Αιθέριο Έλαιο Ροδόξυλο

Από

6 Ιανουαρίου 2026

206

Αιθέριο Έλαιο Ροδόξυλο. Το αιθέριο έλαιο ροδόξυλο χρησιμοποιείται στην αρωματοβιομηχανία κι έχει άλλες χρήσιμες ιδιότητες

Αιθέριο έλαιο ροδόξυλο

Η Aniba parviflora ή Ανίβα η μικρόφυλλη, γνωστή και ως ροδόξυλο Αμαζονίου ή rosewood, είναι ένα τροπικό δέντρο που ανήκει στην οικογένεια Lauraceae ή Λαουρίδες ή Δαφνίδες και απαντάται, κυρίως, στα τροπικά δάση του Αμαζονίου, με ιδιαίτερη συγκέντρωση στη Βραζιλία, στο Περού και σε άλλα μέρη της Νότιας Αμερικής. Το φυτό αυτό χαρακτηρίζεται από την παραγωγή ενός αρωματικού, ροζέ-χάλκινου ξύλου, που παραδοσιακά χρησιμοποιείται για την απόσπαση του πολύτιμου αιθέριου ελαίου του. Το ξύλο χρησιμοποιείται και για την κατασκευή επίπλων και μουσικών οργάνων, αλλά και chopsticks.

Το αιθέριο έλαιο ροδόξυλου χρησιμοποιείται σε πολλά πολύτιμα αρώματα.

Το αιθέριο έλαιο της Aniba parviflora αποτελεί αντικείμενο έντονου ερευνητικού ενδιαφέροντος τα τελευταία χρόνια, λόγω της σύνθεσής του που περιλαμβάνει ποικιλία μονοτερπενίων και σεσκιτερπενίων, οι οποίες συνδυάζονται για να προσδώσουν στο έλαιο εξαιρετικές φαρμακευτικές ιδιότητες.

Το αιθέριο έλαιο ροδόξυλου χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση μολύνσεων, την ανακούφιση πόνων και ως φυσικό αντιφλεγμονώδες.

Η διαδικασία εξαγωγής του αιθέριου ελαίου γίνεται κυρίως με υδροαπόσταξη του φλοιού και δευτερευόντως των φύλλων και κλαδιών του δέντρου, με την ποιότητα και την ποσότητα του εκχυλίσματος να επηρεάζονται σημαντικά από περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως το κλίμα, το έδαφος και ο χρόνος συλλογής. Το έλαιο παρουσιάζει χαρακτηριστικό άρωμα, όπου κυριαρχούν γλυκές, λουλουδένιες νότες σε συνδυασμό με πικάντικες και ξυλώδεις αποχρώσεις, γεγονός που το καθιστά ελκυστικό και για χρήση σε αρωματοποιία, εκτός από τη φαρμακευτική βιομηχανία.

Σε επίπεδο χημικής σύστασης, το αιθέριο έλαιο της Aniba parviflora είναι πλούσιο σε linalool, μια μονοτερπενική αλκοόλη γνωστή για τις αντιμικροβιακές, αντιφλεγμονώδεις και νευροπροστατευτικές της ιδιότητες. Επιπλέον, τα σεσκιτερπένια που περιέχονται, όπως το α-humulene και το δ-cadinene, προσδίδουν επιπρόσθετες βιοδραστικές ιδιότητες που συμβάλλουν στην αντιοξειδωτική, αντικαρκινική και αντιπαρασιτική δράση του ελαίου. Η σύνθεση αυτή ποικίλλει ανάλογα με τη γεωγραφική προέλευση και τις περιβαλλοντικές συνθήκες, γεγονός που απαιτεί εκτεταμένες φαρμακοχημικές μελέτες για την τυποποίηση και βελτιστοποίηση της παραγωγής.

Επιστημονικές έρευνες έχουν αναδείξει τη σημαντική αντιμικροβιακή δράση του ελαίου έναντι τόσο βακτηριακών όσο και μυκητιασικών παθογόνων, γεγονός που το καθιστά ιδιαίτερα ενδιαφέρον για την ανάπτυξη νέων φυσικών αντιβιοτικών. Το αιθέριο έλαιο μπορεί να αναστείλει την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων, καθώς και να μειώσει τη φλεγμονή, καθιστώντας το υποσχόμενο συστατικό για φαρμακευτικές εφαρμογές που σχετίζονται με χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις και νεοπλασματικές ασθένειες.

