενίσχυσε την αντοχή, αυξάνοντας σημαντικά το χρόνο μέχρι να εμφανιστεί η κούραση.

    -Η σπιρουλίνα βοηθά στον έλεγχο του σακχάρου αίματος
    Μελέτες σε ζώα συνδέουν τη σπιρουλίνα με σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Σε άτομα με διαβήτη τύπου 2, 2 γραμμάρια σπιρουλίνας ημερησίως οδηγούν σε εντυπωσιακή μείωση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα. Η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη HbA1c, ένας δείκτης για τα μακροπρόθεσμα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, μειώθηκε από 9% σε 8%, γεγονός που είναι σημαντικό. Μελέτες εκτιμούν ότι η μείωση κατά 1% αυτού του δείκτη μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο θανάτου που σχετίζεται με το διαβήτη κατά 21%.

    Τα κατάλληλα συμπληρώματα διατροφής με σπιρουλίνα για την υγεία σας

    Πατήστε, εδώ, για να παραγγείλετε τα κατάλληλα συμπληρώματα διατροφής με σπιρουλίνα για την υγεία σας

    spirulina2

    Διαβάστε, επίσης,

    Ποιοι πρέπει να παίρνουν σπιρουλίνα

    Διατροφή για όσους έχουν Αλτσχάιμερ

    Ότι πρέπει να κάνετε αν είσαστε στην εμμηνόπαυση

    Εξαιρετικές φυτικές πηγές πρωτεϊνών

    Σούπα για να πάρετε σίδηρο

    Μήπως είσαστε αγχωμένοι και κουρασμένοι;

    Θαλασσοθεραπεία με φύκια

    Κόπωση και φυτά

    Ανεπάρκεια σιδήρου

    www.emedi.gr

     

  • Χρήσιμες ιατρικές συνταγές με λάπαθο Χρήσιμες ιατρικές συνταγές με λάπαθο

    Τα οφέλη στην υγεία από το λάπαθο

     

    Το λάπαθο το ουλόν ή αγριολάπαθο ή Rumex crispus ή σιδερολάπαθο ή νερολάπαθο ή ολοπαθιά ή ξινήθρα ή λάπατο ή λάμπαθο ή ρούμεξ κοινό ή ρούμεξ σγουρό το συναντάμε στις άκρες των δρόμων και σαν αγριόχορτο στους κήπους και σε θαμνώδεις και χέρσες εκτάσεις.

    Υπάρχει και το Rumex cyprius ή ρούμεξ το κύπριο και το Rumex pulcher ή ρούμεξ πούλσιερ που είναι γνωστά σαν αλαπαθκιά ή αγριολαπαθκιά ή ξινιάτος.

    Όλα ανήκουν στην οικογένεια των Πολυγωνίδων.

    Το αγριολάπαθο είναι αποτοξινωτικό και ήπιο καθαρτικό.

    Χρησιμοποιείται σε χρόνιες δερματικές παθήσεις με άλλα βότανα, όπως η ρίζα κολλιτσίδας.

    rumex 2

    Είναι όρθιο πολυετές φυτό, που φτάνει το 1,5 μέτρα ύψος και απλώνεται έως 90 εκατοστά. Το καλοκαίρι εμφανίζονται διακριτικά πράσινα ανθάκια και μετά ακολουθούν κόκκινοι καρποί. Πολλαπλασιάζεται εύκολα μόνο του. Μπορείτε να συλλέξετε σπόρους από θαμνότοπους το καλοκαίρι και να τους ρίξετε εκεί που θέλετε να φυτρώσουν. Το φυτό έχει ανθεκτική ρίζα και είναι δύσκολο να ξεριζωθεί. Αντέχει σε οποιοδήποτε έδαφος και αναπτύσσεται στον ήλιο ή τη σκιά.

    rumex 3

    Το ρούμεξ το κύπριο είναι μονοετές, μικρό, απλωτό στη γη ή ημιόρθιο, διακλαδισμένο από τη βάση της ρίζας, με σαρκώδη, δελτοειδή, έμμισχα φύλλα. Έχει άνθη σε αραιές ακραίες ταξιανθίες κοκκινοκιτρινωπά και ο καρπός είναι τρίχωρη μεμβρανώδης κάψα. Ανθίζει από Μάρτιο μέχρι Μάιο.

