Φωσφατιδυλοσερίνη

Από

22 Ιανουαρίου 2026

278

Φωσφατιδυλοσερίνη. Η Φωσφατιδυλοσερίνη είναι φωσφολιπίδιο που βρίσκεται στις κυτταρικές μεμβράνες και υποστηρίζει την υγεία του εγκεφάλου

Φωσφατιδυλοσερίνη

Περίληψη

Η φωσφατιδυλοσερίνη ή PS/Phosphatidylserine αποτελεί έναν απαραίτητο λιπιδικό παράγοντα για τη λειτουργία των κυτταρικών μεμβρανών, με υψηλή συγκέντρωση στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Ενδογενώς, συμμετέχει σε σημαντικές λειτουργίες, όπως η συναπτική μετάδοση, η κυτταρική σηματοδότηση και η ρύθμιση της απόπτωσης. Η χορήγησή της ως συμπλήρωμα διιατροφής έχει μελετηθεί σε ηλικιωμένους με νοητική έκπτωση, σε ασθενείς με άνοια, σε αθλητές υπό πίεση και σε παιδιά με ΔΕΠΥ/Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας. Η παρούσα ανασκόπηση συνθέτει τα διαθέσιμα δεδομένα για τις βιολογικές ιδιότητες της φωσφατιδυλοσερίνης, τις θεραπευτικές χρήσεις, τους μηχανισμούς δράσης της, καθώς και την ασφάλεια και τις αντενδείξεις της.

Εισαγωγή

Η φωσφατιδυλοσερίνη ή Phosphatidylserine ή PS ή Φωσφατιδική Σερίνη ή Φωσφατιδυλική Σερίνη ή Phosphatidyl Serine είναι ένα φωσφολιπίδιο που ανήκει στην κατηγορία των γλυκεροφωσφολιπιδίων και απαντά φυσιολογικά στις κυτταρικές μεμβράνες όλων των ζωικών κυττάρων, με ιδιαίτερη αφθονία στον φλοιό του εγκεφάλου και στο πλάσμα των νευρωνικών κυττάρων. Αποτελεί κρίσιμο δομικό στοιχείο της κυτταρικής μεμβράνης και συμβάλλει στη ρύθμιση της μεμβρανικής ρευστότητας, της σηματοδότησης των κυττάρων και της ενεργοποίησης ενζυμικών διεργασιών. Στον εγκέφαλο, η φωσφατιδυλοσερίνη εντοπίζεται, κυρίως, στο εσωτερικό πέταλο της κυτταρικής μεμβράνης και είναι απαραίτητη για την ομαλή λειτουργία των νευρικών κυκλωμάτων, τη συναπτική πλαστικότητα και τη μεταφορά νευροδιαβιβαστών.

Η φυσιολογική παραγωγή φωσφατιδυλοσερίνης μειώνεται με την ηλικία, γεγονός που έχει συσχετιστεί με τη σταδιακή έκπτωση των γνωστικών λειτουργιών, όπως η μνήμη, η συγκέντρωση και η ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών. Παράλληλα, η αυξανόμενη επίπτωση νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, όπως η νόσος Alzheimer και οι συχνές καταστάσεις χρόνιου στρες στο σύγχρονο τρόπο ζωής έχουν στρέψει την ερευνητική προσοχή στην ανακάλυψη ουσιών που υποστηρίζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Η φωσφατιδυλοσερίνη έχει προσελκύσει ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον ως ενδογενής λιπιδική ουσία με πολλαπλές βιολογικές δράσεις. Η εξωγενής της χορήγηση ως συμπλήρωμα διατροφής έχει μελετηθεί τις τελευταίες δεκαετίες για τις νευροπροστατευτικές, αγχολυτικές και γνωστικές της επιδράσεις, ιδιαίτερα σε πληθυσμούς με ήπια νοητική διαταραχή ή έκθεση σε χρόνιο στρες. Επιπλέον, η φωσφατιδυλοσερίνη εμπλέκεται σε σημαντικές μεταβολικές διεργασίες εντός του κεντρικού νευρικού συστήματος, όπως η ρύθμιση της απόπτωσης, η ενεργοποίηση πρωτεϊνικών κινασών και η τροποποίηση της κυτταρικής απάντησης στο οξειδωτικό στρες.

