Σάββατο, 08 Μαρτίου 2014 07:36

Ο ρόλος της ακτινοθεραπείας στον καρκίνο μαστού

Γράφτηκε από την
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(5 ψήφοι)

Ο καρκίνος μαστού αποτελεί το συχνότερο κακόηθες νεόπλασμα των γυναικών

Σχεδόν 1 στις 9 γυναίκες θα αναπτύξει καρκίνο του μαστού κατά τη διάρκεια της ζωής της. Το μεγαλύτερο μέρος των νεοπλασιών του μαστού είναι αδενοκαρκινώματα που προέρχονται από το επιθήλιο των πόρων (80%) ή των λοβίων (9-10%) του οργάνου.

Από τη στιγμή που θα γίνει η ιστολογική διάγνωση είναι απαραίτητο να γίνει σταδιοποίηση, ώστε η ασθενής να υποβληθεί στην κατάλληλη θεραπεία. Η θεραπεία σήμερα είναι πολυδιάστατη και οι κλασσικές θεραπευτικές επιλογές περιλαμβάνουν τη χειρουργική επέμβαση, την ακτινοθεραπεία, τη χημειοθεραπεία καθώς και την ορμονοθεραπεία.

Σταδιακά οι επεμβάσεις έγιναν λιγότερο ριζικές για να φτάσουμε τα τελευταία χρόνια σε ελάχιστα ακρωτηριαστικές επεμβάσεις, όπως η τμηματεκτομή και η ογκεκτομή. Δεδομένου όμως οτι οι επεμβάσεις αυτές συνοδεύονται από μεγάλο ποσοστό τοπικής υποτροπής, που μπορεί να φτάνει και το 35-40%, θεωρείται απαραίτητoς ο συνδυασμός τους με ακτινοθεραπεία.

Οι κυριότερες κλινικές μελέτες που συγκρίνουν τη μαστεκτομή με την συντηρητική αντιμετώπιση είναι του Veronezi και του Fisher.

Και οι δύο απέδειξαν την σπουδαιότητα της συμπληρωματικής ακτινοθεραπείας μειώνοντας το ποσοστό της τοπικής υποτροπής σε 2-7%. Έτσι λοιπόν, τα τελευταία χρόνια στα αρχικά στάδια Ι και ΙΙ η τμηματεκτομή και η ογκεκτομή ακολουθούμενη από ακτινοθεραπεία έγινε η κλασσική θεραπεία επιλογής.

Στο τοπικά προχωρημένο στάδιο, χωρίς όμως εμφανείς απομεμακρυσμένες μεταστάσεις, η σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει πρώτα χημειοθεραπεία (neo-adjuvant) ακολουθούμενη από χειρουργική επέμβαση - αν είναι εφικτό - και ακτινοθεραπεία, ή μόνο ακτινοθεραπεία.

Ενώ, όμως η ακτινοθεραπεία είναι αναπόσπαστο μέρος της αντιμετώπισης όταν πρόκειται για ογκεκτομή ή τμηματεκτομή, στις περιπτώσεις μαστεκτομής γίνεται μόνο υπό ορισμένες προϋποθέσεις και πιο συγκεκριμένα σε όγκο > από 5 cm, αν τα χειρουργικά όρια δεν είναι ελεύθερα, αν υπάρχει διήθηση του θωρακικού μυός και αν υπάρχουν περισσότεροι από 4 διηθημένοι μασχαλιαίοι λεμφαδένες. Όλες οι συνθήκες που αναφέρθηκαν θεωρούνται... παράγοντες υψηλού κινδύνου για τοπική υποτροπή.

Στις περιπτώσεις μεταστάσεων η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιείται σαν παρηγορική θεραπεία, σε μεταστάσεις στα οστά, σε συμπίεση του νωτιαίου σωλήνα  και στις περιπτώσεις εγκεφαλικών μεταστάσεων. Αν εμφανιστεί τοπική υποτροπή σε μαστό που είχε υποβληθεί σε συντηρητική επέμβαση και ακτινοθεραπεία, θεραπεία εκλογής είναι η μαστεκτομή. Σε περιπτώσεις τοπικών υποτροπών μετά την μαστεκτομή, αν η περιοχή δεν έχει ακτινοβοληθεί στο παρελθόν, η ακτινοθεραπεία κατέχει ένα σημαντικό ρόλο, στη συμβατική ιατρική, ενώ σε υποτροπές εντός του ακτινοθεραπευτικού πεδίου οι δυνατότητές της είναι ιδιαίτερα περιορισμένες.

Οι επιπλοκές της ακτινοθεραπείας εξαρτώνται από την τεχνική της ακτινοθεραπείας, την Ημερήσια Δόση Όγκου και την Συνολική Δόση Όγκου και τον συνδυασμό ή όχι με χημειοθεραπεία.

Οι πιο συχνές επιπλοκές είναι το ερύθημα του μαστού, το οίδημα του μαστού, το οίδημα του βραχίονα, κυρίως, στις περιπτώσεις ακτινοβόλησης της μασχάλης μετά από λεμφαδενικό καθαρισμό, ενώ σπανιότερες είναι οι πνευμονίτις, η ασυμπτωματική ίνωση στην κορυφή του πνεύμονα και η καρδιακή τοξικότητα. 

Η ποσότητα της ακτινοβολίας που χρησιμοποιείται μετριέται σε Gy, και ποικίλλει ανάλογα με τον τύπο και το στάδιο του καρκίνου που αντιμετωπίζεται. Για τις θεραπευτικές περιπτώσεις, η τυπική δόση για ένα στερεό επιθηλιακό όγκο κυμαίνεται από 60 έως 80 Gy, ενώ στο λέμφωμα 20 έως 40 Gy.

Οι προληπτικές δόσεις, σε εξωτερική ακτινοθεραπεία,  είναι, συνήθως γύρω στα 45 - 60 Gy σε 1,8 - 2 Gy κλάσματα (για μαστό, καρκίνο κεφαλής και τραχήλου). Πολλοί άλλοι παράγοντες λαμβάνονται υπόψη κατά την ακτινοβολία κατά την επιλογή μιας δόσης, συμπεριλαμβανομένων του εάν ο ασθενής λαμβάνει  χημειοθεραπεία, και αν η ακτινοθεραπεία χορηγείται πριν ή μετά τη χειρουργική επέμβαση, καθώς και τον βαθμό της επιτυχίας της επέμβασης.

