Βιταμίνη Β12

Από

25 Ιανουαρίου 2026

269

Βιταμίνη Β12. Η μεθυλοκοβολαμίνη είναι υδατοδιαλυτή βιταμίνη και λαμβάνεται για τη νευρική και κυτταρική υγεία

Βιταμίνη Β12

1. Εισαγωγή

Η βιταμίνη Β12 ή μεθυλοκοβαλαμίνη ή Methylcobalamin αποτελεί μία από τις δύο φυσιολογικά ενεργές μορφές της βιταμίνης Β12 στον ανθρώπινο οργανισμό (η άλλη είναι η αδενοσυλκοβαλαμίνη). Ανήκει στην οικογένεια των κοβαλαμινών, οι οποίες είναι σύνθετα, υδατοδιαλυτά μόρια που περιέχουν κοβάλτιο και είναι απολύτως, απαραίτητα για την αιματολογική, νευρολογική και κυτταρική υγεία.

**Bιταμίνη Β12** ή **μεθυλοκοβαλαμίνη** ή **Methylcobalamin**

Η βιταμίνη Β12 είναι θεμελιώδους σημασίας για:

τη σύνθεση DNA/Deoxyribonucleic acid/Δεοξυριβονουκλεϊκό οξύ,
τη λειτουργία του νευρικού συστήματος,
τη μυελίνωση των νεύρων,
το μεταβολισμό του φυλλικού οξέος,
και τη μεθυλίωση της ομοκυστεΐνης σε μεθειονίνη.

Η μεθυλοκοβαλαμίνη διαφέρει από τις συνθετικές μορφές βιταμίνης Β12 (π.χ. κυανοκοβαλαμίνη), καθώς, απορροφάται και αξιοποιείται χωρίς την ανάγκη μεταβολικής ενεργοποίησης, γεγονός που την καθιστά θεραπευτικά προτιμότερη σε κλινικές καταστάσεις όπου απαιτείται άμεση και αποτελεσματική δράση.

Η κλινική σημασία της μεθυλοκοβαλαμίνης έγκειται στην ικανότητά της να διαπερνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και να δρα άμεσα στους νευρώνες, προσφέροντας νευροπροστασία, αποκατάσταση της μυελίνης και βελτίωση της νευρικής μετάδοσης σημάτων. Επιπλέον, χρησιμοποιείται με επιτυχία σε νευρολογικές, αιματολογικές, καρδιοαγγειακές, ενδοκρινολογικές και ψυχιατρικές ασθένειες.

Η αυξανόμενη εμφάνιση ανεπάρκειας βιταμίνης Β12, λόγω διατροφικών επιλογών (vegan/vegetarian διατροφή), γαστρεντερικών νοσημάτων, φαρμακευτικών παρεμβάσεων ή ηλικίας, έχει καταστήσει τη μεθυλοκοβαλαμίνη ένα εξαιρετικά πολύτιμο φαρμακευτικό εργαλείο τόσο στην πρόληψη όσο και στη θεραπεία μιας πληθώρας κλινικών συνδρόμων.

2. Χημική Δομή και Ιδιότητες της μεθυλοκοβολαμίνης

Η Methylcobalamin είναι μία κοβαλαμίνη που περιέχει έναν κοβαλτιούχο δακτύλιο (κορρίνη) στο κέντρο του οποίου βρίσκεται ένα άτομο κοβαλτίου (Co³⁺), δεσμευμένο με μια ομάδα μεθυλίου (-CH₃). Το μόριο διακρίνεται για την πολυπλοκότητα της δομής του και αποτελεί συνένζυμο σε βιοχημικές αντιδράσεις μεθυλίωσης.

Μοριακός τύπος: C63H91CoN13O14P
Μοριακή μάζα: ~1344 g/mol
Διαλυτότητα: Υδατοδιαλυτή
Χρώμα: Κόκκινο κρυσταλλικό στερεό
Σταθερότητα: Ευαίσθητη στο φως και στη θερμότητα

3. Φαρμακολογία και Βιοδιαθεσιμότητα της μεθυλοκοβολαμίνης

Η μεθυλοκοβαλαμίνη απορροφάται ενεργητικά στον ειλεό μέσω σύνδεσης με τον ενδογενή παράγοντα και μεταφέρεται στο ήπαρ, όπου αποθηκεύεται σε μεγάλες ποσότητες. Συμμετέχει ως συνένζυμο στην αναγωγή της ομοκυστεΐνης σε μεθειονίνη, μέσω της μεθειονινικής συνθετάσης που είναι σημαντική αντίδραση για τη σύνθεση DNA, την απομυελίνωση και τη μεταφορά μεθυλομάδων.

