Μελισσόχορτο

Από

Γιάννης Κριαράς

24 Μαΐου 2026

Μελισσόχορτο. Το μελισσόχορτο είναι θεραπευτικό στην αϋπνία, στη δυσπεψία και στις μολύνσεις από τον ιό του έρπητα

Γράφει ο

Ιωάννης Κριαράς

Γεωπόνος, Βιοτεχνολόγος, με εξειδίκευση στα φαρμακευτικά φυτά

Μελισσόχορτο

Περίληψη

Το μελισσόχορτο ή Melissa officinalis ή κιτροβάλσαμο ή μελισσόφυλλο, ευρέως γνωστό ως lemon balm, αποτελεί αρωματικό και φαρμακευτικό φυτό της οικογένειας Lamiaceae ή Λαμιίδες ή Χειλανθή με σημαντική ιστορική χρήση στη μείωση άγχους, στην αντιμετώπιση αϋπνίας, στη δυσπεψία και στην ανακούφιση συμπτωμάτων από τον ιό του έρπητα. Τα κύρια βιοδραστικά συστατικά περιλαμβάνουν φαινολικά παράγωγα (ροσμαρινικό οξύ), τερπένια και πτητικά έλαια. Το άρθρο παρουσιάζει τη χημική δομή και σύσταση, τα είδη εκχυλισμάτων, τις θεραπευτικές ενδείξεις και τις αντενδείξεις της χρήσης του.

Εισαγωγή

Το μελισσόχορτο είναι πολυετές φυτό της Μεσογείου με χαρακτηριστικό λεμονοειδές άρωμα λόγω της περιεκτικότητας σε κιτράλη και κιτρονελλάλη. Χρησιμοποιείται ως ηρεμιστικό, αντισπασμωδικό, αντιικό, ευστόμαχο και καταπραϋντικό. Οι σύγχρονες μελέτες επιβεβαιώνουν δράσεις σε αγχώδεις καταστάσεις, δυσπεψία και επιφανειακές δερματικές ιογενείς λοιμώξεις (ιδίως, HSV-1/Herpes Simplex Virus Type 1/Ιός απλού έρπητα τύπου 1).

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Plantae
Τάξη: Lamiales
Οικογένεια: Lamiaceae
Γένος: Melissa
Είδος: Melissa officinalis L.

Χημική δομή κύριων συστατικών

1. Ροσμαρινικό οξύ

Φαινολικό παράγωγο με δομή εστέρων καφεϊκού και 3,4-διυδροξυφαινυλογαλακτικού οξέος.
Ισχυρή αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδης δράση.

2. Τερπένια του αιθέριου ελαίου

Citral/κιτράλη (geranial/γερανιάλη): μονοτερπένια αλδεΰδες με έντονη λεμονώδη οσμή.
Citronellal/κιτρονελλάλη: μονοτερπενική αλδεΰδη με ηρεμιστικές ιδιότητες.
Geraniol, Linalool/λιναλοόλη, β-caryophyllene/βήτα-καρυοφυλλένιο: μονο- και σεσκιτερπένια με αντιμικροβιακές δράσεις.

3. Φλαβονοειδή

Luteolin/Λουτεολίνη, apigenin/απιγενίνη, quercetin/κουερσετίνη.

4. Τριτερπένια

Ουρσολικά και ολεανολικά οξέα.

Χημική σύσταση της δρόγης

Πτητικά έλαια (0.02–0.3%)

Citral, citronellal, geraniol, nerol, β-caryophyllene.

Φαινολικά οξέα

Ροσμαρινικό οξύ (0.5–1.5%), καφεϊκό οξύ.

Φλαβονοειδή

Luteolin-3-glucoside, quercetin.

Τριτερπένια

Ursolic acid/ουρσολικό οξύ, oleanolic acid/ολεανολικό οξύ.

Υδατοδιαλυτά πολυμερή

Ταννίνες, πηκτίνες.

Η σύσταση επηρεάζεται από την προέλευση, το έδαφος, την εποχή συλλογής και τη μέθοδο ξήρανσης.