    rumex 4

    Το ρούμεξ πούλσιερ είναι κι αυτό μονοετές, έχει χοντρή, σαρκώδη ρίζα και όρθιο, χοντρό, βλαστό με ή χωρίς διακλαδώσεις. Τα φύλλα του είναι έμμισχα, μεγάλα, προμήκη, οξύκορφα ή με στρογγυλεμένη άκρη, τα πρώτα του σε ροζέττα γύρω από τη βάση του φυτού, ενώ αυτά του βλαστού είναι μικρότερα. Τα άνθη του είναι κιτρινωπά και βρίσκονται σε ακραίες, αραιές ταξιανθίες, κατά μήκος του ανθοφόρου βλαστού. Ανθίζει από τον Απρίλιο μέχρι τον Ιούλιο.

    rumex 5

    Το Rumex conglomeratus Murray ή αγριολάπαθο είναι πολυετές φυτό, πολλαπλασιαζόμενο με μάτια που πετάει ο υπόγειος βλαστός. Βλαστός 30-100 εκατοστά, όρθιος, διακλαδιζόμενος, φύλλα κυματιστά στις άκρες, άνθη πρασινωπά ή κοκκινωπά σε δέσμες, τα περισσότερα στη μασχάλη ενός φύλλου, πάνω σε αρθρωτό ποδίσκο. Το βρίσκετε σε δροσερά και υγρά εδάφη. Μαγειρεύεται, όπως το σπανάκι με άλλα χόρτα. Με τα φύλλα τυλίγετε ντολμάδες. Τα φύλλα περιέχουν θείο και όταν κοπανιστούν χρησιμοποιούνται για αιμορροϊδες και αποστήματα. Πριν την ανθοφορία είναι ευχάριστο για τα χορτοφάγα ζώα.

    rumex 6

    Το Rumex acetosella L. ή λάπαθο είναι πολυετές φυτό 10-30 εκατοστά, με φύλλα λογχοειδή ή βελοειδή, με τις κάτω άκρες τους απλωτές ή ανορθωμένες. Είναι στάχυς αρσενικών ανθέων σε ένα φυτό και θηλυκών σε άλλο με γεύση όξινη και το βρίσκετε σε άκρες δρόμων, σε ξηρά λιβάδια, σε αμμώδεις αγρούς κι εκεί που δεν υπάρχει ασβέστιο.

    rumex 7

    Υπάρχει και το Rumex obtusifolius L.

    Οι ρίζες είναι μακριές και ξεριζώνονται δύσκολα, αν το έδαφος δεν είναι καλά ποτισμένο. Συλλέγονται το φθινόπωρο, τις πλένετε καλά, τις ψιλοκόβετε και αποξηραίνετε. Τα ξεραίνετε στον ήλιο και τα φυλάτε σε γυάλινο βάζο, ολόκληραή κομμένα σε κομμάτια.

    Χρήσιμα μέρη λάπαθου

    Η ρίζα και οι καρποί, αλλά και όλα τα μέρη.

    Δραστικές ουσίες λάπαθου

    Ανθρακινόνες, όπως η εμοδίνη, ταννίνες, οξαλικά, βιταμίνη C, καροτίνη, σίδηρος, οξαλοξικό οξύ, θείο, ρητίνη, ρουμενικίνη, ρουμικίνη, λαπαθικό οξύ, άμυλο φώσφορος, λευκωματούχες ενώσεις κι αιθέριο έλαιο.

    Η παρουσία οξαλικού οξέος μπορεί να προκαλέσει πέτρες στα νεφρά και τη χολή και ουρική αρθρίτιδα, όταν γίνεται υπερκατανάλωση.

    Ιδιότητες κι ενδείξεις λάπαθου

    Τα λάπαθα, γενικά, καταπολεμούν την αναιμία.

    Τα λάπαθα ανοίγουν την όρεξη, τονώνουν το συκώτι, δυναμώνουν την καρδιά και είναι αντισκορβουτικά.

