Saw Palmetto

Από

8 Ιανουαρίου 2026

458

Saw Palmetto. Είναι ένα βότανο που χρησιμοποιείται, κυρίως, για την υγεία του προστάτη και του ουροποιητικού συστήματος

Saw Palmetto

Το Saw Palmetto ή Serenoa repens ή Σερενόα η πριονωτή είναι ένας μικρού μεγέθους φοίνικας της οικογένειας Arecaceae ή Αρεκοειδή ή Φοινικοειδή, με ευρεία χρήση στη φυτοθεραπεία. Η χρήση του είναι διαχρονική και ιδιαίτερα διαδεδομένη για την υποστήριξη της ανδρικής ουρολογικής υγείας, με έμφαση στη θεραπεία της καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη και συναφών ουρολογικών διαταραχών.

Η φαρμακολογική δράση του αποδίδεται, κυρίως, στην ανασταλτική επίδραση των λιπαρών οξέων και φυτοστερολών επί του ενζύμου 5-άλφα αναγωγάση, υπεύθυνου για τη μετατροπή της τεστοστερόνης σε διϋδροτεστοστερόνη. Παράλληλα, διαθέτει αντιφλεγμονώδεις, αποιδηματικές και αποσυμφορητικές ιδιότητες που ενισχύουν τη θεραπευτική του αποτελεσματικότητα σε περιπτώσεις προστατίτιδας και δυσουρικών φαινομένων.

Εκτός της δράσης του στον προστάτη, το Saw Palmetto έχει μελετηθεί για άλλες χρήσεις, όπως η ανδρογενετική αλωπεκία, η ορμονική ακμή, η υποστήριξη της λίμπιντο και σε περιπτώσεις ορμονικής ανισορροπίας σε άνδρες και γυναίκες. Αν και οι περισσότερες κλινικές εφαρμογές σχετίζονται με το ανδρικό ουροποιητικό σύστημα, το φυτό παρουσιάζει ευρύτερο φαρμακολογικό ενδιαφέρον.

Εισαγωγή

Η αξιοποίηση των φαρμακευτικών φυτών στη σύγχρονη ιατρική γίνεται με βάση των βιοδραστικών τους ιδιοτήτων. Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα βοτάνων που έχουν κερδίσει σημαντική θέση στη φυτοθεραπευτική είναι το Saw Palmetto που είναι ένας μικρόσωμος φοίνικας με ευρεία χρήση, κυρίως, για την υποστήριξη της υγείας του προστάτη και τη βελτίωση της ανδρικής ουρολογικής λειτουργίας.

Το Saw Palmetto είναι αυτοφυές φυτό της Νοτιοανατολικής Αμερικής, ιδιαίτερα, της πολιτείας της Φλόριντα και χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες από τους ιθαγενείς πληθυσμούς της Βόρειας Αμερικής, τόσο ως διατροφικό προϊόν όσο και για την ιατρική του αξία. Οι αυτόχθονες φυλές το θεωρούσαν πολύτιμο για την ενίσχυση της αναπαραγωγικής λειτουργίας, τη βελτίωση της λίμπιντο, την καταπράυνση του ουροποιητικού και την αντιμετώπιση φλεγμονωδών παθήσεων.

Η σύγχρονη επιστημονική έρευνα έχει επικεντρωθεί, κυρίως, στο ρόλο του Saw Palmetto στη θεραπεία της καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη, μιας κατάστασης που επηρεάζει εκατομμύρια άνδρες άνω των 50 ετών παγκοσμίως. Η αυξανόμενη δημοτικότητα του φυτού οφείλεται στην αποτελεσματικότητά του, αλλά και στο προφίλ ασφάλειας, το οποίο είναι πολύ πιο ευνοϊκό σε σύγκριση με ορισμένα φαρμακευτικά σκευάσματα (π.χ. φιναστερίδη, δουταστερίδη), τα οποία, συχνά, συνοδεύονται από ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως σεξουαλική δυσλειτουργία ή μειωμένη λίμπιντο.

