Κεταμίνη

Από

27 Ιουλίου 2026

Κεταμίνη. Η κεταμίνη είναι ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται στην αναισθησία και στη σοβαρή κατάθλιψη και πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή

Γράφει ο

Ιωάννης Κριαράς

Γεωπόνος, Βιοτεχνολόγος, με εξειδίκευση στα φαρμακευτικά φυτά

Κεταμίνη

Περίληψη

Η κεταμίνη ή Ketamine είναι ένα αναισθητικό φάρμακο με μοναδικό φαρμακολογικό προφίλ, το οποίο αρχικά αναπτύχθηκε ως γενικό αναισθητικό και σήμερα χρησιμοποιείται ευρέως τόσο στην αναισθησιολογία όσο και στην ψυχιατρική. Ανήκει στους ανταγωνιστές των υποδοχέων NMDA (N-methyl-D-aspartate/Ν-μεθυλο-D-ασπαρτικό) και παρουσιάζει ταχεία έναρξη δράσης με έντονα αναλγητικά, αναισθητικά και αντικαταθλιπτικά αποτελέσματα.

Τα τελευταία χρόνια, η κεταμίνη έχει αναδειχθεί ως σημαντική θεραπευτική επιλογή για την ανθεκτική κατάθλιψη και τον αυτοκτονικό ιδεασμό, λόγω της ταχείας βελτίωσης των συμπτωμάτων μέσα σε ώρες από τη χορήγηση. Παράλληλα, χρησιμοποιείται σε ελεγχόμενες συνθήκες για τη διαχείριση χρόνιου πόνου και ως αναισθητικό σε επείγουσες καταστάσεις.

Στο παρόν άρθρο αναλύονται η φαρμακοδυναμική και φαρμακοκινητική της κεταμίνης, ο μηχανισμός δράσης της σε κεντρικό νευρικό επίπεδο, οι θεραπευτικές ενδείξεις, οι αντενδείξεις και οι ανεπιθύμητες ενέργειες, καθώς και οι σύγχρονες εξελίξεις στη χρήση της στην ψυχιατρική και την ιατρική του πόνου.

1. Εισαγωγή

Η κεταμίνη είναι ένα διασχιστικό αναισθητικό (διασχιστικά ή αποσυνδετικά αναισθητικά είναι μια κατηγορία φαρμάκων που προκαλούν μια κατάσταση έκστασης, διακόπτοντας τη σύνδεση μεταξύ του εγκεφαλικού φλοιού και του μεταιχμιακού συστήματος). Ο ασθενής αισθάνεται αποσυνδεδεμένος από το σώμα του και το περιβάλλον του, ενώ διατηρεί την αναπνοή και κάποια βασικά αντανακλαστικά. Συντέθηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1960 ως ασφαλέστερη εναλλακτική της φαινκυκλιδίνης. Από την αρχική της χρήση στην αναισθησιολογία, εξελίχθηκε σε φάρμακο με πολλαπλές εφαρμογές στην επείγουσα ιατρική, τη χειρουργική και πιο πρόσφατα, στην ψυχιατρική.

Η ιδιαιτερότητά της έγκειται στο ότι προκαλεί αναισθησία χωρίς πλήρη καταστολή της αναπνοής και της καρδιαγγειακής λειτουργίας σε θεραπευτικές δόσεις. Η ανακάλυψη των ταχέων αντικαταθλιπτικών της ιδιοτήτων έχει μετατοπίσει σημαντικά το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας προς τη μελέτη των γλουταμινεργικών μηχανισμών στην κατάθλιψη.

2. Φαρμακοδυναμική και Μηχανισμός Δράσης

Η κεταμίνη δρα κυρίως μέσω:

2.1 Ανταγωνισμός NMDA υποδοχέων

Αναστέλλει τους NMDA υποδοχείς του γλουταμινικού οξέος
Μειώνει τη διεγερτική νευρομεταβίβαση
Προκαλεί διακοπή της φυσιολογικής αισθητηριακής επεξεργασίας

2.2 Αύξηση γλουταματικής νευροδιαβίβασης (δευτερογενώς)

Παρά την αναστολή NMDA, προκαλεί:

Αυξημένη απελευθέρωση γλουταμινικού οξέος
Ενεργοποίηση AMPA/alpha-amino-3-hydroxy-5-methyl-4-isoxazolepropionic acid/άλφα-αμινο-3-υδροξυ-5-μεθυλο-4-ισοξαζολοπροπιονικό οξύ υποδοχέων
Ενίσχυση συναπτικής πλαστικότητας

2.3 Ενεργοποίηση νευροπλαστικότητας

Αύξηση BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor/Νευροτροφικός Παράγοντας που Προέρχεται από τον Εγκεφάλο)
Επανασχηματισμός συναπτικών συνδέσεων
Ταχεία αντικαταθλιπτική δράση

2.4 Διασχιστική δράση

Αποσύνδεση αισθητηριακής αντίληψης από τη συνείδηση
Αλλοίωση αντίληψης χρόνου και χώρου