    Είναι κατάλληλα για μόλυνση, πυρετό, σκορβούτο και δηλητηριάσεις.

    Τα λάπαθα κάνουν καλό σε όλες τις αρρώστιες που προκαλούν πυρετό, σε αδυναμία, ξεδιψάνε, προφυλάσσουν από τη σήψη του αίματος, σκοτώνουν υτα σκουλήκια στον οργανισμό, είναι καρδιοτονωτικά και όλο το φυτό είναι αντίδοτο στο δηλητήριο του σκορπιού.

    Είναι κατάλληλα για τον ίκτερο.

    Είναι καθαριστικό του αίματος και της λέμφου, πικρό τονωτικό, χολαγωγό και καθαρτικό.

    Οι καρποί είναι κατάλληλοι για τη διάρροια (σε μικρές δόσεις) και τις στομαχικές διαταραχές.

    Ακόμη χρησιμοποιείται και για την περιστασιακή και χρόνια δυσκοιλιότητα (σε μεγάλες δόσεις).

    Τα αγριολάπαθα ή αγριολαχανίδες είναι τονωτικές για τον οργανισμό και συστήνονται σε αναιμίες και καχεξίες.

    Είναι διουρητικά και συστήνονται σε νεφροπάθειες και ανωμαλίες στην ούρηση. Να αποφεύγεται η συνεχής χρήση τους από όσους έχουν πέτρες στα νεφρά.

    Είναι μαλακτικά για το στομάχι και συστήνονται σε ηπατικές ανωμαλίες και σε ανορεξίες.

    Σε μικρές δόσεις βοηθούν στην έκκριση της χολής και χαμηλώνουν την πίεση.

    Χρήσιμες ιατρικές συνταγές με λάπαθο

    Αφέψημα

    Πιείτε 1/2-1 φλιτζάνι αφέψημα που θα φτιάξετε με 15 γραμμάρια ρίζας και 550 ml νερό. Σιγοβράστε για 10 λεπτά και πιείτε 3 φορές ημερησίως για ήπια δυσκοιλιότητα ή για να ενεργοποιήσετε τη ροή της χολής, να βελτιώσετε την πέψη και να απομακρύνετε τις τοξίνες. Με πλύσεις το αφέψημα βοηθά σε ελκώδεις πληγές και σε λευκόρροια. Αν προστεθεί θείο θεραπεύει την ψώρα και με γαργάρες τις άφθες στο στόμα. Για εξωτερική χρήση βράζετε 2 χούφτες φύλλα και ρίζα ψιλοκομμένα σε νερό και τα βράζετε μέχρι να γίνουν πολτός. Τα χρησιμοποιείτε σε επιθέματα, όπως έχουν ή δουλεμένα με ελαιόλαδο. Το αφέψημα μπορεί να καθαρίσει τα ασημικά και τα έπιπλα μπαμπού και τα είδη καλαθοπλεκτικής. Τα τρίβeτε με ένα ρούχο που τα έχετε βρέξει με το αφέψημα.

    Έκχυμα

    Αφήνετε 30 γραμμάρια ψιλοκoμμένη ρίζα σε 1 λίτρο καυτό νερό για 10 λεπτά, σουρώνετε πίνετε 3 ποτήρια την ημέρα. Αφήνετε μια χούφτα φύλλα σε 1 λίτρο καυτό νερό, για δέκα λεπτά, σουρώνετε και πίνετε 3 ποτήρια την ημέρα. Για εξωτερική χρήση αφήνετε 2 χούφτες ψιλοκομμένα φύλλα σε 1 λίτρο καυτό νερό για δέκα λeπτά, σουρώνετε και χρησιμοποιείτε με πλύσεις, επαλείψεις και κλίσματα.

    Βάμμα

    Πιείτε 40 σταγόνες 3 φορές ημερησίως για καθαρισμό σε εξανθήματα, εκζέματα, ακμή, έρπη ζωστήρα, ρευματισμούς και οστεοαρθρίτιδα.