Οι παράμετροι μιας καθορισμένης δόσης προσδιορίζεται κατά τον σχεδιασμό της θεραπείας. Ο σχεδιασμός της θεραπείας, συνήθως, εκτελείται σε υπολογιστές που χρησιμοποιούν ειδικό λογισμικό σχεδιασμού εξειδικευμένης θεραπείας. Ανάλογα με τη μέθοδο παροχής ακτινοβολίας, διάφορες γωνίες ή πηγές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να υπολογιστεί η συνολική αναγκαία δόση. Ο αρμόδιος για το σχεδιασμό θα προσπαθήσει να σχεδιάσει ένα πρόγραμμα που προσφέρει μια ομοιόμορφη δόση ακτινοβολίας στον όγκο και να ελαχιστοποιήσει τη δόση στους γύρω υγιείς ιστούς.

Συμπερασματικά, στον καρκίνο του μαστού οι θεραπευτικές επιλογές και οι συνδυασμοί τους θα πρέπει να καθορίζονται αμέσως μετά την διάγνωση με τη συνεργασία του χειρουργού, του παθολόγου ογκολόγου και του ακτινοθεραπευτή ογκολόγου στα πλαίσια του ογκολογικού συμβουλίου.


Μέτρα που πρέπει να λάβουν οι γυναίκες κατά την ακτινοθεραπεία

-Οι καρκινοπαθείς που υποβάλλονται πρέπει να πίνουν ένα ποτηράκι κρασί πριν από τη θεραπεία τους, καθώς, μια μελέτη σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού έδειξε ότι η κατανάλωση κόκκινου κρασιού μπορεί να βοηθάει στον περιορισμό των τοξικών επιδράσεων της ακτινοβολίας. Οι πολυφαινόλες και οι τανίνες που περιέχονται στο κρασί ενδέχεται να προστατεύουν από τις επιβλαβείς επιδράσεις της ακτινοβολίας.

-Επίσης, οι γυναίκες που υποβάλλονται σε ακτινοθεραπεία για καρκίνο του μαστού δεν πρέπει να καπνίζουν, διότι το κάπνισμα αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο που διατρέχουν να αναπτύξουν καρκίνο του πνεύμονος αργότερα στη ζωή τους, όπως αναφέρει η «Επιθεώρηση Κλινικής Ογκολογίας» (JCΟ). Το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο να παρουσιάσουν οι ασθενείς καρκίνο του πνεύμονος 10 ή περισσότερα χρόνια έπειτα από την ακτινοθεραπεία. Οι καπνίστριες έχουν 6πλάσιες πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο του πνεύμονος σε σύγκριση με τις μη καπνίστριες εάν δεν έχουν κάνει ακτινοθεραπεία και 19πλάσιες εάν έχουν κάνει ακτινοθεραπεία- με τον κίνδυνο να είναι σχεδόν 38πλάσιος για τον πνεύμονα που βρίσκεται κάτω από τον μαστό ο οποίος είχε ακτινοβοληθεί. Άρα οι καπνίστριες με καρκίνο του μαστού οι οποίες κάνουν ακτινοθεραπεία, πρέπει να ελέγχονται συχνά για καρκίνο του πνεύμονος- και ασφαλώς να κόψουν το κάπνισμα.


Μια επαναστατική μέθοδος στην ακτινοθεραπεία κάνει στοχευμένη θεραπεία του καρκίνου

Η ακτινοθεραπεία που χρησιμοποιείται, συνήθως, καταστρέφει δυστυχώς και τους υγιείς ιστούς του ασθενούς, μαζί με την εξάλειψη του όγκου που πρόκειται να καταστρέψει, κι έτσι κάνει κάνει την θεραπεία ιδιαίτερα επώδυνη, ενώ συχνά προκαλεί και άσχημες παρενέργειες.

Μια νέα εξέλιξη, όμως, που ήρθε στην ακτινοθεραπεία επιτρέπει μια πολύ πιο ακριβή και ασφαλή θεραπεία των καρκινικών όγκων χρησιμοποιώντας εικόνες σε πραγματικό χρόνο για την καθοδήγηση της δέσμης της ακτινοβολίας.

Η ακτινοθεραπεία που  καθοδηγείται με εικόνες με ένα Μαγνητικό Τομογράφο (MRI) είναι πολύ λιγότερο επιβλαβής για τους ασθενείς, διότι μειώνει την καταστροφή των παρακείμενων υγιών ιστών από την ακτινοβολία, ενώ  δίνει τη δυνατότητα στους ακτινοθεραπευτές να τροποποιούν άμεσα τη δόση της θεραπευτικής ακτινοβολίας μόλις ο όγκος αλλάζει μέγεθος.

Η ταυτόχρονη θεραπεία με ακτινοβολία και η διαγνωστική απεικόνιση των όγκων με MRI είναι επανάσταση. Θωρακίζοντας κατάλληλα την δέσμη της ακτινοβολίας από το μαγνητικό πεδίο του τομογράφου MRI και επανασχεδιάζοντας το θάλαμο όπου γίνεται η ακτινοβολία, παράγονται υψηλής ποιότητας απεικονίσεις μαγνητικής τομογραφίας, σε πραγματικό χρόνο. Έτσι, η μέθοδος αυτή επιτρέπει στους ακτινοθεραπευτές  να χρησιμοποιούν την δέσμη της ακτινοβολίας με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια.


Τι είναι η ακτινοθεραπεία;

Είναι η θεραπεία του καρκίνου με ακτίνες.

Υπάρχουν δύο είδη ακτινών:

•      Η Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία και

•      Η Σωματιδιακή ακτινοβολία

Τι είναι η ηλεκτρομαγνητική Ακτινοβολία;

Είναι η ακτινοβολία φωτονίων, όπως είναι οι ακτίνες Χ που εκπέμπονται από ένα γραμμικό επιταχυντή, ή οι ακτίνες Γάμμα που εκπέμπονται από μηχάνημα κοβαλτίου.