Η χρήση του αιθέριου ελαίου στην παραδοσιακή ιατρική συνοδεύεται από τη σύγχρονη τάση για αξιοποίηση φυσικών προϊόντων και εναλλακτικών θεραπειών, ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου η ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά και οι παρενέργειες των χημικών φαρμάκων προκαλούν αυξανόμενο προβληματισμό. Η αναζήτηση φυτικών αιθέριων ελαίων όπως αυτό της Aniba parviflora προσφέρει μία πολύτιμη πηγή νέων βιοδραστικών ενώσεων με δυνατότητες εφαρμογής σε φαρμακευτικά, καλλυντικά και βιολογικά προϊόντα.

Στην Κινέζικη ιατρική ανήκει στο στοιχείο του ξύλου και αποκαθιστά τη λειτουργία του ήπατος.

Ενεργειακά ανοίγει το τσάκρα της καρδιάς και απομακρύνει την κατάθλιψη.

Μέθοδοι Απόσταξης και Παραγωγής Αιθέριου Ελαίου Ροδόξυλου

Υδροαπόσταξη: Ο φλοιός ξύλου υφίσταται απόσταξη με ατμό για 4-6 ώρες. Αποτελεί την κυρίαρχη μέθοδο λόγω της αποτελεσματικής ανάκτησης πτητικών ενώσεων.
Απόσταξη φύλλων και κλαδιών: Χρησιμοποιείται ως βιώσιμη εναλλακτική, καθώς μειώνει την ανάγκη εκρίζωσης δέντρων. Αποδίδει έλαιο με διαφορετική σύνθεση και λιγότερο βάρος, αλλά διατηρεί τις βασικές φαρμακευτικές ιδιότητες.
Ποσοστά απόδοσης: Από τον φλοιό κυμαίνεται περίπου 0,8% έως 1,2% (κατά βάρος ξύλου). Από φύλλα 0,1% έως 0,3%.

Χημική Σύνθεση του Αιθέριου Ελαίου Ροδόξυλου

Η σύσταση ποικίλλει ανάλογα με το τμήμα του φυτού και τις περιβαλλοντικές συνθήκες, αλλά τα βασικά συστατικά είναι:

Συστατικό	Περιεκτικότητα (%)	Τύπος Ένωσης	Σημαντικά Βιολογικά Χαρακτηριστικά
Linalool	16-35	Μονοτερπενική αλκοόλη	Αντιοξειδωτικό, αντιμικροβιακό, καταπραϋντικό
β-Phellandrene	20-25	Μονοτερπένιο	Αντιμικροβιακό, εντομοαπωθητικό
α-Humulene	10-15	Σεσκιτερπένιο	Αντιφλεγμονώδες, αντικαρκινικό
δ-Cadinene	8-12	Σεσκιτερπένιο	Αντιμικροβιακό, αντιοξειδωτικό
α-Copaene	5-10	Σεσκιτερπένιο	Αντιφλεγμονώδες
Germacrene B	5-8	Σεσκιτερπένιο	Αντικαρκινικό, αντιβακτηριακό

Συνολική παρουσία σε μονοτερπένια: ~50-60%
Σεσκιτερπένια και οξυγονωμένα σεσκιτερπένια: ~30-40%
Παρουσία μικρών ποσοστών φαινολικών ενώσεων και άλλων αρωματικών συστατικών.

Φαρμακευτικές και Βιολογικές Ιδιότητες του Αιθέριου Ελαίου Ροδόξυλου

Αντιοξειδωτική Δράση

Το αιθέριο έλαιο παρουσιάζει υψηλή ικανότητα δέσμευσης ελευθέρων ριζών. Αυτή η δράση οφείλεται, κυρίως, στη παρουσία linalool και σεσκιτερπενίων που εμποδίζουν το οξειδωτικό στρες.

Αντιμικροβιακή Δράση

Ισχυρή δράση εναντίον Gram-θετικών και Gram-αρνητικών βακτηρίων, όπως Staphylococcus aureus, Escherichia coli και Pseudomonas aeruginosa.
Αναστολή μυκήτων (όπως, Candida albicans).
Η δράση είναι αποτέλεσμα της συνεργιστικής επίδρασης μονοτερπενίων (π.χ. linalool) και σεσκιτερπενίων (π.χ. α-humulene).

