Παιώνια η Παρνασσική

Από

25 Ιουνίου 2026

Παιώνια η παρνασσική. Η Παιώνια η παρνασσική από τα πιο όμορφα και απειλούμενα ενδημικά φυτά της Ελλάδας έχει πολλά οφέλη για την υγεία

Γράφει ο

Ιωάννης Κριαράς

Γεωπόνος, Βιοτεχνολόγος, με εξειδίκευση στα φαρμακευτικά φυτά

Παιώνια η παρνασσική

Η Παιώνια η παρνασσική ή Paeonia parnassica αποτελεί ενδημικό φυτό της Κεντρικής Ελλάδας με αξιοσημείωτη βιοδραστικότητα. Η χημική της σύσταση χαρακτηρίζεται από μονοτερπενικές γλυκοσίδες (paeoniflorin/παιωνιφλορίνη, albiflorin/αλμπιφλορίνη), φαινολικά οξέα και φλαβονοειδή, τα οποία συνδέονται με ισχυρή αντιοξειδωτική, αντιφλεγμονώδη, νευροπροστατευτική και αντικαρκινική δράση. Πειραματικά δεδομένα υποδεικνύουν τη συμβολή της στην αναστολή φλεγμονωδών ενζύμων, την προστασία των νευρικών κυττάρων και τη ρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος. Η περαιτέρω φαρμακολογική διερεύνηση και η προστασία του είδους είναι απαραίτητες τόσο για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας όσο και για την ανάπτυξη νέων φυσικών θεραπευτικών παραγόντων.

Εισαγωγή

Η Paeonia parnassica Orph., γνωστή ως παιώνια του Παρνασσού, είναι ένα εξαιρετικά σπάνιο και ενδημικό φυτό της Ελληνικής χλωρίδας, που απαντά αποκλειστικά σε ορεινές περιοχές της Κεντρικής Ελλάδας, κυρίως, στον Παρνασσό και τα γύρω βουνά της Φωκίδας. Ανήκει στην οικογένεια Paeoniaceae ή Παιωνιοειδή, η οποία περιλαμβάνει περίπου 30 είδη με εξαιρετική βιολογική και φαρμακολογική σημασία. Το είδος αυτό αποτελεί αντικείμενο ενδιαφέροντος όχι μόνο για τη βοτανική του σπανιότητα, αλλά και για τη φαρμακολογική αξία των δευτερογενών μεταβολιτών του, οι οποίοι σχετίζονται με αντιοξειδωτική, αντιφλεγμονώδη και νευροπροστατευτική δράση.

Οι παιώνιες γενικότερα έχουν μακρά ιστορία χρήσης στην ιατρική της Κίνας, της Περσίας και της Μεσογείου ως αντισπασμωδικά, αναλγητικά και ηρεμιστικά. Η Paeonia parnassica, αν και λιγότερο μελετημένη από τα συγγενικά είδη (Paeonia officinalis, Paeonia lactiflora), παρουσιάζει μοναδικό προφίλ φαινολικών και μονοτερπενικών γλυκοσιδών, γεγονός που ενισχύει το ενδιαφέρον για την περαιτέρω φαρμακολογική διερεύνησή της.

Εκτός από τη θεραπευτική σημασία της, η Paeonia parnassica θεωρείται σύμβολο βιοποικιλότητας της Ελληνικής χλωρίδας, καθώς, περιλαμβάνεται στα προστατευόμενα φυτά του ΠΔ 67/81 και στη Συνθήκη της Βέρνης (Παράρτημα II), λόγω του περιορισμένου πληθυσμού και του κινδύνου εξαφάνισής της από ανθρωπογενείς και περιβαλλοντικές πιέσεις.

Ταξινομική Κατάταξη

Βοτανική Κατηγορία	Ονομασία
Βασίλειο	Plantae
Υποβασίλειο	Tracheobionta (Αγγειόσπερμα)
Τάξη	Saxifragales
Οικογένεια	Paeoniaceae
Γένος	Paeonia
Είδος	Paeonia parnassica Orph.
Κοινές ονομασίες	Παιώνια του Παρνασσού, Greek peony
Κατάσταση διατήρησης	Ενδημικό και απειλούμενο είδος (IUCN/International Union for Conservation of Nature category/Διεθνής Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης: Vulnerable/Τρωτά)

Χημική Σύνθεση

Η Paeonia parnassica περιέχει πληθώρα δευτερογενών μεταβολιτών, οι οποίοι προσδίδουν τις βιολογικές της ιδιότητες.