Εκχυλίσματα

1. Υδατικά εκχυλίσματα (έγχυμα/αφέψημα)

Πλούσια σε φαινολικά οξέα, όπως ροσμαρινικό οξύ.
Κατάλληλα για ήπια ηρεμιστική και στομαχική χρήση.

2. Υδροαλκοολικά εκχυλίσματα

Αυξημένη απόδοση πολυφαινολών και τερπενίων.
Συνήθη τυποποιημένα επίπεδα:
- 7–10% ροσμαρινικό οξύ ή
- 10:1 ξηρό εκχύλισμα.

3. Αιθέριο έλαιο μελισσόχορτου

Πτητικό έλαιο υψηλής συγκέντρωσης σε citral/citronellal.
Χρήση σε αρωματοθεραπεία, αγχώδεις διαταραχές, τοπική εφαρμογή σε έρπητα.

4. Λιποδιαλυτά εκχυλίσματα

Πλούσια σε τριτερπένια και λιπαρά οξέα.
Συμπληρωματική χρήση σε δερματικές εφαρμογές.

Φαρμακολογικές δράσεις και θεραπευτικές ενδείξεις

1. Αγχολυτική και ηρεμιστική δράση

Αναστολή GABA-T/Gamma-Aminobutyric Acid-transaminase/Γάμμα-αμινοβουτυρικό οξύ-τρανσαμινάση → αυξημένα επίπεδα GABA.
Μείωση συμπτωμάτων άγχους, στρες και θεραπεία της αϋπνίας.

2. Αντιική δράση

Σημαντική δράση κατά του HSV-1.
Τοπικές κρέμες με εκχύλισμα μειώνουν τη διάρκεια και την ένταση επεισοδίων του έρπητα χειλιών.

3. Αντισπασμωδική/Γαστροπροστατευτική δράση

Χρήση σε δυσπεψία, μετεωρισμό, σπασμούς εντέρου.
Ρύθμιση κινητικότητας γαστρεντερικού.

4. Γνωστική ενίσχυση

Βελτίωση της μνήμης και της συγκέντρωσης σε χαμηλές δοσολογίες.

5. Αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδης δράση

Λόγω ροσμαρινικού οξέος.

Θεραπευτικές ενδείξεις μελισσόχορτου

Άγχος και νευρική υπερένταση
Αϋπνία
Λειτουργική δυσπεψία
Μετεωρισμός και σπαστικότητα εντέρου
Τοπικός έρπητας χειλιών (HSV-1)
Ταχυκαρδία νευρικής αιτιολογίας
Πονοκέφαλοι τάσεως
Γνωστική κόπωση

Αντενδείξεις

Υπερευαισθησία στο φυτό.
Σοβαρός υποθυρεοειδισμός (πιθανή ελαφρά αναστολή της TSH/Thyroid-Stimulating Hormone/Θυρεοειδοτρόπος ορμόνη σε πολύ υψηλές δόσεις).

Συμπέρασμα

Το Μελισσόχορτο αποτελεί ιδιαίτερα αποτελεσματικό και ασφαλές βοτανικό φάρμακο όταν χρησιμοποιείται σε κατάλληλη δοσολογία και σωστή μορφή εκχυλίσματος. Η παρουσία του ροσμαρινικού οξέος και των τερπενίων του αιθερίου ελαίου εξηγεί τις αγχολυτικές, αντισπασμωδικές και αντιικές δράσεις του. Οι κλινικές του εφαρμογές καλύπτουν το άγχος, τη δυσπεψία, την ήπια αϋπνία και τον έρπητα. Παρότι γενικά είναι ασφαλές, απαιτείται προσοχή σε άτομα με διαταραχές θυρεοειδούς ή σε όσους λαμβάνουν πολλά κατασταλτικά φάρμακα.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

European Medicines Agency (EMA). Assessment Report on Melissa officinalis folium.
ESCOP Monograph: Melissae Folium.
Cases J. Melissa officinalis: phytochemistry and therapeutic properties.
Kennedy DO, Scholey A. Cognitive and mood effects of Melissa officinalis.
WHO Monographs on Selected Medicinal Plants. Melissa officinalis.