    Στοματικό διάλυμα

    Χρησιμοποιήστε 1/2 φλιτζάνι αφέψημα που θα αναμείξετε με ίση ποσότητα ζεστού νερού 3 φορές ημερησίως μετά το φαγητό. Είναι κατάλληλο για τα στοματικά έλκη.

    Ομοιοπαθητικά σκευάσματα

    Η ρίζα του αγριολάπαθου χρησιμοποιείται για βήχα, πονόλαιμο ή βραχνάδα, που επιδεινώνεται από το κρύο και την υγρασία. Λαμβάνεται 3 φορές ημερησίως.

    Επιθέματα λιωμένων φύλλων

    Βοηθούν στη διάνοιξη σπυριών με πύο και αιματάδες, σε έκζεμα, για την ανακούφιση του έρπητα ζωστήρα, σε αιμορροϊδες, λειχήνες και σκασίματα του δέρματος. Λειώνετε τα φύλλα καλά, τα απλώνετε σε λινό ύφασμα και τα επιθέτετε τοπικά σε πυώδεις πληγές, σε αιμορροϊδες, αιματάδες και πυώδη σπυριά. Μπορείτε να τα ενισχύσετε δουλεύοντας με ελαιόλαδο.

    Χυμός

    Λειώνουμε τα φύλλα της αγριολαχανίδας καλά, τα περνάτε από τουλουπάνι και παίρνετε το χυμό τους. Δίνετε ένα ποτήρι σε περιπτώσεις πυρετού που δεν υποχωρεί.

    Καθαρισμός στις μπουκάλες λαδιού

    Ρίξτε τα κομματάκια μίσχων των φύλλων και ζεστό νερό και κουνήστε με δύναμη. 

    Επίσης, αφαιρούνται οι λεκέδες από μελάνι στα ασπρόρουχα, αν τους τρίψουμε με φρεσκοκομμένο φυτό.

    Τα κατάλληλα βότανα για να έχετε την υγεία σας

    Πατήστε, εδώ, για να παραγγείλετε τα κατάλληλα βότανα για την υγεία σας

    rumex 8

    Διαβάστε, επίσης,

    Να τρώτε άγρια χόρτα

    Σουπιές με χόρτα

    www.emedi.gr

     

     

     

  • Η αιματολογική τοξικότητα από τις χημειοθεραπείες Η αιματολογική τοξικότητα από τις χημειοθεραπείες

    Είναι συχνή η μυελοκαταστολή από τις χημειοθεραπείες

    Γράφει η 

    Δρ Σάββη Μάλλιου Κριαρά 

    Ειδικός Παθολόγος-Ογκολόγος, MD, PhD

    Η αιματολογική τοξικότητα των κυτταροστατικών έχει σαν αποτέλεσμα τη μυελοκαταστολή με αποτέλεσμα αναιμία, λευκοπενία και θρομβοπενία, δηλαδή κυτταροπενία και των τριών σειρών των έμμορφων στοιχείων του αίματος.

    Το είδος και ο βαθμός της κυτταροπενίας καθορίζονται από το είδος του φαρμάκου, τη δόση του, τη συχνότητα χορήγησης, τον αριθμό των κύκλων που έχουν χορηγηθεί, το συνδυασμό με άλλα φάρμακα, την ηλικία του ασθενούς, τις εφεδρείες του μυελού, τις διατροφικές συνθήκες, το μεταβολισμό, την απέκκριση του φαρμάκου και την ταυτόχρονη ή προηγηθείσα ακτινοβολία.

    Από τις κυτταροπενίες προηγείται η λευκοπενία, η οποία είναι η καταστολή του ανοσοποιητικού συστήματος και είναι η συχνότερη. Εμφανίζεται, συνήθως, μία έως δύο εβδομάδες μετά τη χορήγηση φαρμάκων. Η πιο καθυστερημένη εκδήλωση καταστολής γίνεται με τις νιτροζουρίες και συμβαίνει, περίπου 6 εβδομάδες μετά τη χορήγηση των φαρμάκων. Το χρονικό διάστημα της χαμηλότερης τιμής των λευκών αιμοσφαιρίων ονομάζεται ναδίρ και διαρκεί το ναδίρ έως και τέσσερις εβδομάδες, ενώ με τις νιτροζουρίες μπορεί να κρατήσει και μέχρι δέκα εβδομάδες. Για την αντιμετώπιση της κυτταροπενίας χρησιμοποιούνται αυξητικοί παράγοντες λευκών-GCSF που μειώνουν τις εφεδρείες και ξεπλένουν τον μυελό.