Τι είναι η Σωματιδιακή Ακτινοβολία;

Αυτή χρησιμοποιείται για την κλινική εφαρμογή, κυρίως, των ηλεκτρονίων. Υπάρχουν και άλλα είδη σωματιδιακής ακτινοβολίας, όπως τα ταχέα ουδετερόνια και τα πρωτόνια Pi-mesons.


Ποιά είναι η καλύτερη θεραπεία; Αυτή που γίνεται με μηχάνημα κοβαλτίου ή με γραμμικό επιταχυντή;

Και οι δύο έχουν τη δυνατότητα να σκοτώσουν ή να καταστρέψουν τα καρκινικά κύτταρα, αλλά και τα υγιή κύτταρα.

Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν μερικές διαφορές:

•       Φυσικά μειονεκτήματα του Κοβαλτίου, συγκρινόμενο με το Γραμμικό Επιταχυντή, είναι το μικρότερο ποσοστό δόσης, το μικρότερο βάθος της ακτίνας, απαιτώντας, έτσι, περισσότερο χρόνο θεραπείας της ασθενούς. Η διείσδυση στους ιστούς δεν είναι τόσο μεγάλη, όση είναι με το Γραμμικό Επιταχυντή υψηλής ενέργειας.

•       Το Μηχάνημα Κοβαλτίου είναι φθηνότερο για αγορά και συντήρηση σε σύγκριση με το Γραμμικό Επιταχυντή. Παρ’ όλα αυτά, η πηγή του Κοβαλτίου πρέπει να αντικαθίσταται κάθε λίγα χρόνια με υψηλό κόστος.

Σε χώρες όπου το κόστος αγοράς και συντήρησης αποτελεί σοβαρό παράγοντα στην επιλογή των δύο μηχανημάτων και δεν υπάρχει εκλεπτυσμένη ηλεκτρονική και μηχανική εμπειρία, η αγορά μηχανήματος Κοβαλτίου αποτελεί την καλύτερη επιλογή.

Εάν όμως χρειαζόμαστε πολυσύνθετες θεραπευτικές τεχνικές και υψηλή απόδοση, χωρίς, να μας ενδιαφέρει το κόστος του μηχανήματος, τότε είναι προτιμότερος ο Γραμμικός Επιταχυντής.


Πώς μπορεί να χορηγηθεί η ακτινοθεραπεία;

Υπάρχουν δύο τρόποι.

Ο ένας είναι εκείνος στον οποίο, η πηγή η οποία εκπέμπει την ακτινοβολία είναι σε κάποια απόσταση από τον όγκο. Αυτή ονομάζεται Εξωτερική Ακτινοβολία και παραδείγματα αυτής είναι ο Γραμμικός Επιταχυντής και η μηχανή Κοβαλτίου.

Ο άλλος τρόπος είναι εκείνος στον οποίο η πηγή ακτινοβολίας είναι σε επαφή με τον όγκο. Αυτό ονομάζεται Βραχυθεραπεία. Η θεραπεία αυτού του είδους μπορεί να δοθεί με διαφορετικούς τρόπους. Ένας τρόπος είναι να τοποθετηθεί στην κοιλότητα που περιέχει τον όγκο, ένας υποδοχέας (όπως στην περίπτωση της μήτρας) και στη συνέχεια, να τοποθετηθεί εντός του υποδοχέα ή του καθετήρα η ραδιενεργός ουσία.

Πριν από χρόνια αυτό γινόταν με τη χρήση ραδιενεργού ραδίου, αλλά τώρα υπάρχουν αυτόματες μηχανές.


Πότε χρησιμοποιείται Εξωτερική Ακτινοβολία και πότε Βραχυθεραπεία;

Εξωτερική Ακτινοβολία χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις θεραπείας μεγάλου όγκου με αμετάβλητη δόση. Μπορούμε να θεραπεύσουμε π.χ. το σύνολο της πυέλου κ.λ.π.

Χρησιμοποιούμε τη Βραχυθεραπεία για να δώσουμε μεγάλες δόσεις ακτινοβολίας σε μικρή έκταση η οποία είναι προσπελάσιμη. Μερικές φορές και οι δύο τρόποι θεραπείας πρέπει να χρησιμοποιηθούν στην ίδια ασθενή: π.χ. σε μερικούς τύπους καρκίνων της μήτρας, η όλη πύελος θεραπεύεται με Εξωτερική Ακτινοβολία και ο τοπικός όγκος συγχρόνως θεραπεύεται με Βραχυθεραπεία, ούτως ώστε να είναι δυνατό να δοθεί υψηλή δόση στο μέρος του κυρίως όγκου για να αυξηθεί η πιθανότητα της καλύτερης ανταπόκρισης.


Ποιές είναι οι παρενέργειες που μπορούν να συμβούν με την ακτινοθεραπεία;

Οι παρενέργειες που μπορούν να προκληθούν στην ασθενή εξαρτώνται από τη θέση της θεραπείας και τη δόση ακτινοβολίας που εκπέμπεται. Υπάρχουν, επίσης και άλλοι παράγοντες, όπως η χημειοθεραπεία που προηγήθηκε η οποία μπορεί να συμβάλλει στο βαθμό της αντίδρασης του οργανισμού. 

Οι κυριότερες παρενέργειες στο μαστό είναι οι εξής

•       Το δέρμα μπορεί να κοκκινίσει ή και να ξεφλουδίσει, αλλά αν το φροντίσουμε κατάλληλα η αντίδραση αυτή μπορεί να μειωθεί. Στα πλαίσια της φροντίδας αυτής, συμπεριλαμβάνεται η πλύση της περιοχής του υπό θεραπεία μαστού, με χλιαρό νερό (προσέχοντας να μη φύγουν τα σημάδια που έχει βάλει ο ιατρός). Αν το δέρμα αρχίσει να κοκκινίζει, σταματάει το πλύσιμο. Το σκούπισμα πρέπει να γίνεται με μία μαλακή βαμβακερή πετσέτα και να δίνεται προσοχή ούτως ώστε να στεγνώσει καλά η περιοχή. Απαγορεύεται η χρήση αποσμητικών ή αρωματικής πούδρας στην υπό θεραπεία περιοχή. Καλό είναι να αποφεύγονται τα σφικτά ενδύματα, όπως ο στηθόδεσμος και να προτιμάται ιματισμός από φυσικές ίνες. Αν το δέρμα ερεθίζεται ο γιατρός θα δώσει μια ειδική κρέμα.

