Πέμπτη, 18 Απριλίου, 2024

Ντομάτα

Ντομάτα. Η ντομάτα είναι ευεργετική για την ανθρώπινη υγεία, διότι είναι πλούσια σε βιταμίνες, μέταλλα και ιχνοστοιχεία.

Οι ευεργετικές ιδιότητες της ντομάτας

Η λέξη ντομάτα ή τομάτα προέρχεται από τη λέξη tomatl της γλώσσας Ναχουάτλ.

Από βοτανικής άποψης η ντομάτα είναι φρούτο. Όμως, με βάση μια δικαστική απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των Ηνωμένων Πολιτειών το 1893, η ντομάτα προκηρύχθηκε ως λαχανικό.

Η ντομάτα ή Στρύχνον το λυκοπερσικόν ή Solanum lycopersicum είναι ένα φυτό της οικογένειας των Στρυχνοειδών (Solanaceae), ιθαγενές της Κεντρικής και Νοτίου Αμερικής, από το Μεξικό μέχρι το Περού.

Ήταν άγνωστη στην Ευρώπη μέχρι το 1544, οπότε και οι Ιταλοί της έδωσαν το όνομα “χρυσό μήλο”, για το κίτρινο ή το πορτοκαλί χρώμα που είχε τότε η ώριμη ντομάτα. 

Στην Ελλάδα η ντομάτα ήρθε το 1818, όπως και η πατάτα.

Ζει μόνο μερικά χρόνια και συνήθως, καλλιεργείται ως μονοετές φυτό. Τυπικά φτάνει τα 1-3 μ. ύψος, αλλά δεν έχει αρκετά ανθεκτικό βλαστό και στηρίζεται σε άλλα φυτά. Τα φύλλα έχουν μήκος 10-25 εκατοστά και είναι σύνθετα, αποτελούμενα από 5-9 μικρότερα φύλλα το καθένα μέχρι και 8 εκατοστά μακρύ με πριονοειδή περιφέρεια. Τόσο ο βλαστός του φυτού όσο και τα φύλλα φέρουν τρίχωμα. Τα λουλούδια έχουν διάμετρο 1-2 εκατοστά, είναι κίτρινα με πέντε μυτερούς λοβούς και μεγαλώνουν σε ομάδες αποτελούμενες από 3-12.

Υπάρχουν τομάτες θερμοκηπίου (αναρριχώμενες) και υπαίθριες τομάτες (ημιαναρριχώμενες και αυτοκλαδευόμενες). Οι αναρριχώμενες και οι ημιαναρριχώμενες χρειάζονται στήριξη η οποία γίνεται είτε με σπάγκο (θερμοκήπιο από οριζόντιο σύρμα) είτε σε καλάμια όταν πρόκειται για υπαίθρια καλλιέργεια. Οι αυτοκλαδευόμενες τομάτες δε χρειάζονται στήριξη, διότι τυφλώνουν μόνες τους την κορυφή τους και δεν αυξάνονται προς τα πάνω.

Το γονιδίωμα της ντομάτας

Το Μάιο του 2012 δημοσιεύτηκε σε αναθεώρηση του περιοδικού Nature το γονιδίωμα της τομάτας, ολοκληρωμένο κατά σχεδόν 80%. Το πρόγραμμα αποκωδικοποίησής του γονιδιώματος της τομάτας, γνωστό ως Tomato Genome Consortium, ξεκίνησε το 2003 και μελέτησε το γονιδίωμα της ποικιλίας Heinz 1760 και της άγριας τομάτας Solanum pimpinellifolium. Συνολικά, στο πρόγραμμα συμμετείχαν 300 επιστήμονες από 14 χώρες. Αρχικά, η αποκωδικοποίηση έγινε με παραδοσιακό τρόπο και μέχρι το 2008 υπήρχαν πολλά κοινά, οπότε και χρησιμοποιήθηκαν πιο σύγχρονες μέθοδοι, όπως η whole-genome shotgun sequencing. Το γονιδίωμα της ντομάτας έχει 12 χρωμοσώματα, στα οποία βρίσκονται 31.760 γονίδια. Εκτιμάται ότι η αποκωδικοποίηση του γονιδιώματος θα οδηγήσει σε νέες ποικιλίες σε περίπου 5 χρόνια, ενώ θα οδηγήσει σε βελτιωμένες ποικιλίες συγγενικών ειδών, όπως, η μελιτζάνα και η πιπεριά. Η ντομάτα και η πατάτα έχουν το 92% των γονιδίων τους κοινά.