    Η μείωση των αιμοπεταλίων απαιτεί τακτική χορήγηση αιμοπεταλίω να και παράγοντες που προάγουν την παραγωγή τους από το μυελό. Δυστυχώς, η δημιουργία αντισωμάτων κάνει δύσκολη την αποκατάστασή τους και πολλές φορές οι ασθενείς καταλήγουν από αιμορραγία.

    Η καταστολή της ερυθράς σειράς συνεπάγεται αναιμία, η οποία επιδρά δυσμενώς στην ποιότητα ζωής των ασθενών με καρκίνο. Για την αντιμετώπισή της γίνονται μεταγγίσεις συμπυκνωμένων ερυθρών. Επίσης, χορηγείται αυξητικός παράγοντας της ερυθράς σειράς, η ανασυνδυασμένη ανθρώπινη ερυθροποιητίνη, η οποία όμως έχει καρκινογόνο δράση.

    Η αιματολογική τοξικότητα από τα κυτταροστατικά:

    -Busulfan: Καταστέλλει πολύ τα αιμοπετάλια και λιγότερο τα λευκά

    -Carboplatin: Καταστέλλει πολύ τα αιμοπετάλια και λιγότερo τα λευκά και την αιμοσφαιρίνη

    -Carmustine ή BCNU: Καταστέλλει πολύ τα αιμοπετάλια και τα λευκά και λιγότερο την αιμοσφαιρίνη

    -Chlorambucil: Καταστέλλει πολύ τα λευκά και λιγότερο τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -Cisplatin: Καταστέλλει πολύ την αιμοσφαιρίνη και λιγότερο τα λευκά και τα αιμοπετάλια

    -Cyclophosphamide: Καταστέλλει πολύ τα λευκά και λιγότερο τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -Cytarabine: Καταστέλλει πολύ τα λευκά, τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -Dacarbazine: Καταστέλλει πολύ τα αιμοπετάλια και τα λευκά και λιγότερο την αιμοσφαιρίνη

    -Dactinomycin: Καταστέλλει πολύ τα λευκά, τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -Daunorubicin: Καταστέλλει πολύ τα αιμοπετάλια και τα λευκά και λιγότερο την αιμοσφαιρίνη

    -Docetaxel: Καταστέλλει πολύ τα λευκά και λιγότερο τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -Doxorubicin: Καταστέλλει πολύ τα αιμοπετάλια και τα λευκά και λιγότερο την αιμοσφαιρίνη

    -Epirubicin: Καταστέλλει πολύ τα αιμοπετάλια και τα λευκά και λιγότερο την αιμοσφαιρίνη

    -Etoposide: Καταστέλλει πολύ τα λευκά και λιγότερο τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -5-Fluorouracil: Καταστέλλει πολύ τα λευκά και λιγότερο τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -Hydroxyurea: Καταστέλλει πολύ τα λευκά και λιγότερο τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -Irinotecan: Καταστέλλει την αιμοσφαιρίνη και τα λευκά και λιγότερο τα αιμοπετάλια

    -Lomustine ή CCNU: Καταστέλλει πολύ τα λευκά και τα αιμοπετάλια

    -Melphalan: Καταστέλλει πολύ τα λευκά και λιγότερο τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -6-Mercaptopurine: Καταστέλλει πολύ τα λευκά και λιγότερο τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -Methotrexate: Καταστέλλει πολύ τα λευκά και λιγότερο τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -Mitomycin-C: Καταστέλλει πολύ τα αιμοπετάλια και λιγότερo τα λευκά και την αιμοσφαιρίνη