Η Methylcobalamin διαφέρει από άλλες μορφές της βιταμίνης Β12 (όπως η κυανοκοβαλαμίνη και η υδροξυκοβαλαμίνη), καθώς δεν απαιτεί μετατροπή για να είναι βιοενεργή στο ανθρώπινο σώμα.

4. Φαρμακευτικές Χρήσεις και Ιατρικές Εφαρμογές της μεθυλοκοβολαμίνης

4.1 Νευρολογικές Παθήσεις και Νευροπάθειες

Η πιο εκτεταμένη και τεκμηριωμένη χρήση της μεθυλοκοβαλαμίνης αφορά τη νευρική αναγέννηση και προστασία. Λειτουργεί ενισχύοντας τη σύνθεση της μυελίνης, διεγείροντας τη νευρική αγωγιμότητα και βελτιώνοντας την ηλεκτροφυσιολογική λειτουργία των περιφερικών νεύρων.

Διαβητική περιφερική νευροπάθεια: Η Methylcobalamin έχει αποδειχθεί ότι μειώνει το νευροπαθητικό πόνο, τις αισθητηριακές διαταραχές και βελτιώνει την αγωγιμότητα των νεύρων. Συνήθως, χορηγείται σε δόσεις 500–1500 mcg/ημέρα.
Σπονδυλική μυελοπάθεια: Συμβάλλει στην αποκατάσταση της νευρολογικής λειτουργίας μετά από βλάβη του νωτιαίου μυελού.
Αξονική εκφύλιση και σύνδρομα παγίδευσης (π.χ. σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα): Ενισχύει την επαναμυελίνωση και βελτιώνει τη λειτουργία των κινητικών νευρώνων.
Νόσος του κινητικού νευρώνα: Θεραπείες με υψηλές δόσεις Methylcobalamin χρησιμοποιούνται για την καθυστέρηση της εξέλιξης.

4.2 Αιματολογικές Διαταραχές

Μακροκυτταρική ή μεγαλοβλαστική αναιμία: Η Methylcobalamin διορθώνει την ελαττωματική σύνθεση DNA στα πρόδρομα ερυθροκύτταρα, αποκαθιστώντας τη φυσιολογική αιματοποίηση.
Ανεπάρκεια σε vegan και vegetarian πληθυσμούς: Η απουσία ζωικών προϊόντων οδηγεί σε μειωμένη πρόσληψη B12. Η Methylcobalamin είναι προτιμητέα ως άμεση πηγή.

4.3 Ψυχιατρικές και Νευρογνωσιακές Διαταραχές

Κατάθλιψη και άγχος: Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης Β12 σχετίζονται με διαταραχές της διάθεσης. Η συμπληρωματική χορήγηση Methylcobalamin βελτιώνει τα συμπτώματα.
Νόσος Alzheimer & Άνοια: Σε συνδυασμό με βιταμίνη B6 ή πυριδοξίνη και βιταμίνη Β9 ή φυλλικό οξύ, μπορεί να μειώσει τα επίπεδα ομοκυστεΐνης και να επιβραδύνει τη γνωστική έκπτωση.
Χρόνιο στρες & νευροψυχιατρικές επιπλοκές: Μέσω ρύθμισης των μεθυλιωτικών αντιδράσεων, η βιταμίνη B12 συμμετέχει στην ομοιόσταση νευροδιαβιβαστών, όπως η σεροτονίνη, η ντοπαμίνη και η νοραδρεναλίνη.

4.4 Καρδιοαγγειακά Νοσήματα

Η Methylcobalamin συμβάλλει στη μείωση της ομοκυστεΐνης, ενός μεταβολίτη του μεταβολισμού της μεθειονίνης που όταν συσσωρεύεται, αυξάνει τον κίνδυνο:

Στεφανιαίας νόσου
Αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων
Θρόμβωσης και ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας

Η τακτική λήψη B12 (κυρίως, σε συνδυασμό με φυλλικό οξύ και B6) έχει προστατευτική αγγειακή δράση.

4.5 Μεταβολικές και Ενδοκρινολογικές Διαταραχές

Υποθυρεοειδισμός/αυτοάνοσες θυρεοειδοπάθειες: Πολλοί ασθενείς με Hashimoto εμφανίζουν ταυτόχρονη ανεπάρκεια βιταμίνης B12.
Μεταβολικό σύνδρομο/αντίσταση στην ινσουλίνη: Εμπλέκεται σε μεθυλιώσεις που σχετίζονται με το μεταβολισμό λιπιδίων και σακχάρων.