Ο καρπός είναι σφαιρικός ή μακρόστενος, είναι εδώδιμος και όταν είναι ώριμος είναι ζουμερός και έχει έντονο κόκκινο χρώμα. 

Το κόκκινο χρώμα του οφείλεται στο ότι περιέχει τη χρωστική λυκοπένιο. Πριν ωριμάσει η τομάτα έχει πράσινο χρώμα. Στα άγρια φυτά ο καρπός έχει διάμετρο 1-2 εκατοστά, αλλά, στα περισσότερα ήμερα είναι αρκετά μεγαλύτερος, από 5-10 εκατοστά. Το βάρος της τομάτας φτάνει τα 250 -350 γραμμάρια (μεγαλόκαρπη), ενώ υπάρχουν και μικρόκαρπα υβρίδια (cherry) τα οποία μπορούν να συγκομιστούν με το τσαμπί (και όχι μεμονωμένα) και έχουν βάρος 50-100 γραμμάρια.

Η τομάτα είναι ιδανική για σαλάτες και είναι το κύριο συστατικό της χωριάτικης σαλάτας.

Η τομάτα καλλιεργείται, τώρα, σε όλο τον κόσμο και προτιμάται από πολλούς για σαλάτα, αλλά και για σάλτσες. Ο ετήσιος τζίρος παραγωγής τομάτας εκτιμάται σε 30 με 40 δισεκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως. Το 2010 συνολικά μαζεύτηκαν 145,8 εκατομμύρια τόνοι ντομάτας, παγκοσμίως.

Η ντομάτα αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από νερό και βιολογικές ουσίες. Είναι πολύ φτωχή σε θερμίδες και για το λόγο αυτόν μια έξοχη τροφή για αδυνάτισμα.

Η ντομάτα είναι ευεργετική για την ανθρώπινη υγεία, διότι είναι πλούσια σε βιταμίνες, μέταλλα και ιχνοστοιχεία που βοηθούν στην ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα, στη δυσκοιλιότητα, καθώς και στη ρύθμιση της χοληστερόλης.

Οι κονσερβοποιημένες ντομάτες μπορούν να είναι περισσότερο θρεπτικές από τις φρέσκιες, διότι μαζεύονται ώριμες και συσκευάζονται κατά την παραγωγή τους με τέτοιο τρόπο, που βοηθάει στο να συγκρατούνται όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά τους. Προτιμούνται οι γυάλινες συσκευασίες…

Έχει, επίσης, δειχθεί επιστημονικά, ότι τα συσκευασμένα – κονσερβοποιημένα προϊόντα της ντομάτας, όπως οι σάλτσες για ζυμαρικά περιέχουν 6 φορές περισσότερο λυκοπένιο συγκριτικά με την ίδια ποσότητα από φρέσκια ντομάτα. Αυτό συμβαίνει, γιατί η θερμότητα που χρησιμοποιείται κατά τη διάρκεια της παρασκευής προκαλεί διάσπαση στα κύτταρα της φλούδας επιτρέποντας στο λυκοπένιο να απορροφηθεί καλύτερα από τον πεπτικό σωλήνα.

Το λυκοπένιο ανήκει στην οικογένεια των αντιοξειδωτικών ουσιών και υπάρχει μέσα στις ντομάτες, στις φράουλες, στα καρπούζια και άλλα φρούτα κόκκινου χρώματος ή λαχανικά. Οι αντιοξειδωτικές ουσίες αποδεικνύονται τα τελευταία χρόνια πολύ ωφέλιμες στον ανθρώπινο οργανισμό.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το λυκοπένιο είναι λιποδιαλυτικό συστατικό, δηλαδή, είναι πιο εύκολη η απορρόφηση της όταν καταναλώνεται με λίπος. Έτσι, προσθέστε λίγο ελαιόλαδο, τυρί ή κρέας στην αγαπημένη σας σάλτσα από ντομάτα και θα κερδίσετε το μέγιστο όφελος του λυκοπένιου.

