Βαλεριάνα

Από

21 Ιουνίου 2025

469

Βαλεριάνα. Τα συμπληρώματα βαλεριάνας βοηθούν στη βελτίωση του ύπνου, στη μείωση του άγχους και στην ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή

Βαλεριάνα

Η βαλεριάνα ή Valeriana officinalis ή Βαλεριανή η φαρμακευτική ή νάρδος ή κέντρονθος, ή Διοσκουρίδειος ή Αγριοζαμπούκος είναι γνωστή για τις ηρεμιστικές, αγχολυτικές, σπασμολυτικές, κατευναστικές, καταπραϋντικές και υπνωτικές ιδιότητές της.

1. Ιστορικό & Ονομασία βαλεριάνας

Η βαλεριάνα, γνωστή από την αρχαιότητα (Ιπποκράτης, Γαληνός, 2ος–3ος αι. μ.Χ.), χρησιμοποιείται σε Ευρώπη και Ασία για τα νεύρα, άγχος και αϋπνία (Mount Sinai, 2025) (VerywellHealth, 2004). Το όνομα Valeriana προέρχεται από το λατινικό ρήμα valere («να είσαι καλά»), προς τιμή της θετικής της επίδρασης στην υγεία. Η βαλεριάνα (Valeriana officinalis, οικογένεια Caprifoliaceae) είναι ένα πολυετές φυτό με άνθη, ενδημικό στις περιοχές της Ευρώπης και της Ασίας. Στις γάτες προκαλεί αντίδραση παρόμοια με εκείνη που προκαλεί το γνωστό “catnip” (Nepeta cataria), διεγείροντας τη συμπεριφορά τους. Τα εκχυλίσματα από τη ρίζα της βαλεριάνας, σε ακατέργαστη μορφή, φαίνεται να διαθέτουν ιδιότητες που συμβάλλουν στην καταπράυνση και τη μείωση του άγχους. Η βαλεριάνα κυκλοφορεί, κυρίως, ως διατροφικό συμπλήρωμα με σκοπό την υποστήριξη της φυσιολογικής λειτουργίας του ύπνου. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων έχει αναγνωρίσει επίσημα την αποτελεσματικότητα ενός ξηρού αιθανολικού εκχυλίσματος της ρίζας της για ήπια συμπτώματα άγχους και διαταραχών ύπνου σε ενήλικες.

2. Χημική Σύσταση & Φαρμακοδυναμική βαλεριάνας (Orhan et al., 2021)

Οι δραστικές ουσίες που περιέχονται στη ρίζα και το ρίζωμά της βαλεριάνας είναι ένα αιθέριο έλαιο που περιέχει οξικό βορνύλιο και β-καρυοφυλλένιο, ιριδιοειδή και αλκαλοειδή. Τα κύρια δραστικά συστατικά περιλαμβάνουν:

Valepotriates ή βαλεποτριάτες (valtrate ή βαλεργικό ή πεντανικό οξύ, didrovaltrate ή διδροβαλτράτη),
Σεσκιτερπένια (valerenic acid ή βαλερινικό οξύ, acetoxy-valerenic acid ή ακετόξυ-βαλερινικό οξύ),
Αιθέρια έλαια (borneol ή βορνεόλη, isovaleric acid ή ισοβαλερικό οξύ),
Φλαβονοειδή (6‑methylapigenin ή 6-μεθυλοαπιγενίνη),
Γ-αμινοβουτυρικό οξύ (GABA/Gamma-aminobutyric acid/Γάμμα-αμινοβουτυρικό οξύ) (Orhan et al., 2021; Wikipedia, 2025)

3. Μηχανισμός Δράσης βαλεριάνας – GABA ρύθμιση

Το βαλερενικό οξύ δρα ως αλλοστερικός ενισχυτής στους υποδοχείς GABA‑A β2/β3 (EC₅₀/half maximal effective concentration/ημiμέγιστη αποτελεσματική συγκέντρωση ~7–42 µM) (Khom et al., 2007; Benke et al., 2009), ενισχύοντας τη ροή Cl⁻ και προκαλώντας νευρωνική ηρεμία. Η αφαίρεσή του από εκχυλίσματα εξαφανίζει την επίδραση (Trauner et al., 2007) .

4. Ηρεμιστική & Αντικαταθλιπτική Δράση

Μελέτες (Murphy et al., 2010) έδειξαν ισχυρή αγχολυτική δράση συγκρίσιμη με τη διαζεπάμη, χωρίς εθισμό (BMC Compl. Med. Ther., 2014). Oi mηχανισμοί περιλαμβάνουν τη ρύθμιση των υποδοχέων GABA‑A & των σεροτονινεργικών αλληλεπιδράσεων (Dietz et al., 2005)

5. Υπνωτική δράση – Κλινικές μελέτες

Bent et al. (2006): μετα-ανάλυση (N=1 093) ανέδειξε βελτίωση στην ποιότητα ύπνου.
Shinjyo et al. (2020): υποστήριξη θετικού αποτελέσματος, αναλόγως της δοσολογίας.

Ασφάλεια & Δοσολογία βαλεριάνας

Η βαλεριάνα θεωρείται ασφαλής σε δόσεις 300–600 mg/ημέρα έως 6 εβδομάδες. Ήπιες ανεπιθύμητες ενέργειες (κεφαλαλγία, γαστρεντερικές διαταραχές) αναφέρονται σπάνια (NCCIH, 2025; Wikipedia, 2025). Δεν προκαλεί εθισμό, αλλά απαιτείται προσοχή με άλλες κατασταλτικές ουσίες ή στην κύηση (VerywellHealth, 2004).

Συμπεράσματα

Η Valeriana officinalis παρουσιάζει ισχυρή φαρμακολογική βάση ως φυσικό ηρεμιστικό, αντικαταθλιπτικό και υπνωτικό φάρμακο. Οι επιστημονικές μελέτες υποστηρίζουν την επίδρασή της στους GABA-A υποδοχείς και αναδεικνύουν αποτελεσματικότητα σε ήπια έως μέτρια ανησυχία και διαταραχές ύπνου. Η δοσολογία και η τυποποίηση των κύριων συστατικών είναι κρίσιμες για την ασφάλεια και αποτελεσματικότητα. Με τη χρήση της βαλεριάνας, σε μορφή υδατικού εκχυλίσματος ή βάμματος γίνεται δυνατή η αντιμετώπιση καταστάσεων, όπως το στρες, η χρόνια αϋπνία, η υστερία, η αρτηριακή υπέρταση, οι πεπτικές διαταραχές, οι μυϊκοί πόνοι και το πιάσιμο στον αυχένα και τους ώμους.