    -Mitoxantrone: Καταστέλλει πολύ τα λευκά και λιγότερο τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -Mustargen: Καταστέλλει πολύ τα λευκά, τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -Oxaliplatin: Καταστέλλει πολύ τα λευκά, τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -Paclitaxel: Καταστέλλει πολύ τα λευκά και λιγότερο τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -Pemetrexated: Καταστέλλει πάρα πολύ τα αιμοπετάλιο και πολύ τα λευκά και την αιμοσφαιρίνη

    -Procarbazine: Καταστέλλει τα αιμοπετάλια και τα λευκά

    -Streptozotocin: Καταστέλλει πολύ τα αιμοπετάλια και τα λευκά και λιγότερο την αιμοσφαιρίνη

    -Teniposide: Καταστέλλει πολύ τα λευκά και λιγότερο τα αιμοπετάλια

    -6-Thioguanine: Καταστέλλει πολύ τα λευκά και λιγότερο τα αιμοπετάλια

    -Thiotepa: Καταστέλλει πολύ τα λευκά και λιγότερο τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -Topotecan: Καταστέλλει πολύ τα λευκά, τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -Vinblastine: Καταστέλλει πολύ τα λευκά και λιγότερο τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    -Vincristine: Καταστέλλει τα λευκά

    -Vindesine: Καταστέλλει πολύ τα λευκά

    -Vinorelbine: Καταστέλλει πολύ τα λευκά

    -Vortezomib: Καταστέλλει τα λευκά, τα αιμοπετάλια και την αιμοσφαιρίνη

    Επίσης, συχνά από τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα προκαλείται αιμολυτικό-ουραιμικό σύνδρομο, κυρίως, στα παιδιά , αλλά και στους ενηλίκους, κυρίως, από Mytomycin C, αλλά και διαταραχές πηκτικότητας.

    aimatologiki toxikotita 2

    Διαβάστε, επίσης,

    Οι παρενέργειες της χημειοθεραπείας στο πεπτικό σύστημα

    Το μοριακό προφίλ του όγκου είναι απαραίτητο και χρήσιμο εργαλείο για τη θεραπευτική σας απόφαση.

    Ζητείστε την εξέταση πριν κάνετε οποιαδήποτε θεραπεία. Η ζωή σας είναι πολύτιμη.

    Ζητήστε από την EMEDI πληροφορίες για το μοριακό προφίλ του όγκου.

    Μάθετε όλες τις πληροφορίες από τους συνεργάτες μας για την εξατομικευμένη θεραπεία του καρκίνου, πατώντας εδώ.

    Διαβάστε περισσότερα για την Σάββη Μάλλιου Κριαρά

    Πατήστε, εδώ, για να παραγγείλετε τα καλύτερα συμπληρώματα διατροφής για τον καρκίνο  

    Τα καλύτερα συμπληρώματα διατροφής για τον καρκίνο

    karkinos stomatos 4

    Η καθοδήγηση για την επιλογή των ποιων συμπληρωμάτων διατροφής, από τα ανωτέρω, είναι κατάλληλα  για την ασθένειά σας θα γίνει σε συνεννόηση με το θεράποντα ιατρό.

    Διαβάστε, επίσης,

    Γιατί η συμβατική ιατρική δεν είναι αποδοτική

    Σταματήστε να φαρμακώνεστε

    Οι δερματικές βλάβες από τις χημειοθεραπείες και τις ακτινοθεραπείες

    Η νευροτοξικότητα από τις χημειοθεραπείες

    Η Υγεία εκσυγχρονίζεται

    Τα εξωσώματα στη θεραπεία ασθενειών

    Το νόμπελ ιατρικής 2018 και η EMEDI

    Οι χημειοθεραπείες προκαλούν μεταστάσεις

    Ο καρκίνος δεν θεραπεύεται με χημειοθεραπείες - Emedi

    Πειραματικές χημειοθεραπείες με χρήματα ανά κεφάλι

    Ο κόσμος θα φέρει την αλλαγή στην Ογκολογία

    Η πικρή αλήθεια για τις χημειοθεραπείες

    Γιατί οι χημειοθεραπείες δεν είναι αποτελεσματικές

    Οι χημειοθεραπείες και οι ακτινοθεραπείες δεν είναι αποτελεσματικές για την θεραπεία του καρκίνου