Πολλές μελέτες υπάρχουν για τις ευεργετικές ιδιότητες της ντομάτας

Οι έρευνες που έγιναν μέχρι σήμερα και που αφορούν το λυκοπένιο και τις ντομάτες έδειξαν τα ακόλουθα:

•           Το λυκοπένιο είναι μια πολύ ισχυρή αντιοξειδωτική ουσία με αντικαρκινική δράση. Είναι δύο φορές ισχυρότερη από την βήτα καροτίνη (προβιταμίνη Α). Με την αντιοξειδωτική της δράση, εξουδετερώνει τις ελεύθερες ρίζες του οξυγόνου που παράγονται από το φυσιολογικό μεταβολισμό των κυττάρων. Οι ελεύθερες ρίζες του οξυγόνου μπορούν, να οδηγήσουν σε αλλοιώσεις του DNA που με τη σειρά τους οδηγούν στον καρκίνο.

•           Το 1995 ερευνητές από το πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, βρήκαν σε 48.000 άνδρες που παρακολούθησαν για 6 χρόνια, ότι αυτοί που έτρωγαν μέχρι 10 μερίδες την εβδομάδα φαγητών που περιείχαν ντομάτα ή σάλτσα ντομάτας, είχαν 45% λιγότερες πιθανότητες να παρουσιάσουν καρκίνο του προστάτη.

•           Τα πιο αδιάσειστα στοιχεία είναι ότι η κατανάλωση ντομάτας μειώνει τον κίνδυνο για καρκίνο των πνευμόνων, του προστάτη και του στομάχου, ενώ μπορεί, επίσης, να μειώσει τον κίνδυνο για καρκίνο του μαστού, του τραχήλου, του εντέρου και του ορθού, του οισοφάγου, της στοματικής κοιλότητας και του παγκρέατος.

•           Στη μελέτη που έγινε στις Η.Π.Α. και ονομάστηκε «pizza study» διαπιστώθηκε ότι οι άνδρες που κατανάλωναν δύο μερίδες σάλτσας ντομάτας την εβδομάδα είχαν μειωμένο κίνδυνο καρκίνου του προστάτη.

•           Το λυκοπένιο εάν δοθεί από μόνη της σα φάρμακο δεν έχει τις ιδιότητες αυτές. Για να έχει αντικαρκινική δράση πρέπει να καταναλωθεί με φυσικό και συνδυαστικό τρόπο. Αυτό δείχνει ότι το λυκοπένιο αποτελεί το μέρος μιας ευρύτερης οικογένειας φυτικών θρεπτικών ουσιών που δρουν μαζί για να δώσουν τα ευεργετικά αντικαρκινικά αποτελέσματα.

•           Άλλες έρευνες έδειξαν ότι το λυκοπένιο είναι καλό για την καρδιά, διότι μειώνει την ποσότητα της οξειδωμένης LDL/low-density lipoprotein/λιποπρωτεΐνη χαμηλής πυκνότητας χοληστερόλης, αυτής που αποκαλείται, συνήθως, σαν κακή χοληστερόλη.

•           Από μελέτη στη Φιλανδία η κατανάλωση ντομάτας βοηθά στην καλύτερη υγεία του καρδιαγγειακού συστήματος, βελτιώνει την κατάσταση των αρτηριών, μειώνει το πάχος των αρτηριών και προλαμβάνει την αθηροσκλήρωση.

•           Η συγκέντρωση και διαθεσιμότητα του λυκοπένιου είναι ψηλότερη όταν η ντομάτα είναι ψημένη. Για το λόγο αυτό οι σάλτσες ντομάτας και το κέτσαπ περιέχουν ψηλές ποσότητες της ουσίας αυτής.