•       Υπάρχουν και άλλες παρενέργειες τις οποίες όμως μπορεί να μην αισθάνεται η ασθενής, αλλά που είναι και αυτές σημαντικές, όπως είναι η μείωση των ερυθρών και των λευκών αιμοσφαιρίων. Ο ιατρός παρακολουθεί την ασθενή και αντιμετωπίζει την κατάσταση.

•       Υπάρχουν παρενέργειες οι οποίες μπορεί να εμφανιστούν ύστερα από μήνες ή ακόμη και χρόνια, όπως ο καρκίνος. Γι’ αυτές ενημερώνει ο ιατρός πριν από την θεραπεία.

Μερικές φορές, όταν η αντίδραση είναι σοβαρή, ο γιατρός μπορεί να αποφασίσει τη διακοπή της αγωγής μέχρις ότου αποκατασταθεί η ανωμαλία. Αυτό είναι καλύτερο από τη συνέχιση της αγωγής, παρουσία μιας σοβαρής αντίδρασης, η οποία μπορεί να προκαλέσει περισσότερο κακό, παρά καλό.

Η ακτινοθεραπεία σκοτώνει και τα καρκινικά και τα υγιή κύτταρα κι έχει ισχυρή μεταλλαξιογόνο δράση και προκαλεί καρκίνο.

Η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιεί κύματα ή σωματίδια μεγάλου μεγέθους για την καταστροφή ή τη φθορά των κυττάρων του όγκου. Επειδή τα καρκινικά κύτταρα διαιρούνται γρήγορα, είναι πιθανό να υποκύψουν σε βλάβες στο DNA, αλλά η ακτινοβολία μπορεί να βλάψει το DNA και σε φυσιολογικά κύτταρα. Η βλάβη που προκαλεί η ακτινοθεραπεία στα φυσιολογικά κύτταρα μπορεί να οδηγήσει σε διάφορες παρενέργειες, οι οποίες γενικά βελτιώνονται με την πάροδο του χρόνου. Αυτά είναι κόπωση, κόκκινο ή ερεθισμένο δέρμα στην περιοχή θεραπείας και χαμηλός αριθμός λευκών αιμοσφαιρίων ή αιμοπεταλίων και καρκίνος μακροπρόθεσμα.

Η εξωτερική ακτινοθεραπεία - μια μορφή θεραπείας που χρησιμοποιεί μια μηχανή για να εκπέμπει ακτίνες υψηλής ενέργειας σε όγκο - επηρεάζει τα κύτταρα για λίγα μόνο δευτερόλεπτα. Οι δοκοί περνούν γρήγορα μέσα από το σώμα και απορροφώνται από ειδικές ασπίδες τοποθετημένες γύρω από τον ασθενή. Ορισμένοι τύποι καρκίνου θεραπεύονται με εσωτερική ακτινοθεραπεία, στην οποία εμφυτεύεται ραδιενεργό υλικό, σφραγισμένο σε ένα δοχείο, δίπλα ή μέσα σε έναν όγκο. Υψηλές δόσεις εσωτερικής ακτινοθεραπείας δίνονται τοποθετώντας μια ισχυρή πηγή ραδιενέργειας στο σώμα για λίγα λεπτά κάθε φορά. Οι χαμηλότερες δόσεις χορηγούνται με εμφυτεύματα που παραμένουν στο σώμα περισσότερο, συχνά λίγες μέρες. Σε μια θεραπεία γνωστή ως βραχυθεραπεία, οι γιατροί εμφυτεύουν μικρά ραδιενεργά σφαιρίδια ή «σπόρους», που εκπέμπουν ακτινοβολία για λίγες εβδομάδες ή μήνες αλλά παραμένουν στο σώμα μόνιμα.

Η εσωτερική ακτινοθεραπεία εκπέμπει μικρές ποσότητες ακτινοβολίας για σύντομο χρονικό διάστημα. Οι ασθενείς στους οποίους τοποθετούνται προσωρινά εμφυτεύματα συχνά παραμένουν στο νοσοκομείο και όσο το εμφύτευμα είναι στον ασθενή εκπέμπει ακτινοβολία. Τα σωματικά υγρά δεν θεωρούνται ραδιενεργά. Μόλις αφαιρεθεί το εμφύτευμα, το σώμα του ασθενούς θεωρείται ότι απαλάσσεται από την ακτινοβολία.

Οι ασθενείς με μόνιμα εμφυτεύματα εκπέμπουν μικρές δόσεις ακτινοβολίας εφόσον η πηγή ακτινοβολίας είναι ενεργή - συνήθως, μερικές εβδομάδες ή μήνες. Όπως και με τους ασθενείς στους οποίους τοποθετούνται προσωρινά εμφυτεύματα, τα σωματικά υγρά και τα προσωπικά αντικείμενα ασθενών με μόνιμα εμφυτεύματα δεν θεωρούνται ραδιενεργά. Επειδή, είναι χαμηλού επιπέδου, η ακτινοβολία, συνήθως, δεν ταξιδεύει πολύ πέρα ​​από την περιοχή που θεραπεύεται, οπότε υπάρχει μικρή πιθανότητα να εκτεθούν οι γύρω στην ακτινοβολία. Ωστόσο, απαιτείται περιορισμός της επαφής με μικρά παιδιά και έγκυες γυναίκες.

Μην αφήνετε μόνιμα εμφυτεύματα-βελόνες μέσα στο σώμα σας... 

H οδυνηρή ιστορία της ακτινοθεραπείας...

Τα πρώτα θύματα της ακτινοθεραπείας ήταν ερευνητές και γιατροί που υπέκυψαν στα θανατηφόρα φαινόμενα της ακτινοβολίας, χωρίς καν να υποπτεύονται ότι αποτελούσαν κίνδυνο για αυτούς. Το επόμενο σύνολο ιατρικών θυμάτων ήταν ασθενείς που έπαθαν σοβαρά εγκαύματα από τις υπερβολικές δόσεις ακτινοβολίας και οξεία δηλητηρίαση από την ακτινοβολία.

Το όφελος επιβίωσης, από την ακτινοθεραπεία δεν υπάρχει...