    Οι οφθαλμικές ανεπιθύμητες ενέργειες από την χημειοθεραπεία

    Αντικαρκινικό φυτό για χημειοθεραπεία

    Η χημειοθεραπεία έχει μεγάλη καρδιοτοξικότητα

    Αν οι καρκινοπαθείς δεν κάνουν χημειοθεραπεία αυξάνεται η επιβίωση

    Η τοξικότητα των κυτταροστατικών φαρμάκων

    Τι να κάνετε σε εξαγγείωση των χημειοθεραπευτικών φαρμάκων

    Μην κάνετε προεγχειρητική χημειοθεραπεία για τις ηπατικές μεταστάσεις

    Ανορεξία και καχεξία στον καρκίνο

    Η θεραπεία του καρκίνου στα παιδιά πρέπει να είναι εξατομικευμένη

    Αρχές χημειοθεραπείας του καρκίνου

    Δερματικές αντιδράσεις σε στοχευμένες θεραπείες

    Διαταραχές γεύσης στη θεραπεία του καρκίνου

    Διατροφή σε στοματίτιδα

    Επανένταξη ενός καρκινοπαθούς στην κοινωνία

    Εξατομικευμένες θεραπείες για τους καρκινοπαθείς

    Πνευμονική ίνωση από την μπλεομυκίνη

    Ανταπόκριση στη χημειοθεραπεία

    Το πέρασμα στην εξατομικευμένη θεραπεία του καρκίνου

    Οι καρκινοπαθείς πρέπει να διεκδικούν τα δικαιώματά τους

    Παράγοντες που καθορίζουν τη θεραπευτική απόφαση στην ογκολογία

    Νεφροτοξικότητα από τη χημειοθεραπεία

    Πειράματα σε καρκινοπαθείς, σκοπιμότητες, οικονομικά κίνητρα και αποτελέσματα

    Η θεραπεία του καρκίνου στα παιδιά πρέπει να είναι εξατομικευμένη

    Είναι απαραίτητο το Oncotype DX στον καρκίνο μαστού;

    Ο καρκίνος δε θεραπεύεται με χημειοθεραπείες

    Μαζική επίθεση των Ιατρικών Συλλόγων Ελλάδας κατά των ιατρών που εφαρμόζουν φυσικές θεραπείες

    www.emedi.gr

     

     

     

     

  • Η τσουκνίδα είναι φάρμακο για την αναιμία Η τσουκνίδα είναι φάρμακο για την αναιμία

    Αν έχετε σιδηροπενική αναιμία να καταναλώνετε τσουκνίδα

     

    Η κνίδη η δίοικος ή τσουκνίδα ή Urtica dioica φύεται στις εύκρατες περιοχές.

    Υπάρχουν πάνω από 500 είδη σε όλο τον κόσμο.

    Στην Ελλάδα η τσουκνίδα ευδοκιμεί ιδιαίτερα λόγω του κλίματος και της χλωρίδας της χώρας μας.

    Ολόκληρο το φυτό της τσουκνίδας καλύπτεται από αδενώδεις τρίχες, που κατά την επαφή τους με το δέρμα προκαλούν φαγούρα, τσούξιμο και κοκκινίλα, που οφείλεται σε ένα δηλητηριώδες υγρό, που περιέχουν οι λεπτές βελόνες του φυτού, το οποίο περιέχει μυρμηκικό οξύ, ακετυλοχολίνες και ισταμίνες.

    Η τσουκνίδα είναι αυτοφυής, μονοετής ή πολυετής πόα, που απλώνεται απεριόριστα. Φύεται σε θαμνώδεις και άγονες περιοχές. Φτάνει το 1,5 μέτρο ύψος.

    Συλλέξτε τα υπέργεια μέρη κατά την ανθοφορία.

    Ξεθάψτε τις ρίζες το φθινόπωρο και μαζέψτε τα νεαρά φύλλα την άνοιξη.

    Να φοράτε γάντια όταν έρχεστε σε επαφή με το φυτό.