•           Οι μεταλλαγμένες ντομάτες περιέχουν 3,5 φορές περισσότερο λυκοπένιο από τις φυσιολογικές ντομάτες. Είναι από τις πρώτες και λίγες περιπτώσεις στις οποίες η έρευνα και παραγωγή μεταλλαγμένων τροφίμων οδηγεί στη δημιουργία ποικιλίας που έχει αυξημένες ιδιότητες εναντίον του καρκίνου. Χωρίς να αμφισβητούμε τη χρησιμότητα της νέας αυτής τεχνολογίας, εντούτοις, πιστεύουμε ότι πρέπει να υπάρχουν δικλίδες ασφαλείας και παρακολούθησης των αποτελεσμάτων και επιπτώσεων, εάν υπάρχουν, των μεταλλαγμένων τροφίμων.

•           Οι τελευταίες έρευνες για το λυκοπένιο δείχνουν ότι ασκεί θετική επίδραση και στο ανοσοποιητικό σύστημα. Σε μια μελέτη, όσες γυναίκες έτρωγαν τοματοπολτό καθημερινά, για είκοσι μία ημέρες, είχαν υψηλότερα επίπεδα λυκοπένιου στο αίμα, από αυτές που ακολουθούσαν δίαιτα χωρίς ντομάτες. Τα λευκά αιμοσφαίρια αυτών που έτρωγαν ντομάτες ήταν πολύ ανθεκτικότερα στις οξειδωτικές βλάβες κατά 33 έως 42%.

•           Πρόσφατα έγινε λόγος για την προστατευτική επίδραση του λυκοπενίου στην οξεία γαστρίτιδα, σε πειραματόζωα, όταν χορηγείται σε ημερήσια δόση 0.2 mg/kg βάρους. Ωστόσο, σημειώνεται ότι σε υψηλότερες ή χαμηλότερες δόσεις μειώνονται σημαντικά οι γαστροπροστατευτικές ιδιότητες του λυκοπενίου.

Οι ουσίες της ντομάτας

Τα αντιοξειδωτικά είναι απαραίτητο κομμάτι μιας υγιεινής διατροφής. Η ντομάτα περιέχει πολύ βιταμίνη C, που ενισχύει την άμυνα του οργανισμού μας. Τα δυο τρίτα της ημερήσιας ανάγκης μας στη βιταμίνη αυτή καλύπτονται ήδη από δυο μέτριες ντομάτες.

Οι γιατροί από το Εθνικό Ινστιτούτο Δημόσιας Υγείας της Ολλανδίας μελέτησαν 14.000 ενήλικες για να βρουν ποιοι ήταν οι παράγοντες κινδύνου για ν’ αναπτύξουν χρόνια αποφρακτικά νοσήματα των πνευμόνων, όπως η χρόνια βρογχίτιδα και το εμφύσημα. Η μελέτη των Ολλανδών, είναι η πρώτη στο είδος της που δείχνει ότι οι φλαβονοειδείς ουσίες (ιδιαίτερα το κατεχινικό οξύ, αλλά και η φλαβόνη, η φλαβονόλη, και τα πολυφαινολικά καμφερόλη και κουερσετίνη) οι οποίες περιέχονται στις ντομάτες, έχουν ευεργετικές δράσεις στους πνεύμονες. Το περίεργο που βρέθηκε στη μελέτη αυτή ήταν ότι ενώ το τσάι είναι πλούσιο σε φλαβονοειδείς ουσίες, δε βρέθηκε ότι αυτό είχε τα ίδια ευεργετικά αποτελέσματα στους πνεύμονες, όπως οι ντομάτες.

Η ντομάτα περιέχει, επίσης, σε αφθονία φυλλικό οξύ, που είναι απαραίτητο για την αναδόμηση και την αποκατάσταση των κυττάρων του οργανισμού. Όσοι παίρνουν φάρμακα, πίνουν πολύ αλκοόλ ή καταναλώνουν πολύ κρέας, όπως επίσης οι έγκυες γυναίκες και οι ηλικιωμένοι είναι καλό να καταναλώνουν πολλές ντομάτες, λόγω των αυξημένων αναγκών τους σε φυλλικό οξύ.