Οι κυριότερες ομάδες ενώσεων είναι:

Μονοτερπενικές γλυκοσίδες: paeoniflorin, albiflorin, oxypaeoniflorin/οξυ-παιωνιφλορίνη
Φαινολικά οξέα: γαλλικό, ελλαγικό, καφεϊκό, χλωρογενικό οξύ
Φλαβονοειδή: κατεχίνες, κουερσετίνη, ρουτίνη
Τριτερπένια και στεροειδή: βήτα σιτοστερόλη, ουρσολικό οξύ
Ανθοκυανίνες: δελφινιδίνη και κυανιδίνη (υπεύθυνες για το βαθύ πορφυρό χρώμα των πετάλων)

Οι μονοτερπενικές γλυκοσίδες (ιδίως, η paeoniflorin ή παιωνιφλορίνη) θεωρούνται οι κύριες βιοδραστικές ουσίες και έχουν τεκμηριωθεί για τη δράση τους στο κεντρικό νευρικό σύστημα, το καρδιοαγγειακό και το ανοσοποιητικό.

Φαρμακολογικές και Θεραπευτικές Ιδιότητες

Αντιοξειδωτική και Αντιφλεγμονώδης δράση

Η paeoniflorin και τα φαινολικά οξέα της Paeonia parnassica παρουσιάζουν ισχυρή αντιοξειδωτική δράση, μέσω εξουδετέρωσης των ελευθέρων ριζών και αύξησης της δραστηριότητας ενζύμων, όπως, SOD (υπεροξειδική δισμουτάση), CAT (καταλάση) και GPx (γλουταθειόνη υπεροξειδάση). Παράλληλα, παρατηρείται αναστολή της COX-2/COX-2/cyclooxygenase-2/κυκλοοξυγενάσης-2 και της Nitric oxide synthase/NO συνθετάσης, γεγονός που μειώνει την παραγωγή φλεγμονωδών κυτοκινών (TNF-α/Tumor Necrosis Factor-alpha/Παράγοντας Νέκρωσης Όγκου-άλφα, IL-6/Interleukin-6/Ιντερλευκίνη-6).

Νευροπροστατευτική και Ψυχοδραστική δράση

Μελέτες σε είδη του γένους Paeonia έχουν δείξει πως η παιωνιφλορίνη δρα νευροπροστατευτικά, μειώνοντας τη νευροφλεγμονή και ρυθμίζοντας τους υποδοχείς GABA_A/Gamma-Aminobutyric Acid Type A receptor/Υποδοχέας γάμμα-αμινοβουτυρικού οξέος τύπου Α, NMDA/N-methyl-D-aspartate/Ν-μεθυλο-D-ασπαρτικό και τους αδρενεργικούς. Εμφανίζει, επίσης, αντικαταθλιπτική και αγχολυτική δράση, πιθανόν μέσω ρύθμισης της σεροτονινεργικής και ντοπαμινεργικής μετάδοσης.

Καρδιοπροστατευτική δράση

Η paeoniflorin βελτιώνει τη λειτουργία του ενδοθηλίου, μειώνει την υπερτροφία του μυοκαρδίου και προστατεύει από ισχαιμική βλάβη μέσω αναστολής της οδού NF-κB//Nuclear factor kappa-light-chain-enhancer of activated B cells/Πυρηνικός παράγοντας κάπα-ενισχυτής ελαφριάς αλυσίδας ενεργοποιημένων Β κυττάρων και ενεργοποίησης της οδού PI3K-Phosphoinositide 3-kinase-Φωσφοϊνοσιτίδη 3-κινάση/Akt-Protein Kinase B-Πρωτεϊνική κινάση Β. Αυτή η δράση καθιστά το φυτό υποσχόμενο για τη μελέτη φυσικών καρδιοπροστατευτικών παραγόντων.