4.6 Άλλες Εφαρμογές

Χρόνια κόπωση & ινομυαλγία: Συχνή ανεπάρκεια σε B12 στους ασθενείς. Η συμπληρωματική της λήψη ενισχύει τη μιτοχονδριακή ενέργεια και μειώνει τη νευρομυϊκή δυσφορία.
Εμβρυϊκή ανάπτυξη & εγκυμοσύνη: Συμβάλλει στη σωστή ανάπτυξη του νευρικού συστήματος και την αποτροπή δυσπλασιών του νωτιαίου σωλήνα.
Καπνιστές/ηλικιωμένοι/ασθενείς με χρόνια γαστρικά νοσήματα: Ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου για υποκλινική ανεπάρκεια B12.

5. Αντενδείξεις και Ανεπιθύμητες Ενέργειες

Αντενδείξεις σε υπερβολικά υψηλές δόσεις

Υπερευαισθησία στη βιταμίνη Β12 ή σε οποιοδήποτε έκδοχο του σκευάσματος.
Νόσος Leber (κληρονομική οπτική νευροπάθεια): κίνδυνος οπτικής απώλειας.
Ασθενείς με υπεροξαλουρία και κίνδυνο νεφρολιθίασης

Ανεπιθύμητες ενέργειες σε υπερβολικά υψηλές δόσεις

Ήπια: Διάρροια, κεφαλαλγία, δερματικό εξάνθημα.
Σπάνια: Ακμή, ερύθημα, αναφυλακτικές αντιδράσεις.

Αλληλεπιδράσεις

Ανταγωνισμός με φάρμακα, όπως η μετφορμίνη, τα αντιόξινα και τα αναστολείς αντλίας πρωτονίων, που μειώνουν την απορρόφηση της βιταμίνης Β12.
Η χλωραμφαινικόλη μπορεί να μειώσει την αιματολογική απόκριση.

6. Μορφές Χορήγησης και Δοσολογία

Η Methylcobalamin διατίθεται σε:

Στοματικά δισκία και παστίλιες (υπογλώσσια): 500–5000 mcg/ημέρα
Ενέσιμη μορφή ενδομυϊκά ή ενδοφλέβια: Χορηγείται, κυρίως, σε σοβαρές ανεπάρκειες ή δυσαπορρόφηση
Συνδυαστικά σκευάσματα: με φυλλικό οξύ, βιταμίνη B6 και ωμέγα 3 λιπαρά οξέα

Η επιλογή μορφής εξαρτάται από τη βαρύτητα της κλινικής εικόνας και την αιτία της ανεπάρκειας.

7. Συμπληρωματικές Πληροφορίες

A. Μοριακή Δραστηριότητα και Μεθυλίωση

Η Methylcobalamin δρα ως συνένζυμο της μεθειονινικής συνθετάσης, καταλύοντας τη μεταφορά μεθυλομάδας από το 5-μεθυλοτετραϋδροφολικό (5-MTHF/5-methyltetrahydrofolate) στην ομοκυστεΐνη, μετατρέποντάς την σε μεθειονίνη. Η μεθειονίνη με τη σειρά της χρησιμοποιείται για τη σύνθεση της S-αδενοσυλομεθειονίνης/S-adenosylmethionine (SAMe), του κύριου μεθυλιωτικού παράγοντα στον οργανισμό.

Η μειωμένη μεθυλίωση έχει συσχετιστεί με:

αστάθεια DNA
Δυσλειτουργία νευροδιαβιβαστών
Επιγενετικές μεταλλάξεις
Αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο

Η Methylcobalamin επομένως δε λειτουργεί μόνο ως βιταμίνη, αλλά ως ρυθμιστής του επιγενετικού και νευρομεταβολικού περιβάλλοντος.

B. Διαφορές από άλλες μορφές Β12

Μορφή Β12	Χαρακτηριστικά	Απαιτεί μετατροπή;	Βιοδιαθεσιμότητα
Κυανοκοβαλαμίνη	Συνθετική, σταθερή μορφή, περιέχει κυανίδιο	✅ Ναι	Μέτρια
Υδροξυκοβαλαμίνη	Φυσική μορφή, ενδομυϊκή χρήση	✅ Ναι	Υψηλή (παρατεταμένη δράση)
Μεθυλοκοβαλαμίνη	Ενεργή μορφή, συμμετέχει σε μεθυλίωση	❌ Όχι	Υψηλή
Αδενοσυλκοβαλαμίνη	Ενεργή στο μιτοχόνδριο (κύκλος Krebs, λιπίδια)	❌ Όχι	Υψηλή (ενδοκυτταρική)

Η Methylcobalamin είναι προτιμώμενη για νευρολογικές και γνωσιακές παθήσεις, ενώ η αδενοσυλκοβαλαμίνη για μυοσκελετικές ή μυομιτοχονδριακές διαταραχές.