Το θαυματουργό αυτό φυτό περιέχει και βιταμίνη Ε που επιδρά θετικά στη γονιμότητα, βιταμίνες από την ομάδα του συμπλέγματος Β για την εύρυθμη λειτουργία του μεταβολισμού και για γερό νευρικό σύστημα, όπως και χρώμιο, το οποίο είναι πολύτιμο, κυρίως, τους διαβητικούς, επειδή βοηθά σε διαταραχές κατά την αξιοποίηση του σακχάρου.

Η λιποδιαλυτή βιταμίνη Α εμπλέκεται στο σχηματισμό και στη διατήρηση της υγιούς επιδερμίδας, των μαλλιών και στο σμήγμα της μεμβράνης. Μας βοηθά στο να βλέπουμε στο σκοτάδι και είναι απαραίτητο για την σωστή ανάπτυξη των οστών, δοντιών και την αναπαραγωγή.

Περιέχει, επίσης, σελήνιο, που ανήκει στις ουσίες που προστατεύουν από τον καρκίνο, επειδή, παίζει σημαντικό ρόλο για το ανοσοποιητικό σύστημα, κάλιο για την υποστήριξη της καρδιακής λειτουργίας, μαγνήσιο ενάντια στα συμπτώματα του στρες και τις μυϊκές κράμπες, όπως, επίσης και σίδηρο, χαλκό και μαγγάνιο.

Εύκολοι και γρήγοροι τρόποι για την ημερήσια πρόσληψη της ντομάτας:

•           Τρώτε α λα ιταλικά: αποκτήστε την συνήθεια των Ιταλών καταναλώνοντας ζυμαρικά με κόκκινη σάλτσα. Χρησιμοποιήστε ψιλοκομμένες ντομάτες για να μαγειρεύετε την δική σας σάλτσα στο σπίτι ή χρησιμοποιήστε την αγαπημένη σας έτοιμη σάλτσα.

•           Καταναλώνετε το τσίλι με διάφορες σάλτσες και ντομάτα.

•           Προσθέστε χρώμα στα λαχανικά σας. Δοκιμάστε στις σαλάτες και ντομάτα για καλύτερη γεύση.

•           Ντοματοκεφτέδες: Ανακατέψτε μία μικρή κονσέρβα από ντοματοχυμό στον κιμά, μαζί με άλλα μπαχαρικά στο να πετύχετε καλύτερη γεύση.

Τα καλύτερα βιολογικά προϊόντα

Πατήστε, εδώ, για να παραγγείλετε τα κατάλληλα βιολογικά προϊόντα

Διαβάστε, επίσης,

Ποιες βιταμίνες πρέπει να παίρνετε καθημερινά

Διατηρήστε υγιή τα ανοσοποιητικά σας κύτταρα

Ο καρκίνος του προστάτη θεραπεύεται

Πώς να διατηρήσετε τη μνήμη σας

Να τρώτε ντομάτες κάνουν καλό

Γλυκόξινη καυτερή σάλτσα

Φτιάξτε γρήγορα φρέσκια κόκκινη σάλτσα

Είναι υγιεινό το βαλσάμικο;

Φτιάξτε μόνοι σας κέτσαπ

Ποιες είναι οι αλκαλικές και ποιες οι όξινες τροφές

Χρήσιμες πληροφορίες για την ασταξανθίνη

Διατροφή για τη νεφρική ανεπάρκεια

Η καθημερινή διατροφή των καρκινοπαθών

Τροφές φάρμακα για τον καρκίνο

www.emedi.gr

Print Friendly, PDF & Email
Προηγούμενο άρθροΣεισμοί
Επόμενο άρθροΟ απόλυτος ορισμός της πολιτικής
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΡΘΡΑ

Αιθέριο έλαιο γωλθέρια

Αιθέριο έλαιο γωλθέρια. Το αιθέριο έλαιο γωλθερίας έχει ισχυρή αναλγητική και μυοχαλαρωτική δράση και χρησιμοποιείται και στον αθλητισμό. Το αιθέριο έλαιο γωλθέρια ή γωλθερία ή...

ΔΗΜΟΦΙΛΗ