Το δραστικό του εκχύλισμα προέρχεται από τους καρπούς του φυτού και περιέχει ένα πλούσιο μίγμα λιπαρών οξέων, φυτοστερολών και λιποδιαλυτών ενώσεων, που φαίνεται να επιδρούν σαν αντιανδρογόνα, σαν αντιφλεγμονώδη και σαν αποσυμφορητικά στο ουροποιητικό σύστημα. Επιπλέον, έχει αρχίσει να μελετάται και για άλλες ενδείξεις, όπως η ανδρογενετική αλωπεκία, η ορμονική ακμή, αλλά και ο έλεγχος της διϋδροτεστοστερόνης σε καταστάσεις που σχετίζονται με την υπερέκφραση ανδρογόνων.

Παρά τη μεγάλη χρήση του σε σκευάσματα φυτοθεραπείας και διατροφικά συμπληρώματα, η αποτελεσματικότητα και οι φαρμακολογικές του ιδιότητες παραμένουν αντικείμενο έντονης επιστημονικής διερεύνησης. Υπάρχουν μελέτες που επιβεβαιώνουν την κλινική του δράση, ενώ άλλες εγείρουν ερωτήματα για την ακριβή δοσολογία, τη μορφή του εκχυλίσματος (λιποστερολικό ή υδατικό) και τη μακροχρόνια ασφάλεια. Ωστόσο, θεωρείται μια από τις πιο αξιόπιστες φυτικές επιλογές για την ουρολογική υποστήριξη και τη διατήρηση της ανδρικής ορμονικής ισορροπίας.

Ο σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να παρουσιάσει μια ολοκληρωμένη επισκόπηση του φυτού Saw Palmetto, εστιάζοντας:

στα βοτανικά και χημικά του χαρακτηριστικά,
στις φαρμακολογικές του ιδιότητες,
στις θεραπευτικές του εφαρμογές (με έμφαση στην υγεία του προστάτη),
και στις σύγχρονες κλινικές και εργαστηριακές ενδείξεις για την ευρύτερη χρήση του στη φυσική ιατρική.

Βοτανικά Χαρακτηριστικά του Saw Palmetto

Η Serenoa repens είναι ένας νάνος φοινικας που απαντά, κυρίως, στις νοτιοανατολικές Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, ιδιαίτερα στη Φλόριντα. Το φυτό είναι πολυετές, βραδέως αναπτυσσόμενο, με φύλλα σε σχήμα βεντάλιας και καρπούς που μοιάζουν με μαύρα ή σκούρα μοβ μούρα. Αυτοί οι καρποί είναι το μέρος του φυτού που χρησιμοποιείται στη βοτανοθεραπεία.

Βασικά βοτανικά χαρακτηριστικά:

Ύψος φυτού: 1-3 μέτρα.
Φύλλα: Πτεροσχιδή, με 10–20 τμήματα.
Καρπός: Ωοειδής, ρητινώδης, μαύρος ή καφέ, με ελαιώδη σύσταση.

Χημική Σύσταση του Saw Palmetto

Ο φαρμακολογικά ενεργός παράγοντας του Saw Palmetto βρίσκεται στους καρπούς του και αποτελείται, κυρίως, από ένα σύμπλεγμα λιπαρών οξέων και στερολών.

Κύρια συστατικά:

Ελεύθερα λιπαρά οξέα (60-70%)
- Λαουρικό οξύ
- Μυριστικό οξύ
- Παλμιτικό οξύ
- Ολεϊκό οξύ
- Λινελαϊκό οξύ
Φυτοστερόλες
- Β-σιτοστερόλη
- Καμπεστερόλη
- Στιγμαστερόλη
Μονογλυκερίδια και φωσφολιπίδια
Αιθέρια έλαια σε μικρές ποσότητες
Πολυσακχαρίτες (σε υδατικά εκχυλίσματα)
Φλαβονοειδή και τανίνες

Ο συνδυασμός των λιπαρών οξέων με τις στερόλες θεωρείται υπεύθυνος για τις φαρμακολογικές του ιδιότητες.