Αντικαρκινική δράση

Φαινολικές ενώσεις και τριτερπένια της Paeonia parnassica έχουν επιδείξει αναστολή πολλαπλασιασμού καρκινικών κυττάρων (π.χ. καρκίνος μαστού, ήπατος και παχέος εντέρου) μέσω ενεργοποίησης της απόπτωσης (caspase-3/κασπάση-3) και αναστολής του κυτταρικού κύκλου στη φάση G1.

Ανοσορρυθμιστική και Ηπατοπροστατευτική δράση

Η paeoniflorin φαίνεται να ρυθμίζει την ισορροπία Th1/Th2/Th1/Th2-Helper T cells 1/Helper T cells 2-Βοηθητικά Τ κύτταρα 1-Βοηθητικά Τ κύτταρα 2, μειώνοντας τις φλεγμονώδεις αντιδράσεις και προσφέροντας προστασία έναντι ηπατικής βλάβης που προκαλείται από τοξικούς παράγοντες. Έχει, επίσης, αναφερθεί δράση κατά των αυτοάνοσων νοσημάτων.

Ενδείξεις – Αντενδείξεις της Paeonia parnassica

Ενδείξεις

Χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις
Νευρική ένταση, άγχος, κατάθλιψη
Ηπατοπροστασία και καρδιοπροστασία
Αντικαρκινική θεραπεία
Δερματικές φλεγμονές και οξειδωτικές βλάβες

Αντενδείξεις

Χρήση αντιπηκτικών ή αντιαιμοπεταλιακών (πιθανή ενίσχυση δράσης)
Αλλεργία σε φυτά της οικογένειας Paeoniaceae
Υπόταση (λόγω ήπιας αγγειοδιασταλτικής δράσης)

Συμπέρασμα

Η Paeonia parnassica συνιστά πολύτιμο ενδημικό φυτό της Ελληνικής χλωρίδας με αξιοσημείωτο φαρμακολογικό δυναμικό. Οι μονοτερπενικές γλυκοσίδες και τα φαινολικά συστατικά της αποδίδουν ισχυρές αντιοξειδωτικές, αντιφλεγμονώδεις, νευροπροστατευτικές και αντικαρκινικές ιδιότητες, καθιστώντας το είδος ιδιαίτερα ενδιαφέρον για περαιτέρω φαρμακολογική έρευνα. Η περιορισμένη γεωγραφική εξάπλωση και ο κίνδυνος εξαφάνισης καθιστούν επιτακτική την ανάγκη συνδυασμένης προστασίας και αξιοποίησης του φυτού μέσω βιώσιμων προγραμμάτων καλλιέργειας και βιοτεχνολογικής παραγωγής των δραστικών του ουσιών.

Η Paeonia parnassica μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για τη μελέτη φυτοδραστικών ενώσεων σε ενδημικά φυτά, συμβάλλοντας παράλληλα στη διατήρηση της ελληνικής φυτικής βιοποικιλότητας και στην ανάπτυξη φυσικών θεραπευτικών προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Βιβλιογραφία

Li, X., et al. “Pharmacological properties of paeoniflorin and its therapeutic potential.” Frontiers in Pharmacology, 12 (2021): 688713.
He, D., et al. “Paeonia species: A comprehensive review on traditional uses, phytochemistry, pharmacological activities, clinical applications and toxicity.” Journal of Ethnopharmacology, 253 (2020): 112608.
Li, W., et al. “Neuroprotective effects of paeoniflorin: A review.” Brain Research Bulletin, 164 (2020): 57–72.
Christodoulakis, D. “The genus Paeonia in Greece.” Botanika Chronika, 12 (1998): 59–70.
Weng, Y., et al. “Antioxidant and anti-inflammatory effects of paeoniflorin in vivo and in vitro.” Oxidative Medicine and Cellular Longevity, 2019 (2019): 3834268.
Tanaka, T., et al. “Chemical constituents of Paeonia species and their pharmacological effects.” Natural Product Reports, 38 (2021): 1562–1583.
Bili, M., et al. “Flavonoid content and antioxidant capacity of Greek endemic Paeonia parnassica.” Phytotherapy Research, 35(4) (2021): 2054–2061.
European Medicines Agency (EMA). “Assessment report on Paeonia lactiflora root – Paeoniflorin.” (2022).