    Μέρη της τσουκνίδας που χρησιμοποιούνται

    Τα υπέργεια μέρη και η ρίζα

    Δραστικές ουσίες τσουκνίδας

    Αμίνες (ισταμίνη, ακετυλοχολίνη, χολίνη, σεροτονίνη), φλαβονοειδή, φορμικό οξύ, γλυκοκινόνες, ιχνοστοιχεία (πυρίτιο και σίδηρος), βιταμίνες Α, Β και C, τανίνες.

    Ιδιότητες και ενδείξεις τσουκνίδας

    Η τσουκνίδα είναι στυπτικό, διουρητικό, τονωτικό, θρεπτικό, αιμοστατικό, διεγείρει την κυκλοφορία, γαλακταγωγό, υποτασικό, αντισκορβουτικό και αντιισταμινικό.

    Τα λογχοειδή φύλλα του είναι πλούσια σε ιχνοστοιχεία και καθιστούν την τσουκνίδα ιδανικό τονωτικό για περιπτώσεις αναιμίας από ανεπάρκεια σιδήρου.

    Τα νεαρά φύλλα την άνοιξη είναι απίθανα σε σούπες και σαλάτες. Μαγειρεύονται, ακόμη, όπως το σπανάκι.

    tsoyknida 1

    Χρήσιμες ιατρικές συνταγές με τσουκνίδα

    Χυμός: Πολτοποιήστε ολόκληρο το φυτό για να πάρετε το χυμό του. Πιείτε δόσεις των 10 ml 3 φορές ημερησίως. ως τονωτικό, σε περιπτώσεις αδυναμίας και αναιμίας.

    Έγχυμα: Πιείτε 1 φλιτζάνι έγχυμα φύλλων 3 φορές ημερησίως στα πλαίσια ενός αποτοξινωτικού προγράμματος για αρθρίτιδα, ρευματισμούς, ποδάγρα και έκζεμα ή χρησιμοποιήστε το έγχυμα στο τελευταίο ξέβγαλμα των μαλλιών για πιτυρίδα.

    Κρέμα ή αλοιφή: Εφαρμόστε σε μικρά κοψίματα και εκδορές, δερματικά εξανθήματα, έκζεμα και αιμορραϊδες.

    Φρέσκα φύλλα και μίσχοι: Όταν τοποθετούνται στο δέρμα και ιδιαίτερα στην περιοχή των νεφρών, προκαλούν τσούξιμο και κάψιμο, αλλά επιδρούν στη βαθιά χαλάρωση από ρευματικούς πόνους.

    Κομπρέσες: Κάντε κομπρέσες με δυνατό έγχυμα για να ανακουφιστείτε από τον πόνο της αρθρίτιδας, της ποδάγρας, της νευραλγίας, του διαστρέμματος, της τενοντίτιδας και της ισχιαλγίας.

    Βάμμα: Πιείτε 4 ml (80 σταγόνες) βάμμα ρίζας 3 φορές ημερησίως για καλοήθη υπερπλασία του προστάτη

    Τα καλύτερα βότανα για την υγεία σας

    Πατήστε, εδώ, για να παραγγείλετε τα κατάλληλα βότανα για την υγεία σας

    tsoyknida 2

    Διαβάστε, επίσης,

    Τα καλύτερα συμπληρώματα διατροφής για τις αλλεργίες

    Να πίνετε τσάι

    Διατροφή για την καλοήθη υπερπλασία του προστάτη

    Τα κρητικά βότανα είναι αναγνωρισμένα παγκοσμίως

    Οι καλύτερες βιταμίνες για το έκζεμα

    Χρήσιμες ιατρικές συνταγές με τσουκνίδα

    Τσάι για φυσική αποτοξίνωση

    Τι να κάνετε αν έχετε αλλεργίες

    Τσουκνίδα

    Χρήσιμες ιατρικές συνταγές με κολλιτσίδα

    Αφέψημα για αδυνάτισμα

    Τα πικρά θεραπεύουν τον καρκίνο

    Σούπα για να πάρετε σίδηρο

    Τα βότανα για το έκζεμα

    Ποιοι πρέπει να καταναλώνουν τσουκνίδα

    www.emedi.gr