Από τεχνολογικής σκοπιάς, η βιομηχανική παραγωγή φωσφατιδυλοσερίνης έχει στραφεί τα τελευταία χρόνια σε φυτικής προέλευσης πρώτες ύλες (όπως, η σόγια και το ηλιέλαιο), λόγω ηθικών, υγειονομικών και νομοθετικών περιορισμών που αφορούν τα προϊόντα ζωικής προέλευσης. Η αλλαγή αυτή έχει ενισχύσει την ασφάλεια και την αποδοχή του συμπληρώματος στην παγκόσμια αγορά.

2. Μηχανισμοί Δράσης της φωσφατιδυλοσερίνης

Η φωσφατιδυλοσερίνη δρα μέσω:

Υποστήριξης των νευροδιαβιβαστών: Βελτιώνει τη δραστηριότητα της ακετυλοχολίνης, της ντοπαμίνης και της σεροτονίνης.
Προαγωγή της απόπτωσης και φαγοκυττάρωση: Η απόπτωση και η κάθαρση των αποπτωτικών κυττάρων είναι απαραίτητες διεργασίες στην ανάπτυξη και στην ομοιόσταση των ζώων. Για να καταστραφούν τα αποπτωτικά κύτταρα, πρέπει να εμφανίσουν ένα σήμα στην έκθεση σε φωσφατιδυλοσερίνη, η οποία ωθεί τα φαγοκύτταρα να τα καταπιούν. Η φωσφατιδυλοσερίνη, η οποία αναγνωρίζεται από πολλά διαφορετικά συστήματα, περιορίζεται φυσιολογικά στο κυτταροπλασματικό φύλλο της πλασματικής μεμβράνης από μια φλιππάση. Η απόπτωση ενεργοποιεί μια σκραμπλάση που εκθέτει γρήγορα τη φωσφατιδυλοσερίνη στην κυτταρική επιφάνεια και γίνεται κάθαρση των αποπτωτικών κυττάρων.
Μείωσης της κορτιζόλης: Ρυθμίζει τον άξονα υποθλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων, περιορίζοντας τη δραστηριότητα του στρες.
Ενίσχυσης της νευρικής πλαστικότητας: Ενδυναμώνει την επικονωνία των νευρικών συνάψεων και τη νευρογένεση μέσω υποδοχέων της πρωτεΐνης κινάσης C.

3. Φαρμακευτικές Ιδιότητες της φωσφατιδυλοσερίνης

Η φωσφατιδυλοσερίνη διαθέτει πολλαπλές βιολογικές δράσεις:

Νευροπροστατευτική: Προλαμβάνει τη βλάβη νευρικών κυττάρων σε οξειδωτικές συνθήκες.
Γνωσιακή υποστήριξη: Ενισχύει τη μνήμη, τη συγκέντρωση και την ταχύτητα επεξεργασίας.
Αγχολυτική και αντικαταθλιπτική: Ρυθμίζει τα επίπεδα κορτιζόλης σε χρόνιο ψυχοσωματικό στρες.
Αντιοξειδωτική: Συμμετέχει στην εξουδετέρωση ελευθέρων ριζών.

4. Κλινικές Ενδείξεις και Χρήσεις της φωσφατιδυλοσερίνης

4.1 Γήρανση & Ήπια Νοητική Διαταραχή

Μελέτες έχουν δείξει ότι η καθημερινή χορήγηση 100–300 mg φωσφατιδυλοσερίνης για 12 εβδομάδες μπορεί να βελτιώσει τη μνήμη, την οπτικοχωρική ικανότητα και την ικανότητα μάθησης σε ηλικιωμένους και παιδιά.