3. Φαρμακοκινητική

Χορήγηση: ενδοφλέβια, ενδομυϊκή, ρινική (εσκεταμίνη)
Ταχεία έναρξη δράσης (λεπτά)
Μεταβολισμός στο ήπαρ (CYP450)
Δημιουργία ενεργού μεταβολίτη: νορκεταμίνη
Βραχεία διάρκεια δράσης (15–60 λεπτά για αναισθησία, μεγαλύτερη για αντικαταθλιπτική δράση)

4. Θεραπευτικές Ενδείξεις

4.1 Αναισθησιολογία

Γενική αναισθησία σε χειρουργικές επεμβάσεις
Επείγουσα αναισθησία σε τραύματα
Αναισθησία σε ασθενείς με υπόταση ή σοκ

4.2 Αναλγησία

Οξύς και χρόνιος πόνος
Νευροπαθητικός πόνος
Πόνος ανθεκτικός σε οπιοειδή

4.3 Ψυχιατρική

Ανθεκτική κατάθλιψη
Αυτοκτονικός ιδεασμός (ταχεία δράση)
Μείζων καταθλιπτική διαταραχή
PTSD/post-traumatic stress disorder/διαταραχή μετατραυματικού στρες

5. Αντενδείξεις

Η χρήση της κεταμίνης αντενδείκνυται ή απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή σε:

Σοβαρή υπέρταση ή μη ελεγχόμενη καρδιoαγγειακή νόσο
Ιστορικό ψυχωσικών διαταραχών
Αυξημένη ενδοκρανιακή πίεση
Σοβαρή ηπατική δυσλειτουργία
Εγκυμοσύνη (εκτός ειδικών ενδείξεων)

6. Ανεπιθύμητες Ενέργειες

Οξείες επιδράσεις

Αύξηση αρτηριακής πίεσης και καρδιακού ρυθμού
Διέγερση ή αποπροσανατολισμός
Ψευδαισθήσεις
Ναυτία και έμετος

Μακροχρόνιες επιδράσεις (σε κατάχρηση)

Γνωστική εξασθένηση
Διαταραχές μνήμης
Εξάρτηση
Βλάβες ουροποιητικού συστήματος (κεταμινική κυστίτιδα που είναι σοβαρή φλεγμονή της ουροδόχου κύστης από τη χρόνια χρήση κεταμίνης και προκαλεί έντονη συχνουρία, δυσουρία και αιματουρία)

7. Σύγχρονες Θεραπευτικές Εξελίξεις

Η κεταμίνη έχει οδηγήσει σε νέα θεραπευτικά μοντέλα στην ψυχιατρική, καθώς:

Δρα μέσα σε ώρες αντί εβδομάδων,όπως τα κλασικά αντικαταθλιπτικά
Στοχεύει το γλουταμινεργικό σύστημα αντί του μονοαμινεργικού
Χρησιμοποιείται σε ελεγχόμενες κλινικές μονάδες με πρωτόκολλα χορήγησης

Η ανάπτυξη της εσκεταμίνης (ρινική μορφή) έχει επιτρέψει πιο σταθερή και ασφαλή χρήση σε επιλεγμένους ασθενείς.

8. Συμπεράσματα

Η κεταμίνη αποτελεί ένα από τα πιο καινοτόμα φάρμακα της σύγχρονης ιατρικής, με μοναδικό μηχανισμό δράσης που διαφοροποιείται από τα κλασικά αναισθητικά και αντικαταθλιπτικά. Η επίδρασή της στο γλουταμινεργικό σύστημα και στη συναπτική πλαστικότητα έχει αναδείξει νέες προσεγγίσεις στην κατανόηση της κατάθλιψης και άλλων νευροψυχιατρικών διαταραχών.

Η ταχεία αντικαταθλιπτική της δράση την καθιστά ιδιαίτερα σημαντική σε περιπτώσεις ανθεκτικής κατάθλιψης και αυτοκτονικού κινδύνου, όπου η άμεση παρέμβαση είναι κρίσιμη. Ωστόσο, η χρήση της απαιτεί αυστηρό ιατρικό έλεγχο λόγω των ψυχοδραστικών επιδράσεων και του κινδύνου κατάχρησης.

Συμπερασματικά, η κεταμίνη δεν αποτελεί απλώς ένα αναισθητικό φάρμακο, αλλά ένα εργαλείο-κλειδί για την κατανόηση της νευροβιολογίας της διάθεσης και της συνείδησης, ανοίγοντας νέους δρόμους στη νευροεπιστήμη και την ψυχιατρική θεραπευτική.

Απαιτείται μεγάλη προσοχή στη χρήση της και πάντα υπό ιατρική καθοδήγηση

9. Βιβλιογραφία

Berman, R. M., et al. (2000). Antidepressant effects of ketamine in depressed patients. Biological Psychiatry.
Krystal, J. H., et al. (2019). Ketamine: A paradigm shift for depression research.
Zarate, C. A., et al. (2006). A randomized trial of an NMDA antagonist in treatment-resistant depression.
Peltoniemi, M. A., et al. (2016). Ketamine in anesthesia and pain management.
FDA (2019). Esketamine nasal spray approval documentation.