Η ακτινοθεραπεία η ίδια μπορεί να προκαλέσει το θάνατο του ασθενούς...

Η ακτινοθεραπεία αποτελεί σημαντικό μέρος της θεραπείας ορισμένων όγκων εγκεφάλου και της κεφαλής και τραχήλου και χρησιμοποιείται συχνά μετά τη χειρουργική επέμβαση.

Αλλά η θανατηφόρος νέκρωση στον εγκέφαλο από ακτινοβολία είναι πολύ πιθανή παρενέργεια.

Η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιείται, συνήθως, για τη θεραπεία των πρωτοπαθών όγκων στον εγκέφαλο. Ο ρυθμός της θεραπείας για τους πιο συνηθισμένους όγκους του εγκεφάλου είναι ανησυχητικά χαμηλός, αλλά ακόμη και σε εκείνους που είναι αρκετά τυχεροί, ώστε να καταστραφούν οι όγκοι του εγκεφάλου τους από την ακτινοβολία, ένα μεγάλο ποσοστό, παθαίνει νέκρωση εγκεφάλου, από την ακτινοβολία.

Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της ακτινοθεραπείας είναι πολλές...

Για παράδειγμα, ένας άλλος κίνδυνος της ακτινοθεραπείας στο κεφάλι είναι ο αυξημένος κίνδυνος αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου. Τα ποσοστά των εγκεφαλικών επεισοδίων γίνονται πέντε φορές υψηλότερα από τα αναμενόμενα,  μετά από χορήγηση ακτινοβολίας. Ο μέσος χρόνος μεταξύ της θεραπείας με ακτινοβολία και του εγκεφαλικού επεισοδίου είναι 10,9 έτη, αλλά ο αυξημένος κίνδυνος εγκεφαλικού επεισοδίου υπάρχει, για 15 χρόνια μετά την ακτινοθεραπεία.

Για τους ασθενείς με καρκίνο που υποβάλλονται σε θεραπεία με ακτινοθεραπεία και οι οποίοι αργότερα πεθαίνουν από εγκεφαλικό επεισόδιο, η επίσημη αιτία θανάτου είναι το εγκεφαλικό επεισόδιο, παρόλο που η ακτινοθεραπεία προκαλεί ο εγκεφαλικό επεισόδιο. Αυτό είναι ένα παράδειγμα του πώς οι στατιστικές για τη θεραπεία του καρκίνου είναι παραπλανητικές. Οι ογκολόγοι και οι ακτινοθεραπευτές υποστηρίζουν ότι η ακτινοθεραπεία θεραπεύει τους ασθενείς με καρκίνο, ωστόσο, οι μακροχρόνιες παρενέργειες ακτινοβολίας προκαλούν πολλούς θανάτους που δεν αποδίδονται στον καρκίνο.

Η ακτινοβολία των πνευμόνων προκαλεί φλεγμονή των πνευμόνων και πνευμονίτιδα. Η πνευμονίτιδα προκαλεί μόνιμες ουλές (ίνωση ακτινοβολίας).

Οι τοξικές θεραπείες που χρησιμοποιούνται για την εξάλειψη του καρκίνου μπορούν να προκαλέσουν πρόωρο θάνατο.

Η ακτινοβολία υψηλής δόσης στη θωρακική κοιλότητα αυξάνει τον κίνδυνο καρδιακής νόσου ... και αυτή η παρενέργεια μπορεί να μην εμφανιστεί για 20 χρόνια ή αργότερα.

Ορισμένες από τις παρενέργειες από την ακτινοθεραπεία στους μαστούς περιλαμβάνουν την διάσπαση του δέρματος ή το σοβαρό πόνο στο στήθος. Η θεραπεία με ακτινοβολία που χορηγείται στους μασχαλιαίους λεμφαδένες αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης οιδήματος του βραχιόνιου πλέγματος. Η ακτινοβολία σε αυτή την περιοχή προκαλεί μούδιασμα, μυρμήγκιασμα ή ακόμα και πόνο και απώλεια αντοχής στο χέρι και το βραχίονα μετά από τη θεραπεία. Οι ασθενείς, επίσης, αναπτύσσουν «πνευμονίτιδα από ακτινοβολία, μια αντίδραση στους πνεύμονες που προκαλεί βήχα, δύσπνοια και πυρετό τρεις έως εννέα μήνες μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας. Αυτές οι ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να εξαφανιστούν σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα ή να παραμείνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Η πρωταρχική μέριμνα για την ακτινοθεραπεία είναι ότι μπορεί να προκαλέσει δευτεροπαθείς καρκίνους χρόνια ή δεκαετίες μετά την «θεραπεία» του πρωτοπαθούς καρκίνου. 

Οι μακροπρόθεσμες παρενέργειες τις ακτινοθεραπείας αφήνουν τους ασθενείς μόνιμα ακρωτηριασμένους, σε συνεχή πόνο και με απώλεια σωματικών λειτουργιών, να βρίσκονται, υπό χρόνια ιατρική περίθαλψη για να αντιμετωπίσουν τις βλάβες που προκαλεί η «θεραπεία του καρκίνου».

Οι ασθενείς που έχουν παρενέργειες από τις συμβατικές θεραπείες, δεν είναι ποτέ ξανά οι ίδιοι...

Πώς η ακτινοβολία προκαλεί μακροπρόθεσμη βλάβη στους ιστούς του μαστούς

Η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του καρκίνου του μαστού, σε ασθενείς που επιλέγουν τη συντηρητική χειρουργική επέμβαση, έχουν πολλαπλούς θετικούς λεμφαδένες ή έχουν τοπική υποτροπή.

Η ακτινοβολία δρα απευθείας στον πυρήνα του κυττάρου. Τα καρκινικά κύτταρα αναπτύσσονται ταχύτατα σε σύγκριση με τα φυσιολογικά κύτταρα, οπότε ακτινοβολώντας την καρκινική περιοχή, τα καρκινικά κύτταρα καταστρέφονται. Δυστυχώς, η ακτινοβολία έχει, επίσης, αρνητική επίδραση στα φυσιολογικά κύτταρα. Με τη μετάλλαξη των γονιδίων στον πυρήνα των υγιών κυττάρων, σε αυτά τα φυσιολογικά κύτταρα είναι πιο πιθανό να αναπτυχθεί καρκίνος.