4.2 Άνοια & Νόσος Alzheimer

Σε ήπια έως μέτρια άνοια, η φωσφατιδυλοσερίνη φαίνεται να επιβραδύνει την έκπτωση της γνωστικής λειτουργίας και μπορεί να συνδυάζεται με άλλα θρεπτικά συστατικά (π.χ. ωμέγα-3 λιπαρά, βιταμίνες του συμπλέγματος Β).

4.3 Διαχείριση του στρες σε υγιείς ενήλικες

Σε υγιή άτομα υπό έντονο στρες (π.χ. φοιτητές, αθλητές, στελέχη επιχειρήσεων), η φωσφατιδυλοσερίνη έχει δείξει μείωση των επιπέδων κορτιζόλης και βελτίωση της ψυχοσωματικής απόκρισης.

4.4 Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ)

Μελέτες σε παιδιά με ΔΕΠΥ έδειξαν βελτιώσεις στη συγκέντρωση, την παρορμητικότητα και τη συναισθηματική ρύθμιση με φωσφατιδυλοσερίνη φυτικής προέλευσης (200 mg/ημέρα).

4.5 Αθλητές υψηλών απαιτήσεων

Η φωσφατιδυλοσερίνη μπορεί να μειώσει την παραγωγή γαλακτικού οξέος και να επιταχύνει την αποκατάσταση από μυϊκή κόπωση, ενώ βελτιώνει την αντοχή σε αθλήματα υψηλής έντασης.

5. Ασφάλεια, Δοσολογία και Αλληλεπιδράσεις της φωσφατιδυλοσερίνης

Δοσολογία: Συνήθως 100–300 mg ημερησίως, κατανεμημένα σε 2–3 δόσεις.
Προέλευση: Προτιμάται η φυτική (σόγια, ηλιέλαιο) έναντι της παλαιότερης ζωικής (βοοειδή).
Ανεπιθύμητες ενέργειες: Σπάνιες και ήπιες σε πολύ υψηλές δοσολογίες, όπως γαστρεντερική ενόχληση και ναυτία.
Αλληλεπιδράσεις: Δεν έχουν καταγραφεί φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις.
Αντενδείξεις: Υπερευαισθησία σε προϊόντα σόγιας ή σερίνη.

6. Συμπεράσματα

Η φωσφατιδυλοσερίνη αποτελεί ένα φυσικό, ασφαλή και καλά ανεκτό βιοδραστικό παράγοντα με τεκμηριωμένα οφέλη στο πεδίο της νευροπροστασίας και της γνωστικής ενίσχυσης. Η χορήγησή της με συμπληρώματα διατροφής αποτελεί χρήσιμο εργαλείο πρόληψης ή υποστήριξης της θεραπείας σε ποικίλες καταστάσεις που επηρεάζουν το νευρικό σύστημα, όπως η γήρανση, το χρόνιο στρες, οι διαταραχές εστίασης και οι όγκοι εγκεφάλου κ.ά.

Εκτενής Βιβλιογραφία

Glade MJ, Smith K. (2015). Phosphatidylserine and the human brain. Nutrition, 31(6):781–786.
Crook TH et al. (1991). Effects of phosphatidylserine in age-associated memory impairment. Neurology, 41(5):644–649.
Jorissen BL et al. (2001). The influence of soy-derived phosphatidylserine on cognition. Nutritional Neuroscience, 4(2):121–134.
Benton D et al. (2001). The influence of phosphatidylserine on mood and heart rate under stress. Nutritional Neuroscience, 4(3):169–178.
Hirayama S et al. (2014). The effect of phosphatidylserine administration on memory and symptoms of attention-deficit hyperactivity disorder. European Psychiatry, 29(S1):1–7.
Hellhammer J et al. (2004). Effects of phosphatidylserine on the endocrine and psychological response to mental stress. Stress, 7(2):119–126.
Kidd PM. (1999). A review of nutrients and botanicals in cognitive dysfunction. Alternative Medicine Review, 4(3):144–161.
Satoh T et al. (2011). Efficacy of phosphatidylserine in elderly Japanese with memory complaints. J Clin Biochem Nutr, 48(3):246–255.