Φαρμακευτικές και Θεραπευτικές Ιδιότητες του Saw Palmetto

1. Αντιανδρογονική δράση

Το Saw Palmetto θεωρείται φυσικός αναστολέας της 5-άλφα αναγωγάσης, ενός ενζύμου που μετατρέπει την τεστοστερόνη σε διϋδροτεστοστερόνη, ορμόνη που εμπλέκεται στην υπερπλασία του προστάτη. Έτσι, ανακουφίζει από τα συμπτώματα της υπερπλασίας προστάτη χωρίς να επηρεάζει αρνητικά τη λίμπιντο.

2. Αντιφλεγμονώδης δράση

Τα λιπαρά οξέα και οι στερόλες εμφανίζουν αναστολή της σύνθεσης προσταγλανδινών και κυτταροκινών που συμμετέχουν σε φλεγμονώδεις αντιδράσεις.

3. Αποσυμφορητική και διουρητική δράση

Η χρήση του οδηγεί σε μείωση των ουρολογικών συμπτωμάτων, όπως νυκτουρία, δυσουρία και αίσθημα ατελούς κένωσης της κύστης.

4. Αντιοξειδωτική δράση

Μέσω των φαινολικών ενώσεων που περιέχει, συμβάλλει στην εξουδετέρωση των ελευθέρων ριζών.

Άλλες Χρήσεις του Saw Palmetto

1. Ανδρογενετική αλωπεκία (τριχόπτωση)

Το Saw Palmetto χρησιμοποιείται ως φυσικός αναστολέας της 5-άλφα αναγωγάσης, του ενζύμου που ευθύνεται για τη μετατροπή της τεστοστερόνης σε διϋδροτεστοστερόνη, η οποία εμπλέκεται στην ανδρογενετική αλωπεκία. Χρησιμοποιείται είτε από του στόματος είτε τοπικά (σε λοσιόν ή σαμπουάν) για την ενίσχυση της τριχοφυΐας. Παρότι υπάρχουν μικρές κλινικές μελέτες που υποστηρίζουν αυτή τη χρήση, απαιτείται περαιτέρω τεκμηρίωση.

2. Ρύθμιση ορμονών σε άνδρες και γυναίκες

Το Saw Palmetto φαίνεται να επιδρά στο ενδοκρινικό σύστημα, βοηθώντας στη ρύθμιση των ανδρογόνων.

Έχει χρησιμοποιηθεί:

Σε περιπτώσεις συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών
Για την ορμονική ακμή σε γυναίκες
Ως επικουρικό στη βελτίωση της ποιότητας του σπέρματος και στη στήριξη της ανδρικής γονιμότητας

3. Φλεγμονώδεις παθήσεις του ουροποιητικού συστήματος

Παραδοσιακά έχει χρησιμοποιηθεί για την ανακούφιση από συμπτώματα φλεγμονής στο ουροποιητικό σύστημα, όπως:

Χρόνια κυστίτιδα
Ουρηθρίτιδα
Πυελονεφρίτιδα

Αν και δεν αποτελεί πρωτεύον θεραπευτικό μέσο, η ήπια αντιφλεγμονώδης δράση του το καθιστά χρήσιμο σε ορισμένες περιπτώσεις.

4. Υποστήριξη του ανοσοποιητικού συστήματος και της γενικής ευεξίας

Το φυτό χρησιμοποιείται ως ήπιο τονωτικό σε περιπτώσεις καταβολής ή χαμηλής ενέργειας, ιδιαίτερα σε μεσήλικες και ηλικιωμένους άνδρες. Δεν είναι ανοσοδιεγερτικό, αλλά ενισχύει τη γενική ζωτικότητα.

