Κόκκινη Βαλεριάνα

Από

Γιάννης Κριαράς

1 Μαΐου 2026

141

Κόκκινη βαλεριάνα. Η κόκκινη βαλεριάνα έχει ηρεμιστικές, σπασμολυτικές, αντιοξειδωτικές κι αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες

Κόκκινη βαλεριάνα

Κόκκινη Βαλεριάνα: Φυτοχημεία, Εκχυλίσματα, Θεραπευτικές Ιδιότητες

Περίληψη

Η κόκκινη βαλεριάνα ή Centranthus ruber ή Κέντρανθος ο ερυθρός είναι μεσογειακό, πολυετές φυτό της οικογένειας Caprifoliaceae ή Καπριφολιίδες. Παρά το όνομα, δεν ταυτίζεται με τη φαρμακευτική Valeriana officinalis και παρουσιάζει σημαντικές χημικές και φαρμακολογικές διαφορές. Περιέχει ιριδοειδή, σεσκιτερπένια, φαινολικά παράγωγα και μικρές ποσότητες πτητικών ελαίων. Η ιατρική χρήση περιλαμβάνει καταπραϋντικές, αντισπασμωδικές και πεπτικές εφαρμογές.

Εισαγωγή

Η κόκκινη βαλεριάνα είναι αυτόχθονο είδος της Νότιας Ευρώπης και Δυτικής Μεσογείου, φυσικοποιημένο σε πολλές περιοχές λόγω καλλωπιστικής χρήσης. Η χρήση της στην ιατρική γίνεται για την ηρεμιστική της δράση, την αντιμετώπιση νευρικής δυσπεψίας, σπασμών γαστρεντερικού, αλλά έχει και αντιβηχική δραστηριότητα.

Τα τελευταία χρόνια υπάρχει επιστημονικό ενδιαφέρον για τη χημική της σύσταση, ιδιαίτερα για τα ιριδοειδή και τις φαινολικές ενώσεις, οι οποίες παρουσιάζουν αντιοξειδωτικό δυναμικό και ήπια νευροκατασταλτική επίδραση.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Plantae
Τάξη: Dipsacales
Οικογένεια: Caprifoliaceae
Γένος: Centranthus
Είδος: Centranthus ruber (L.) DC.

Χημική Δομή και Σύσταση

1. Ιριδοειδή

Βαλεποτριάτες και άλλα παράγωγα μονοτερπενικών ιριδοειδών με ήπια κατασταλτική δράση

2. Πτητικά συστατικά – Αιθέριο έλαιο

Λεμονένιο
Κινεόλη
Β-καρυοφυλλένιο
Ιχνοποσότητες ισοβαλεριανικών ενώσεων

3. Φαινολικές ενώσεις

Φλαβονοειδή: κουερσετίνη, γλυκοσίδες της καεμπφερόλης
Φαινολικά οξέα (καφεϊκό και χλωρογενικό οξύ)

4. Σαπωνίνες και σεσκιτερπένια

Παρουσία τριτερπενικών σαπωνινών με σπασμολυτική δράση

Εκχυλίσματα και Τυποποίηση

1. Υδατικά εκχυλίσματα

Πλούσια σε φλαβονοειδή και φαινολικά οξέα. Παρουσιάζουν αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση.

2. Υδροαλκοολικά εκχυλίσματα

Αυξημένη ανάκτηση ιριδοειδών. Προτιμούνται σε φαρμακολογικές μελέτες.

3. Αιθέριο έλαιο

Παραλαμβάνεται δύσκολα και σε μικρή ποσότητα.

Τυποποίηση

Όταν τυποποιείται, βασίζεται σε:

Συνολική περιεκτικότητα σε ιριδοειδή ή σε συνολικές φαινολικές ενώσεις.

Θεραπευτικές Ιδιότητες κόκκινης βαλεριάνας

1. Ηρεμιστική και κατευναστική δράση

Κύρια οφείλεται στα ιριδοειδή και φλαβονοειδή.
Η δράση είναι ηπιότερη από της Valeriana officinalis.

2. Αντισπασμωδική δράση στο γαστρεντερικό σύστημα

Μείωση μυϊκού τόνου σε λείους μύες.
Χρήσιμη σε νευρογενή δυσπεψία και κοιλιακό άλγος.

3. Αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδης δράση

Φαινολικά και φλαβονοειδή μειώνουν το οξειδωτικό φορτίο.
Δυνητική υποστηρικτική δράση σε χρόνιες φλεγμονές.

4. Αντιβηχική δράση

Ιατρική χρήση σε ξηρό και νευρικό βήχα.

5. Πεπτική υποστήριξη

Σπασμολυτική και χολαγωγός δράση.
Δυνατότητα βελτίωσης πεπτικής κινητικότητας.

Αντενδείξεις και Ασφάλεια

Δεν υπάρχουν τεκμηριωμένες αντενδείξεις κι αλληλεπιδράσεις.

Συμπέρασμα

Η κόκκινη βαλεριάνα αποτελεί ένα ενδιαφέρον φαρμακευτικό φυτό με ηρεμιστικές, σπασμολυτικές, πεπτικές και αντιοξειδωτικές ιδιότητες.

Η φυτοχημική της σύσταση αποτελείται, κυρίως, από ιριδοειδή, φαινολικά οξέα, φλαβονοειδή και μικρή ποσότητα σεσκιτερπενίων. Η παρουσία ποιοτικών φαινολικών και φλαβονοειδών ουσιών δημιουργεί ένα θεραπευτικό προφίλ, στο οποίο υπερέχουν η ηρεμιστική επίδραση, η ανακούφιση των νευρογενών γαστρεντερικών σπασμών και η αντιοξειδωτική προστασία. Είναι φαρμακευτικό φυτό για τη νευρική ένταση, τη λειτουργική δυσπεψία, τους σπασμούς του πεπτικού συστήματος και το νευρογενή βήχα.

Βιβλιογραφία

Hegnauer R. Chemotaxonomie der Pflanzen, Vol. 6. Birkhäuser, 1990.
Mabberley D. Mabberley’s Plant-Book, 4th ed., Cambridge University Press, 2017.
Judd W., et al. Plant Systematics, Sinauer Associates, 2015.
Lu Y., Foo L.Y. Phenolic chemistry of Centranthus species. Phytochemistry, 2000.
Haslam E. Practical Polyphenolics, Cambridge University Press, 1998.
Capon B. The components of Centranthus ruber essential oil. Journal of Essential Oil Research, 2002.
Kubica P., et al. Iridoid glycosides in the Valerianaceae s.l. Fitoterapia, 2005.
Huxley A. New RHS Dictionary of Gardening, Macmillan, 1992.
Struwe L., et al. Dipsacales phylogeny and the new Caprifoliaceae. Systematic Botany, 2009.
Zargari A. Medicinal Plants of Iran, Vol. 2, Tehran University Press, 1996.
Della Loggia R., et al. Sedative plants in Mediterranean ethnobotany. Journal of Ethnopharmacology, 2005.
Lozano-Montes L., et al. Volatile constituents of Centranthus ruber flowers. Flavour and Fragrance Journal, 2010.