Αυτή η βλάβη στα γονίδια στον πυρήνα των κυττάρων προκαλεί, επίσης, την έκφραση προ-φλεγμονωδών παραγόντων που οδηγούν σε συνεχή βομβαρδισμό από τις ανοσοκυτοκίνες του ατόμου ενάντια στα ακτινοβολημένα κύτταρα. Καθώς, τα κύτταρα αρχικά καταστρέφονται, οι φλεγμονές εξαπλώνονται στα κοντινά υγιή κύτταρα και δημιουργούν μια αλυσιδωτή αντίδραση, κατά την οποία πιο υγιή κύτταρα καταστρέφονται, από τη χρόνια φλεγμονώδη επίθεση κυτοκινών.

Η ακτινοβολία καταστρέφει την παροχή αίματος στο φυσιολογικό δέρμα σε μικροσκοπικό επίπεδο. Αυτό οδηγεί σε σημαντικά μεγαλύτερο κίνδυνο επιπλοκών μετά από χειρουργική επέμβαση. Αυτοί οι κίνδυνοι περιλαμβάνουν λοίμωξη, καθυστερημένη επούλωση, διάσπαση τραύματος και νέκρωση λίπους, καθώς και προβλήματα σχετιζόμενα με τυχόν εμφυτεύματα. Η ακτινοθεραπεία μπορεί να αποτελέσει την πηγή σοβαρών προβλημάτων όσον αφορά την ανασυγκρότηση του μαστού.

Διαβάστε, επίσης,

Κατευθυντήριες οδηγίες για τη θεραπεία καρκίνου του μαστού

Μυελοπάθεια μετά από ακτινοβολία

TomoTherapy

Πώς το κρασί μειώνει τις τοξικές επιδράσεις της ακτινοθεραπείας

Καρκίνος μαστού

Δηλητηρίαση από ακτινοβολία

Η ακτινοθεραπεία στον καρκίνο μαστού προκαλεί καρδιοπάθειες

Ακτινοθεραπεία με ηλεκτρόνια

Διεγχειρητική Ακτινοθεραπεία στον καρκίνο μαστού

Η διατροφή κατά την ακτινοθεραπεία

Υπάρχουν κίνδυνοι από την Ακτινοθεραπεία;

Η ακτινοβολία προκαλεί νευροπάθεια σε επιζώντες καρκίνου

Οι θυμωμένοι επιζήσαντες από καρκίνο

www.emedi.gr

Τα καλύτερα συμπληρώματα διατροφής για τον καρκίνο μαστού

Πατήστε, εδώ, για να παραγγείλετε τα κατάλληλα συμπληρώματα διατροφής για τον καρκίνο μαστού

Η ζωή είναι δική σας. Πάρτε την στα χέρια σας!

Πριν και μετά την θεραπεία πρέπει να γνωρίζετε την πρόγνωση!

Το μοριακό προφίλ του όγκου είναι απαραίτητο και χρήσιμο εργαλείο για τη θεραπευτική σας απόφαση.

Ζητείστε την εξέταση πριν κάνετε οποιαδήποτε θεραπεία. Η ζωή σας είναι πολύτιμη.

Ζητήστε από την EMEDI πληροφορίες για το μοριακό προφίλ του όγκου.

Μάθετε όλες τις πληροφορίες από τους συνεργάτες μας για την εξατομικευμένη θεραπεία του καρκίνου του μαστού, πατώντας εδώ.

 


Τα κατάλληλα συμπληρώματα διατροφής για όσους κάνουν ακτινοθεραπεία για καρκίνο μαστού 

Πατήστε, εδώ, για να παραγγείλετε τα κατάλληλα συμπληρώματα διατροφής για όσους κάνουν ακτινοθεραπεία μαστού 

Η καθοδήγηση για την επιλογή των ποιων συμπληρωμάτων διατροφής, από τα ανωτέρω, θα επιλεγούν για την ασθένειά σας θα γίνει σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό.

 

 

 

 

 

 

Διαβάστηκε 4695 φορές Τελευταία τροποποίηση στις Τετάρτη, 28 Νοεμβρίου 2018 15:10
Σαββούλα Μάλλιου Κριαρά

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Σχετικά Άρθρα

  • Διεγχειρητική Ακτινοθεραπεία στον καρκίνο μαστού Διεγχειρητική Ακτινοθεραπεία στον καρκίνο μαστού

    Διεγχειρητική Ακτινοθεραπεία (IORT- Intraoperative Radiation Therapy) στον πρώιμο καρκίνο του μαστού

    Η Διεγχειρητική Ακτινοθεραπεία (IORT- Intraoperative Radiation Therapy) είναι ένας τρόπος για να δοθεί θεραπεία με ακτινοβολία απευθείας στη περιοχή  του  καρκίνου του μαστού κατά τη διάρκεια της χειρουργικής επέμβασης.

    Η μελέτη TARGIT διαπίστωσε ότι η  IORT και η κλασσική παραδοσιακά ακτινοβολία εξωτερικής δέσμης προσφέρουν θεραπεία με παρόμοια αισθητικά αποτελέσματα. Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν στο 2009 ASCO Breast Cancer Symposium. (Norman Williams, PhD, του University College του Λονδίνου, και οι συνεργάτες του αναφέρθηκαν στο ASCO για τον  Καρκίνο του Μαστού. 
    Η διεγχειρητική θεραπεία ακτινοβολίας (IORT) χρησιμοποιεί ακτινοβολία δέσμης ηλεκτρονίων για την άμεση αντιμετώπιση του όγκου ή υπολειπόμενης νόσου κατά τη διάρκεια της χειρουργικής επέμβασης. Αυτή η θεραπεία του καρκίνου μαστού προσφέρει πολλά οφέλη, συμπεριλαμβανομένης της εύκολης πρόσβασης για τον ιατρό, της μικρής  διάρκειας που είναι μόνο 30 λεπτά, την προστασία των γειτονικών οργάνων, οικονομικά οφέλη για την ασθενή και πολλά άλλα.