5. Αναπνευστικές παθήσεις

Χρησιμοποιείται για αναπνευστικά προβλήματα, όπως:

Άσθμα
Χρόνιος βήχας
Ερεθισμοί του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος

6. Στήριξη της λίμπιντο και της σεξουαλικής λειτουργίας

Είναι αφροδισιακό και χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις:

Χαμηλής λίμπιντο
Σεξουαλικής κόπωσης ή δυσλειτουργίας, κυρίως, όταν υπάρχει ορμονική ανισορροπία

Ενδείξεις και Χρήσεις του Saw Palmetto

Καλοήθης Υπερπλασία Προστάτη – βαθμός Ι και ΙΙ
Χρόνια προστατίτιδα
Ουρολογικές δυσλειτουργίες σε άνδρες άνω των 50
Ανδρογενετική αλωπεκία – τεκμηριωμένη, αλλά και με ενδιαφέρον
Αναπαραγωγική υποστήριξη σε περιπτώσεις υπογονιμότητας
Ανακούφιση από ερεθισμούς της ουροδόχου κύστης

Αιθέριο Έλαιο του Saw Palmetto

Τα αιθέρια έλαια του Saw Palmetto είναι πτητικά και βρίσκονται σε πολύ μικρές συγκεντρώσεις (0.1–0.3%), αλλά περιέχουν συστατικά όπως:

Καπρικό και καπρυλικό οξύ
Βαλερικό οξύ
Μονοτερπένια (π.χ. λιμονένιο)

Η χρήση τους είναι περισσότερο συμπληρωματική και λιγότερο συνηθισμένη σε σύγκριση με τα εκχυλίσματα λιπαρών οξέων.

Δοσολογία και Τυποποιημένα Εκχυλίσματα

Εκχύλισμα λιποστερολικού τύπου: 160 mg × 2 φορές/ημέρα (σύνολο 320 mg ημερησίως)
Απλή σκόνη καρπού: 1-2 g/ημέρα
Η θεραπεία πρέπει να διαρκεί τουλάχιστον 6 εβδομάδες για αξιολόγηση του αποτελέσματος.

Ανεπιθύμητες Ενέργειες και Αντενδείξεις

Σε πολύ υψηλές δόσεις

Ήπιες γαστρεντερικές διαταραχές (ναυτία, διάρροια)
Μείωση λίμπιντο (σε σπάνιες περιπτώσεις)
Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται από γυναίκες σε εγκυμοσύνη
Δε συνιστάται η ταυτόχρονη χρήση με αντιπηκτικά ή ορμονοθεραπεία χωρίς ιατρική επίβλεψη

Συμπεράσματα

Το Saw Palmetto αποτελεί έναν από τους πιο καλά τεκμηριωμένους φυτικούς παράγοντες για τη διαχείριση της καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη. Η ασφάλεια, η αποτελεσματικότητα και η καλή ανεκτικότητα καθιστούν το φυτό αυτό μια αξιόλογη θεραπευτική επιλογή. Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω μελέτη για την κατανόηση του πλήρους φαρμακοδυναμικού του προφίλ και της μακροχρόνιας δράσης του σε πληθυσμούς με διαφορετικά ουρολογικά ή ορμονικά προφίλ.

Βιβλιογραφία

Bent, S. et al. (2006). Saw palmetto for benign prostatic hyperplasia. New England Journal of Medicine, 354(6), 557–566.
Gerber, G. S. (2000). Saw palmetto for the treatment of men with lower urinary tract symptoms. The Journal of Urology, 163(5), 1408–1412.
Wilt, T. J. et al. (1998). Saw palmetto extracts for treatment of benign prostatic hyperplasia: a systematic review. JAMA, 280(18), 1604–1609.
Plosker, G. L., & Brogden, R. N. (1996). Serenoa repens (Permixon®). Drugs & Aging, 9(5), 379–395.
Habib, F. K. et al. (2005). Serenoa repens (Permixon) inhibits prostate cell proliferation and AR expression without interfering with PSA expression. Prostate, 66(9), 999–1009.
European Medicines Agency (EMA). (2018). Assessment report on Serenoa repens (W. Bartram) Small, fructus.