C. Ιδιαίτερες Ομάδες που Ωφελούνται από τη Συμπληρωματική Χορήγηση βιταμίνης Β12

Ασθενείς με λήψη μετφορμίνης: Η μακροχρόνια χρήση της προκαλεί δυσαπορρόφηση της Β12.
Άτομα άνω των 60 ετών: Μειωμένη γαστρική οξύτητα → μειωμένη απορρόφηση.
Χρήστες αναστολέων αντλίας πρωτονίων: Παρεμποδίζεται η απελευθέρωση της Β12 από τις τροφές.
Ασθενείς με βαριατρική χειρουργική ή γαστρεκτομή: Μόνιμη ανάγκη για εξωγενή χορήγηση.
Vegeterians και vegans: Δεν προσλαμβάνεται επαρκώς από τη διατροφή (δεν υπάρχει σε φυτικές τροφές).
Άτομα με γενετικές μεταλλάξεις MTHFR: Η Methylcobalamin παρακάμπτει τη δυσλειτουργία.

D. Νεότερα Ερευνητικά Δεδομένα

Nόσος του κινητικού νευρώνα: Κλινικές μελέτες στην Ιαπωνία (JAMA Neurology, 2019) υποδεικνύουν ότι υψηλές δόσεις βιοδιαθέσιμης Methylcobalamin επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου σε πρώιμα στάδια.
Κατάθλιψη & B12: Μελέτη σε ηλικιωμένους ασθενείς με μείζονα κατάθλιψη έδειξε βελτίωση της ανταπόκρισης όταν χορηγείται Methylcobalamin (Am J Psychiatry, 2000).
Καρδιοαγγειακή προστασία: Συνδυασμένη χορήγηση B12, B6 και φυλλικού μειώνει την ομοκυστεΐνη και τα επίπεδα C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP/C-Reactive Protein) που είναι δείκτης φλεγμονής (Lancet, 2002).

E. Μορφές – Πλεονεκτήματα Εντερικής και Ενέσιμης Χορήγησης

Sublingual ή υπογλώσσια δισκία: Γρήγορη απορρόφηση χωρίς εμπλοκή γαστρικού pH.
Ενέσιμη μορφή (ενδομυϊκά ή ενδοφλέβια): Χρήσιμη σε σοβαρές ανεπάρκειες, δυσαπορρόφηση, ή νευρολογικά σύνδρομα.

8. Συμπεράσματα

Η Methylcobalamin αποτελεί μια υψηλής βιοδιαθεσιμότητας, βιοενεργή μορφή της βιταμίνης Β12 με σημαντικό θεραπευτικό εύρος. Ιδιαίτερα αποτελεσματική σε νευρολογικές και αιματολογικές καταστάσεις που σχετίζονται με ανεπάρκεια Β12, η χρήση της είναι γενικά ασφαλής και καλά ανεκτή. Οι κλινικές της εφαρμογές υποστηρίζονται από συνεχώς αυξανόμενα επιστημονικά δεδομένα, καθιστώντας τη μία πολύτιμη προσθήκη στην ορθομοριακή και φαρμακολογική θεραπευτική προσέγγιση.

9. Βιβλιογραφία

O’Leary, F., & Samman, S. (2010). Vitamin B12 in health and disease. Nutrients, 2(3), 299–316.
Scalabrino, G. (2009). Cobalamin (Vitamin B12) in subacute combined degeneration and beyond: traditional interpretations and novel theories. Experimental Neurology, 220(2), 344–352.
Tanaka, H. et al. (1994). Therapeutic effects of methylcobalamin on diabetic neuropathy. Clinical Therapeutics, 16(3), 457–465.
Stabler, S. P. (2013). Clinical practice: Vitamin B12 deficiency. New England Journal of Medicine, 368(2), 149–160.
Lachner, C., Steinle, N. I., & Regenold, W. T. (2012). The neuropsychiatry of vitamin B12 deficiency in elderly patients. Journal of Neuropsychiatry and Clinical Neurosciences, 24(1), 5–15.
Morkeberg, J. C., Saltin, B., & Belhage, B. (2002). Evidence that B12-vitamin deficiency reduces metabolic capacity. European Journal of Applied Physiology, 87(6), 581–587.