    Η IORT είναι μια διεπιστημονική θεραπευτική επιλογή που προσφέρει θεραπεία και τα οφέλη της ποιότητας της ζωής, όπως:
        * Το μέγιστο θεραπευτικό αποτέλεσμα, με παράλληλη ελαχιστοποίηση της υποτροπής. Η IORT δίδει μια συγκεντρωμένη δόση της ακτινοβολίας στην κοίτη του όγκου αμέσως μετά την αφαίρεση του όγκου, βοηθώντας να καταστρέψει τα μικροσκοπικά καρκινικά κύτταρα που μπορεί να έχουν μείνει πίσω. Το μέρος του όγκου είναι συνήθως σε υψηλό κίνδυνο για υποτροπή, και οι παραδοσιακές τεχνικές ακτινοβολίας απαιτούν μια περίοδο αποκατάστασης μετά την επέμβαση, η οποία αφήνει μικροσκοπική ασθένεια στον οργανισμό για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
        * Εξασφάλιση υγιών ιστών και οργάνων. Κατά τη διάρκεια IORT, η ακριβής δόση ακτινοβολίας εφαρμόζεται ενώ γίνεται θωράκιση των υγιών ιστών ή δομών που θα μπορούσαν να υποστούν βλάβη χρησιμοποιώντας άλλες τεχνικές. Αυτό επιτρέπει την υψηλότερη δόση ακτινοβολίας που πρέπει να δοθεί στην κοίτη του όγκου, ενώ διαφυλάσσει τους φυσιολογικούς ιστούς που τον περιβάλλουν. Κρίσιμα όργανα εντός του πεδίου ακτινοβολίας, όπως οι πνεύμονες και η καρδιά μπορεί να προστατευτούν.
        * Συντομεύει ο χρόνος θεραπείας. Η IORT βοηθά τους ασθενείς να τελειώσουν γρήγορα τη θεραπεία, και να ζήσουν  τη ζωή τους, μειώνοντας την ανάγκη για πρόσθετες θεραπείες ακτινοβολίας, οι οποίες  δίνονται σε διάστημα πέντε έως έξι εβδομάδων, ενώ η IORT ως ακτινοβολία διαρκεί από 30 λεπτά αλλά υπάρχουν και μηχανήματα διάρκειας περίπου τεσσάρων έως πέντε λεπτών.
        *  Οι ασθενείς που πρέπει οπωσδήποτε να πάρουν συμπληρωματική ακτινοθεραπεία μετά από την χειρουργική επέμβαση λόγω της υφής του όγκου μπορεί να λάβουν μια δόση ακτινοβολίας με IORT. Αφού έχουν αναρρώσει από τη χειρουργική διαδικασία, μπορεί να συνεχίσουν τις θεραπείες με εξωτερική ακτινοβολία  και κατά κανόνα έχουν λιγότερες επιπλοκές.
    Αυτή η καινοτόμος θεραπεία δίνει, επίσης, σε περισσότερες ασθενείς με καρκίνο του μαστού τη δυνατότητα να υποβληθούν σε αποκατάσταση του μαστού με διατήρηση της θηλής. Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να λάβουν το ιατρικό όφελος από μια πλήρη μαστεκτομή, αφήνοντας τη θηλή ανέπαφη.

    Επιπλέον, οι ασθενείς με καρκίνο του μαστού που υποβάλλονται σε IORT είναι δυνητικά σε θέση να κάνουν και άλλη ογκεκτομή αν απαιτηθεί μετά την ακτινοβολία. Αυτή είναι μια πολλά υποσχόμενη εναλλακτική λύση για ασθενείς που έχουν υποτροπή, ή εάν ένας νέος όγκος αναπτύσσεται σε ένα διαφορετικό μέρος του στήθους.
    Η μελέτη TARGIT συγκρίνει την IORT με την ακτινοθεραπεία  εξωτερικής δέσμης, μετά από ογκεκτομή. Οι ερευνητές της TARGIT ήθελαν να ξέρουν αν η IORT είναι το ίδιο καλή ή καλύτερο από την παραδοσιακή θεραπείας με εξωτερική ακτινοβολία στη μείωση του κινδύνου υποτροπής καρκίνου του μαστού.
    Η  IORT  είναι ασφαλής και αποτελεσματική και θα μπορούσε να είναι μια εναλλακτική λύση αντί της  παραδοσιακής ακτινοθεραπείας.

    Η IORT ακτινοβολία είναι πολύ εστιασμένη, κι έτσι ο περιβάλλοντας υγιής ιστός, δεν εκτίθεται στην ακτινοβολία. Η κλασσική ακτινοβολία εξωτερικής δέσμης έχει ευρύτερο πεδίο και μπορεί να εκθέσει και υγιείς ιστούς, όπως η καρδιά και οι πνεύμονες, στην ακτινοβολία. Βέβαια οι πρόσφατες εξωτερικές τεχνικές θεραπείας με εξωτερική ακτινοβολίας συμβάλλουν στην ελαχιστοποίηση του προβλήματος αυτού. Επίσης, η IORT δίνει  το σύνολο της δόσης ακτινοβολίας σε μία θεραπεία. Έτσι η IORT εξοικονομεί για τον ασθενή χρόνο και χρήμα και οι επιπλοκές ελαχιστοποιούνται. 

    Επειδή η IORT παραδίδει το σύνολο της θεραπείας με ακτινοβολία σε ένα χρόνο, οι ερευνητές θέλησαν να δουν αν η IORT καθυστέρησε την  επούλωση του τραύματος μετά από την χειρουργική επέμβαση, η οποία θα μπορούσε να  οδηγήσει σε χειρότερο αισθητικό αποτέλεσμα. Οι ερευνητές συνέκριναν τα αισθητικά αποτελέσματα 105 γυναικών  με καρκίνο του μαστού αρχικού σταδίου που αντιμετωπίστηκαν με ογκεκτομή και IORT στη μελέτη TARGIT με τα αισθητικά αποτελέσματα  γυναικών που έλαβαν την κλασσική ακτινοβολία εξωτερικής δέσμης μετά από την ογκεκτομή. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα ειδικό πρόγραμμα ηλεκτρονικού υπολογιστή που ανέλυσε ψηφιακές φωτογραφίες της περιοχής του μαστού 2 και 3 χρόνια μετά την χειρουργική επέμβαση. Το λογισμικό αξιολόγησε τα αισθητικά αποτελέσματα του μαστού, συμπεριλαμβανομένων των ουλών, τις αλλαγές  του χρώματος, και την ισορροπία του μεγέθους  (σε σύγκριση με τον αντίθετο  μαστό). 