Αντικαρκινική/Κυτταροτοξική Δράση

Μελέτες σε ηπατοκυτταρικά καρκινικά κύτταρα δείχνουν μείωση επιβίωσης κυττάρων.
Αναστέλλει τον πολλαπλασιασμό κυττάρων και διεγείρει απόπτωση μέσω οξειδωτικού στρες και ρύθμισης μονοπατιών κυτταρικής επιβίωσης.

Νευροπροστατευτική δράση

Η linalool στο αιθέριο έλαιο είναι γνωστή για τις νευροπροστατευτικές, αντικαταθλιπτικές και αγχολυτικές της ιδιότητες.
Μειώνει τη φλεγμονή του νευρικού συστήματος κι ενισχύει τη γνωστική λειτουργία.

Αντιφλεγμονώδης Δράση

Το έλαιο αναστέλλει προφλεγμονώδεις δείκτες και μειώνει την παραγωγή προφλεγμονωδών κυτοκινών.
Η δράση αυτή οφείλεται, κυρίως, στις σεσκιτερπενικές ενώσεις α-humulene και δ-cadinene.

Αντιπαρασιτική Δράση

Το αιθέριο έλαιο έχει δράση κατά παρασίτων, όπως το Trypanosoma cruzi, η Leishmania spp. και το Plasmodium falciparum σε μελέτες.

Τρόποι Χρήσης και Εφαρμογές του Αιθέριου Ελαίου Ροδόξυλου

Αρωματοθεραπεία: Χρησιμοποιείται για χαλάρωση, αγχολυτική δράση και βελτίωση ύπνου.
Τοπική Εφαρμογή: Μετά από αραίωση (1-2% σε έλαιο βάσης) χρησιμοποιείται για ανακούφιση μυϊκών πόνων και ως αντιφλεγμονώδες.
Φαρμακευτικές Φόρμουλες: Χρησιμοποιείται σε καλλυντικά, αντιβακτηριακές κρέμες και αντικαρκινικές θεραπείες.
Βιολογικός Έλεγχος: Ως φυσικό εντομοαπωθητικό και αντιπαρασιτικό στη γεωργία.

Προφυλάξεις

Να αποφεύγεται η χρήση σε αδιάλυτη μορφή λόγω πιθανής δερματικής ευαισθησίας.
Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για την ασφάλεια σε εγκύους, θηλάζουσες και παιδιά.
Απαραίτητη προσοχή σε άτομα με αλλεργίες σε αιθέρια έλαια.
Εσωτερική χρήση μόνο υπό ιατρική επίβλεψη.

Συμπεράσματα

Το αιθέριο έλαιο ροδόξυλου είναι αντικαταθλιπτικό, αγχολυτικό, αντιμολυσματικό, αφροδισιακό, αντισηπτικό, αντιβακτηριδιακό, αναγεννητικό ιστών, αποσμητικό, αναλγητικό, εντομοκτόνο και χρησιμοποιείται και στη φροντίδα του δέρματος για το λιπαρό δέρμα. Επίσης, είναι κατάλληλο και για τις αναπνευστικές μολύνσεις. Το αιθέριο έλαιο ροδόξυλου παρουσιάζει πλούσια και πολύπλευρη βιολογική δράση που περιλαμβάνει αντιοξειδωτική, αντιμικροβιακή, αντικαρκινική, νευροπροστατευτική και αντιφλεγμονώδη ικανότητα. Οι κύριες δραστικές ουσίες είναι η linalool και τα σεσκιτερπένια.

Βιβλιογραφία

Oliveira, F. P., Rodrigues, A. C., Lima, E. J., Silva, V. R., Santos, L. S., Anunciação, T. A., & Bezerra, D. P. (2021). Essential oil from bark of Aniba parviflora reduces HepG2 cell proliferation and inhibits tumor development in a xenograft model. Chemistry & Biodiversity, 18(3), e2000938.
da Silva, J. K. R., Andrade, E. H. A., Mourão, R. H. V., Maia, J. G. S., Dosoky, N. S., & Setzer, W. N. (2017). Antioxidant, antimicrobial, and cytotoxic properties of Aniba parviflora essential oils from the Amazon. Natural Product Communications, 12(1), 131-134.
Setzer, W. N., Dosoky, N. S. (2020). Chemical and biological diversity of essential oils from Aniba species: review of Amazonian accessions. Biomolecules, 13(7), 1144.
da Trindade, R. C. S., Xavier, J. K. A. M., Setzer, W. N., Maia, J. G. S., & da Silva, J. K. R. (2021). Chemical composition and genetic variability of Aniba species from the Amazon. Plants, 10(9), 1854.