    Μετά από 2 χρόνια: 

        * 78% των γυναικών που έκαναν  IORT είχαν ένα άριστο αισθητικό αποτέλεσμα, σε σύγκριση με το 74% των γυναικών που έκαναν θεραπεία με εξωτερική ακτινοβολία. 
        * 21,8% των γυναικών που έκαναν IORT είχαν ένα  μια μέτριο έως κακό αισθητικό αποτέλεσμα, σε σύγκριση με το 26% των γυναικών που έκαναν θεραπεία με εξωτερική ακτινοβολία.

    Μετά από 3 χρόνια:
        * Τα ποσοστά των γυναικών και στις δύο ομάδες που είχαν άριστα αισθητικά αποτελέσματα ήταν ισοδύναμα.
        * 13,8% των γυναικών που έκαναν  IORT είχαν ίσο ή χειρότερο αισθητικό αποτέλεσμα, σε σύγκριση με το 30% των γυναικών που έκαναν θεραπεία με εξωτερική ακτινοβολία.
    Θα χρειαστεί κάποιο χρονικό διάστημα οι ερευνητές για να μπορέσουν  να συγκρίνουν πλήρως τα οφέλη της IORT σε σχέση με την κλασσική ακτινοβολία εξωτερικής δέσμης. Αν η IORT έχει παρόμοια μείωση του κινδύνου και υψηλότερα αισθητικά οφέλη, η περιορισμένη έκθεση στην ακτινοβολία και η ευκολία της μιας θεραπείας θα μπορούσε να κάνει την IORT μια πολύ ελκυστική επιλογή ακτινοθεραπείας στο μέλλον.
    Ενώ η IORT είναι ακόμα σε πειραματικό στάδιο, υπάρχουν πολλές εγκεκριμένες εναλλακτικές λύσεις αντί των παραδοσιακών θεραπειών με εξωτερική ακτινοβολία που προσφέρουν περισσότερο εστιασμένη θεραπεία με ακτινοβολία σε μικρότερο χρονικό διάστημα:
        * Δύο μορφές εσωτερικής ακτινοθεραπείας (βραχυθεραπεία):
              o με καθετήρα εσωτερική ακτινοβολία
              o με μπαλόνι εσωτερική ακτινοβολία ( MammoSite)
        * 3- D σύμμορφη ακτινοβολία εξωτερικής δέσμης
    Σε διάστημα Τριών ετών τα αποτελέσματα ήταν παρόμοια μεταξύ των δύο ομάδων (P = 0.11) στη μελέτη TARGIT.

    Στις ΗΠΑ, η για  έξι εβδομάδες ημερήσια ακτινοβολία εξωτερικής δέσμης είναι στάνταρ, ενώ με την διεγχειρητική ακτινοβολία με μια και μόνο συνεδρία ολοκληρώνεται η ακτινοθεραπεία.

    Στην Ευρώπη, η διεγχειρητική ακτινοθεραπεία είναι σε πολλά κέντρα αποδεκτή. 

    Στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας, μια μικρή σφαίρα, τοποθετείται μέσα στον όγκο μέσω της τομής που γίνεται κατά την επέμβαση. Από τη σφαίρα αυτή εκλύεται στη συνέχεια απ΄ ευθείας στο υπόστρωμα του όγκου μια ομοιόμορφη δόση ακτίνων Χ χαμηλής ενέργειας.

    Η Διεγχειρητική ακτινοθεραπεία μπορεί να δοθεί και με συσκευή, που είναι ένα φορητό μηχάνημα ακτίνων Χ που δεν απαιτεί έναν ειδικά προστατευμένο χώρο χειρουργείου λόγω της ακτινοβολίας. 

    Ωστόσο, αν και η διεγχειρητική θεραπεία έχει τουλάχιστον θεωρητικά πλεονεκτήματα για τις ασθενείς και την ιατρική ομάδα, δεν μπορούν να εφαρμοστούν σε όλες τις ασθενείς. Για παράδειγμα, οι ασθενείς στη μελέτη που πήραν  διεγχειρητική ακτινοθεραπεία κατά την αρχική χειρουργική επέμβαση και στη συνέχεια βρέθηκαν να έχουν υψηλού κινδύνου παθολογία, όπως λοβιακό καρκίνωμα, πρέπει να κάνουν στη συνέχεια και  ακτινοβολία εξωτερικής δέσμης, σύμφωνα με το πρωτόκολλο.

    Βιβλιογραφία

    ASCO Breast Cancer Symposium Source reference: Keshtgar M, et al "Cosmetic outcome 2 and 3 years after intraoperative radiotherapy compared with external beam radiotherapy for early breast cancer: An objective assessment of patients from a randomized controlled trial" ASCO Breast 2009; Abstract 294.

    www.emedi.gr

    Η ζωή είναι δική σας. Πάρτε την στα χέρια σας!

    Πριν και μετά την θεραπεία πρέπει να γνωρίζετε την πρόγνωση!

    Το μοριακό προφίλ του όγκου είναι απαραίτητο και χρήσιμο εργαλείο για τη θεραπευτική σας απόφαση.

    Ζητείστε την εξέταση πριν κάνετε οποιαδήποτε θεραπεία. Η ζωή σας είναι πολύτιμη.

    Ζητήστε από την EMEDI πληροφορίες για το μοριακό προφίλ του όγκου.

    Μάθετε όλες τις πληροφορίες από τους συνεργάτες μας για την εξατομικευμένη θεραπεία του καρκίνου του μαστού, πατώντας εδώ.

     


    Τα κατάλληλα συμπληρώματα διατροφής για όσους κάνουν ακτινοθεραπεία για καρκίνο μαστού 

    Πατήστε, εδώ, για να παραγγείλετε τα κατάλληλα συμπληρώματα διατροφής για όσους κάνουν ακτινοθεραπεία μαστού 

    Η καθοδήγηση για την επιλογή των ποιων συμπληρωμάτων διατροφής, από τα ανωτέρω, θα επιλεγούν για την ασθένειά σας θα γίνει σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό.