Shiitake. Τα μανιτάρια shiitake ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα, έχουν αντικαρκινική δράση και είναι πλούσια σε βιταμίνη D
Γράφει ο
Γεωπόνος, Βιοτεχνολόγος, με εξειδίκευση στα φαρμακευτικά φυτά
Shiitake
Χημική Σύσταση, Φαρμακολογικές Ιδιότητες και Θεραπευτικές Εφαρμογές ενός Βιοδραστικού Μανιταριού.
Περίληψη
Το Lentinula edodes ή μανιτάρι Σιτάκε (Shiitake) αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εδώδιμα και φαρμακευτικά μανιτάρια με παγκόσμια καλλιέργεια και αξιοποίηση. Περιέχει πληθώρα βιοδραστικών μορίων, συμπεριλαμβανομένων των βήτα γλυκανών, εριταδενίνης, λεντινάνης, φαινολικών ενώσεων, στερολών και πολυπεπτιδίων, τα οποία έχουν συνδεθεί με ανοσορρυθμιστική, αντικαρκινική, αντιοξειδωτική, αντιφλεγμονώδη, αντιμικροβιακή, υπολιπιδαιμική και καρδιοπροστατευτική δράση. Η παρούσα ανασκόπηση συνοψίζει τη χημική σύσταση του μανιταριού, τους μοριακούς μηχανισμούς δράσης των κύριων βιοδραστικών συστατικών, τις τεκμηριωμένες φαρμακολογικές και θεραπευτικές εφαρμογές, καθώς και τις ενδείξεις και αντενδείξεις για την κλινική χρήση του, προβάλλοντας τη σημαντική αξία του Shiitake ως λειτουργικό τρόφιμο και πηγή νέων φαρμακευτικών ουσιών.
Εισαγωγή
Το Lentinula edodes (Shiitake) αποτελεί ένα από τα πλέον ερευνημένα εδώδιμα και φαρμακευτικά μανιτάρια, παγκοσμίως, με πολυδιάστατη βιοϊατρική σημασία που υπερβαίνει τη διατροφική του αξία. Απαντά φυσικά σε δασικά οικοσυστήματα της Ανατολικής Ασίας, ενώ σήμερα καλλιεργείται σε βιομηχανική κλίμακα σε περισσότερες από 70 χώρες, καθιστώντας το το δεύτερο πιο παραγόμενο μανιτάρι διεθνώς. Η ιστορική του σημασία στην Ιαπωνική και Κινέζικη ιατρική χρονολογείται τουλάχιστον από τον 11ο αιώνα, όπου χρησιμοποιούνταν για την ενίσχυση της ζωτικότητας, τη βελτίωση της κυκλοφορίας του αίματος και την αντιμετώπιση λοιμώξεων. Η σύγχρονη έρευνα έχει επιβεβαιώσει πολλές από τις ιατρικές εφαρμογές, εστιάζοντας στην ταυτοποίηση βιοδραστικών μορίων με σημαντική φαρμακολογική δράση.
Η χημική σύσταση του Shiitake περιλαμβάνει πλήθος μορίων με κλινικά αξιοσημείωτες ιδιότητες, μεταξύ των οποίων κυριαρχούν οι β-γλυκάνες (ιδίως, η λεντινάνη), η εριταδενίνη, οι πολυφαινόλες, τα τερπένια, οι στερόλες και τα βιοδραστικά πεπτίδια. Η λεντινάνη, ένα β-1,3/1,6 γλυκάνιο, έχει λάβει ιδιαίτερη αναγνώριση λόγω της ανοσορρυθμιστικής και αντικαρκινικής της δράσης και χρησιμοποιείται ήδη σε πολλά θεραπευτικά πρωτόκολλα στην Ασία ως φυσικό συμπλήρωμα κατά των νεοπλασιών. Παράλληλα, η εριταδενίνη έχει τεκμηριωθεί ότι μειώνει τη χοληστερόλη και επηρεάζει ευνοϊκά το μεταβολισμό των λιποπρωτεϊνών, ενώ οι πολυφαινόλες και στερόλες συμβάλλουν στη μείωση του οξειδωτικού στρες και στην προστασία έναντι των καρδιομεταβολικών διαταραχών.
Η φαρμακολογική δράση του Shiitake αποδίδεται σε πολλαπλούς και πολύπλοκους μηχανισμούς, συμπεριλαμβανομένης της ενεργοποίησης μονοπατιών NF-κB/Nuclear Factor kappa-light-chain-enhancer of activated B cells/Πυρηνικός Παράγοντας κάπα-ενισχυτής ελαφριάς αλυσίδας ενεργοποιημένων Β κυττάρων, την MAPK/Mitogen-Activated Protein Kinase/Πρωτεϊνική κινάση που ενεργοποιείται από μιτογόνα, Nrf2/HO-1/Nuclear factor erythropoietin-2-related factor 2/heme oxygenase 1/Πυρηνικός παράγοντας, παράγοντας 2 που σχετίζεται με την ερυθροποιητίνη-2/αιμική οξυγενάση 1, PI3K-Phosphatidylinositol 3-kinase-Φωσφατιδυλινοσιτόλη 3-κινάση/Akt-Protein kinase B-Πρωτεϊνική κινάση Β και TLR/Toll-like receptor/Toll-like receptor-μεσολαβούμενης ανοσοδιέγερσης. Οι δράσεις αυτές οδηγούν σε ενίσχυση της έμφυτης και επίκτητης ανοσίας, αναστολή φλεγμονωδών διεργασιών, προστασία κυττάρων από οξειδωτική βλάβη, ρύθμιση μεταβολικών παραμέτρων και τροποποίηση της απόπτωσης. Τα παραπάνω καθιστούν το Shiitake ένα προνομιακό μοντέλο στη μελέτη φυσικών βιοδραστικών ουσιών και πιθανό υπόβαθρο για την ανάπτυξη νέων φαρμακευτικών σκευασμάτων.
Επιπλέον, το μανιτάρι Shiitake αναγνωρίζεται ως λειτουργικό τρόφιμο υψηλής διατροφικής αξίας, καθώς, περιλαμβάνει πλήρες προφίλ απαραίτητων αμινοξέων, βιταμινών του συμπλέγματος Β, ιχνοστοιχείων και φυτικών ινών, συμβάλλοντας στη γενικότερη μεταβολική υγεία. Η παρουσία εργοστερόλης, η οποία μετατρέπεται σε βιταμίνη D2 υπό UV/Ultraviolet/Υπεριώδης ακτινοβολία, καθιστά το Shiitake μία από τις πλέον σημαντικές φυτικές πηγές βιταμίνης D, ιδιαίτερα για πληθυσμούς με χαμηλή κατανάλωση ζωικών προϊόντων.
Η αυξανόμενη παραγωγή επιστημονικών δεδομένων κατατάσσει πλέον το Shiitake μεταξύ των πιο ελπιδοφόρων φυσικών παραγόντων για την πρόληψη και υποστήριξη της θεραπείας χρόνιων νοσημάτων, όπως καρδιoαγγειακές παθήσεις, μεταβολικό σύνδρομο, καρκίνος, ηπατοπάθειες και φλεγμονώδεις νόσοι.
Η συνολική αξιολόγηση της βιολογικής δραστικότητας του μανιταριού Lentinula edodes αναδεικνύει τη σημασία του ως ένα βιοδραστικό εργαλείο με σημαντικές προοπτικές στην προληπτική ιατρική, στη θεραπευτική υποστήριξη και στη φαρμακευτική έρευνα.
Ταξινομική κατάταξη του Lentinula edodes (Shiitake)
Βασίλειο (Regnum): Fungi
Υποβασίλειο (Subregnum): Dikarya
Φύλο (Phylum): Basidiomycota
Υποφύλο (Subphylum): Agaricomycotina
Κλάση (Classis): Agaricomycetes
Υποκλάση (Subclass): Agaricomycetidae
Τάξη (Ordo): Agaricales
Οικογένεια (Familia): Marasmiaceae
Γένος (Genus): Lentinula
Είδος (Species): Lentinula edodes (Berk.) Pegler
Χημική σύσταση
Το μανιτάρι Shiitake περιέχει πολύπλοκο σύνολο βιοδραστικών ενώσεων:
1. Πολυσακχαρίτες
Οι σημαντικότεροι είναι οι β-1,3 και β-1,6 γλυκάνες, με κυριότερη τη λεντινάνη, η οποία παρουσιάζει έντονη ανοσορρυθμιστική και αντικαρκινική δράση.
2. Εριταδενίνη
Ένωση που σχετίζεται με υπολιπιδαιμική δράση, μείωση χοληστερόλης και βελτίωση της λιποπρωτεϊνικής ισορροπίας.
3. Πρωτεΐνες και πεπτίδια
Περιλαμβάνονται αντιμικροβιακά πεπτίδια και ένζυμα με άμεση δράση έναντι βακτηρίων και μυκήτων.
4. Φαινολικές ενώσεις
Διαθέτουν αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση, προστατεύοντας από οξειδωτική βλάβη.
5. Στεροειδείς ενώσεις
Η εργοστερόλη μπορεί να μετατραπεί σε βιταμίνη D2 μετά από έκθεση σε UV, συμβάλλοντας στην οστική υγεία.
6. Ιχνοστοιχεία
Υψηλές συγκεντρώσεις σε σελήνιο, χαλκό και ψευδάργυρο ενισχύουν τις αντιοξειδωτικές λειτουργίες.
Φαρμακολογικές και Θεραπευτικές Ιδιότητες του Lentinula edodes (Shiitake)
Οι φαρμακολογικές ιδιότητες του Shiitake οφείλονται, κυρίως, σε:
- β-γλυκάνες (ιδίως λεντινάνη),
- εριταδενίνη,
- φαινολικά μυκητιακά παράγωγα,
- πολυσακχαριδικά-πρωτεϊνικά σύμπλοκα,
- στερόλες και τερπένια.
Οι παρακάτω ενότητες αναλύουν τους μοριακούς μηχανισμούς και τις κλινικά τεκμηριωμένες δράσεις.
1. Ανοσορρυθμιστική δράση
1.1 Μοριακοί μηχανισμοί
Η λεντινάνη (β-1,3/1,6-D-glucan) ενεργοποιεί:
- TLR-2/Toll-like receptor 2/Υποδοχέας τύπου Toll 2, TLR-4/Toll-like receptor 4/Υποδοχέας τύπου Toll 4,
- Dectin-1/Δεκτίνη-1,
- NF-κB,
- MAPK/ERK-Mitogen-Activated Protein Kinase / Extracellular Signal-Regulated Kinase/Ενεργοποιημένη από μιτογόνο πρωτεϊνική κινάση / Εξωκυτταρική κινάση ρυθμιζόμενη από σήμα, οδηγώντας σε αυξημένη παραγωγή IL-2/Interleukin-2/Ιντερλευκίνη-2, IL-12/Interleukin-12-Ιντερλευκίνη, TNF-α/TNF-Tumor Necrosis Factor alpha/ Παράγοντας Νέκρωσης Όγκου άλφα, IFN-γ/Ιντερφερόνη γάμμα και ενεργοποίηση κυτταροτοξικών κυττάρων.
1.2 Οργανικές επιδράσεις
- Αύξηση δραστηριότητας μακροφάγων και φαγοκυττάρωσης.
- Ενίσχυση NK cells/Natural Killer cells/Φυσικά κύτταρα φονείς (κυτταροτοξικότητα έναντι όγκων και ιών).
- Βελτίωση ωρίμανσης δενδριτικών κυττάρων.
1.3 Θεραπευτικά αποτελέσματα
- Υποστήριξη οργανισμού σε λοιμώξεις.
- Χρήση σε ασθενείς υποκείμενης ανοσοκαταστολής.
2. Αντικαρκινική δράση
2.1 Μηχανισμοί απόπτωσης και κυτταρικής αναστολής
- Ενεργοποίηση κασπασών-3,-8,-9.
- Ρύθμιση πρωτεϊνών Bax/Natural Killer cells/↑/Bcl-2/B-cell leukemia/lymphoma 2/Φυσικά κύτταρα φονείς. Λευχαιμία/λέμφωμα Β-κυττάρων 2↓.
- Αναστολή κυτταρικής μετάπτωσης G1/S.
2.2 Αναστολή αγγειογένεσης
- Μείωση έκφρασης VEGF/Vascular Endothelial Growth Factor/Αγγειακός Ενδοθηλιακός Παράγοντας Ανάπτυξης και υποδοχέων του.
- Παρεμπόδιση σχηματισμού νέων αγγείων εντός όγκων.
2.3 Αντικαρκινική ανοσοενίσχυση
- Ενεργοποίηση κυττάρων NK και μακροφάγων που επιτίθενται σε καρκινικά κύτταρα.
2.4 Κλινικά δεδομένα
Η λεντινάνη έχει χρησιμοποιηθεί επικουρικά σε:
- καρκίνο στομάχου,
- καρκίνο πνεύμονα,
- καρκίνο παχέος εντέρου,
- λεμφώματα.
Τα δεδομένα δείχνουν:
- βελτίωση ποιότητας ζωής,
- μείωση κόπωσης,
- ενίσχυση ανοσολογικής λειτουργίας,
- υποστήριξη επιβίωσης
3. Καρδιοπροστατευτική και υπολιπιδαιμική δράση
3.1 Επίδραση της εριταδενίνης
Η εριταδενίνη επιδρά στο μεταβολισμό λιποπρωτεϊνών μέσω:
- αναστολής S-adenosylhomocysteine hydrolase.S-αδενοσυλομοκυστεΐνη υδρολάση,
- αύξησης ηπατικών φωσφολιπιδίων,
- βελτίωσης αναλογίας LDL-low-density lipoprotein-λιποπρωτεΐνη χαμηλής πυκνότητας/HDL-High-Density Lipoprotein-Λιποπρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας.
3.2 Αποτελέσματα
- Μείωση ολικής χοληστερόλης,
- Μείωση LDL και τριγλυκεριδίων,
- Βελτίωση ενδοθηλιακής λειτουργίας,
- Μείωση οξειδωμένης LDL.
3.3 Καρδιοπροστασία
- Αναστολή συστημάτων RAAS/Renin-Angiotensin-Aldosterone System/Σύστημα Ρενίνης-Αγγειοτενσίνης-Αλδοστερόνης και φλεγμονής στο αγγειακό ενδοθήλιο.
- Μείωση υπερλιπιδαιμίας που σχετίζεται με αθηροσκλήρωση.
4. Αντιφλεγμονώδης δράση
4.1 Μηχανισμοί
Το Shiitake αναστέλλει:
- NF-κB,
- COX-2/cyclooxygenase-2/κυκλοοξυγενάση-2,
- iNOS/inducible nitric oxide synthase/επαγώγιμη συνθάση μονοξειδίου του αζώτου → μείωση παραγωγής NO/νιτρικού οξειδίου που συμβάλλει σε οίδημα και φλεγμονή,
- MAPK/p38-Mitogen-Activated Protein Kinase, while p38-Μιτογόνο-ενεργοποιούμενη πρωτεϊνική κινάση, ενώ η p38.
4.2 Αποτελέσματα
- Μείωση παραγωγής TNF-α/Tumor Necrosis Factor-alpha/Παράγοντας Νέκρωσης Όγκου-άλφα, IL-6/Interleukin-6/Ιντερλευκίνη-6, IL-1β/Interleukin-1β/Ιντερλευκίνη-1β)
- Καταστολή φλεγμονώδους διήθησης ιστών,
- Αναστολή χρόνιας συστηματικής φλεγμονής.
4.3 Θεραπευτικές χρήσεις
- Χρόνιες φλεγμονώδεις νόσοι,
- Μεταβολικό σύνδρομο,
- Φλεγμονώδεις διεργασίες στο ήπαρ και στους μύες.
5. Αντιοξειδωτική δράση
5.1 Μηχανισμοί
- Ενεργοποίηση Nrf2/HO-1/Nuclear factor erythropoietin-2-related factor 2/heme oxygenase 1/Πυρηνικός παράγοντας, παράγοντας 2 που σχετίζεται με την ερυθροποιητίνη-2/αιμική οξυγενάση 1.Ενίσχυση ενζύμων:
- SOD/Superoxide dismutase/Υπεροξειδική δισμουτάση
- Catalase/Καταλάση
- GPx/Glutathione peroxidase/Υπεροξειδάση γλουταθειόνης
5.2 Αποτελέσματα
- Μείωση παραγωγής ROS/Reactive Oxygen Species/Αντιδραστικά είδη οξυγόνου.
- Προστασία λιπιδίων, DNA/Deoxyribonucleic Acid/Δεοξυριβονουκλεϊκό οξύ και πρωτεϊνών από οξείδωση.
- Μείωση βλάβης οργάνων σε οξειδωτικές/εκφυλιστικές νόσους.
6. Αντιμικροβιακή και αντιική δράση
6.1 Αντιβακτηριακή δραστικότητα
Δράση έναντι:
- Staphylococcus aureus,
- Escherichia coli
- Pseudomonas aeruginosa,
- Salmonella spp.
Μέσω:
- μυκητιασικών πεπτιδίων,
- φαινολικών,
- τερπενίων.
6.2 Αντιμυκητιασική δράση
- Αναστολή Candida albicans.
- Μείωση ανάπτυξης παθογόνων ζυμών.
6.3 Αντιική δράση
Αντιδραστικότητα έναντι:
- HSV-1/Herpes Simplex Virus Type 1/Ιός απλού έρπητα τύπου 1, HSV-2/Herpes Simplex Virus Type 1/Ιός απλού έρπητα τύπου 2
- RSV/Respiratory Syncytial Virus/Αναπνευστικός συγκυτιακός ιός,
- ιογενών λοιμώξεων ανώτερου αναπνευστικού.
Μηχανισμοί:
- αναστολή προσκόλλησης ιών,
- ενίσχυση αντιϊκής ανοσίας (IFN-β/Ιντερφερόνη-β, IFN-γ/Ιντερφερόνη-γ).
7. Ηπατοπροστατευτική δράση
7.1 Μηχανισμοί
- Μείωση ηπατικής φλεγμονής,
- Αναστολή λιποτοξικότητας,
- Ενίσχυση αντιοξειδωτικών ενζύμων στο ήπαρ.
7.2 Αποτελέσματα
- Μείωση ALT/Alanine Aminotransferase/Αμινοτρανσφεράση της αλανίνης, AST/Aspartate Aminotransferase/Ασπαρτική αμινοτρανσφεράση,,
- Προστασία έναντι λιπώδους διήθησης,
- Μείωση ιστικής ίνωσης μέσω καταστολής TGF-β/Transforming Growth Factor-beta/Μετασχηματιστικός Παράγοντας Ανάπτυξης-βήτα.
8. Μεταβολικές και ενδοκρινολογικές επιδράσεις
8.1 Βελτίωση ευαισθησίας στην ινσουλίνη
- Μείωση HOMA-IR/Homeostatic Model Assessment of Insulin Resistance/Αξιολόγηση ομοιοστατικού μοντέλου της αντίστασης στην ινσουλίνη,
- Ελάττωση γλυκαιμίας νηστείας.
8.2 Αντιμετώπιση μεταβολικού συνδρόμου
- Μείωση φλεγμονωδών δεικτών,
- Μείωση λιπιδαιμίας,
- Μείωση οξειδωτικού στρες.
9. Νευροπροστατευτική δράση
9.1 Μοριακοί μηχανισμοί
- Αναστολή νευροφλεγμονής,
- Μείωση μικρογλοιακής ενεργοποίησης,
- Μείωση παραγωγής NO/nitric oxide/μονοξείδιο του αζώτου και ROS στο κεντρικό νευρικό σύστημα.
9.2 Επιδράσεις
- Προστασία νευρώνων από εκφυλισμό,
- Αποκατάσταση μιτοχονδριακής λειτουργίας.
10. Προβιοτικές και γαστρεντερικές δράσεις
Βελτίωση λειτουργίας επιθηλιακού φραγμού.
Ενίσχυση ανάπτυξης ωφέλιμων βακτηρίων (Lactobacillus, Bifidobacterium).
Μείωση εντερικής φλεγμονής.
Θεραπευτικές εφαρμογές Shiitake
- Ενίσχυση ανοσοποιητικού συστήματος
- Συμπληρωματική αντικαρκινική θεραπεία
- Υπολιπιδαιμική αγωγή και πρόληψη αθηροσκλήρωσης
- Βελτίωση ηπατικής λειτουργίας
- Υποστήριξη θεραπείας λοιμώξεων και φλεγμονών
- Αντιοξειδωτική προστασία σε χρόνιες παθήσεις
Ενδείξεις μανιταριού Shiitake
- Ενίσχυση ανοσολογικής λειτουργίας
- Υψηλά επίπεδα χοληστερόλης
- Αυξημένο οξειδωτικό στρες
- Συμπληρωματική θεραπεία καρκίνου
- Ηπατοπροστασία
- Πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων
Αντενδείξεις και προφυλάξεις
Αντενδείξεις
- Αλλεργία σε μύκητες ή σπόρια
Προφυλάξεις
- Πιθανές αλληλεπιδράσεις με ανοσοτροποποιητικά ή αντιπηκτικά φάρμακα
- Υπερβολική κατανάλωση μπορεί να προκαλέσει δερματίτιδα Shiitake (τοξική δερματίτιδα λόγω λεντινάνης)
Συμπεράσματα
Το Shiitake αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βιοδραστικά μανιτάρια με έντονη παρουσία στη σύγχρονη φαρμακολογική έρευνα. Η πολυσύνθετη χημική του σύσταση προσφέρει ευρύ φάσμα θεραπευτικών ιδιοτήτων, από ανοσορρύθμιση και αντιοξειδωτική προστασία έως αντικαρκινική και καρδιοπροστατευτική δράση. Η λεντινάνη, η εριταδενίνη και οι πολυφαινόλες αποτελούν βασικούς μοριακούς παράγοντες με ιδιαίτερη σημασία για την ανάπτυξη νέων φυσικών θεραπευτικών μέσων. Το Lentinula edodes παραμένει εξαιρετικά υποσχόμενο ως λειτουργικό τρόφιμο και φαρμακολογικός πόρος με σημαντική προοπτική για χρήση σε θεραπευτικά πρωτόκολλα χρόνιων νόσων.
Βιβλιογραφία
- Wasser S. “Medicinal mushrooms as a source of antitumor and immunomodulating polysaccharides.” Applied Microbiology and Biotechnology. 2002;60:258–274.
- Hobbs C. Medicinal Mushrooms: An Exploration of Tradition, Healing & Culture. Botanica Press; 1995.
- Zhang M, Cui SW, Cheung PCK, Wang Q. “Antitumor polysaccharides from mushrooms: a review.” Food Reviews International. 2007;23:125–142.
- Ina K, Kawai T, et al. “Lentinan: A polysaccharide with multiple biological activities.” Journal of Bioscience and Bioengineering. 2013;115(5): 527–532.
- Chihara G. “Lentinan and related polysaccharides as host-mediated antitumor agents.” International Journal of Oriental Medicine. 1990;15:57–77.
- Park K, Kim J et al. “Immune-enhancing effects of Lentinula edodes polysaccharides.” Journal of Microbiology and Biotechnology. 2014;24(1): 141–147.
- Fujimoto S, et al. “Clinical application of Lentinan in cancer therapy.” Biotherapy. 1991;2:509–521.
- Vetvicka V, Vetvickova J. “β-Glucan as a natural biological response modifier.” Pharmacological Reports. 2011;63: 1031–1040.
- Rahman MA, Abdullah N, Aminudin N. “Shiitake mushroom: a source of bioactive compounds with health benefits.” Journal of Complementary and Integrative Medicine. 2017;14(4).
- Guggenheim AG, Wright KM, Zwickey HL. “Clinical utility of medicinal mushrooms.” Journal of Alternative and Complementary Medicine. 2014;20(5):350–358.
- Wasser SP. “Current findings, future trends, and unsolved problems in studies of medicinal mushrooms.” Applied Microbiology and Biotechnology. 2011;89:1323–1332.
- Ma G, Yang W et al. “Eritadenine from Lentinula edodes stimulates hepatic phospholipid metabolism.” Journal of Nutritional Biochemistry. 2011;22(4): 360–368.
- Kabir Y, Kimura S, Tamura T. “Dietary effect of eritadenine on serum cholesterol in rats.” Journal of Nutritional Science and Vitaminology. 1981;27(5): 369–376.
- Yamada J, Hamuro J. “Lentinan: Full chemical structure, mechanism of action, and clinical use.” Anticancer Research. 2013;33(7):2901–2906.
- Li B, Lu F, Wei X, Zhao R. “Fuctions and medicinal properties of Lentinan.” International Journal of Biological Macromolecules. 2020;164: 1283–1290.
- Zaidman BZ, et al. “Polysaccharides of culinary-medicinal mushrooms: immune effects.” International Journal of Medicinal Mushrooms. 2005;7:311–329.
- Smith JE, Rowan NJ, Sullivan R. “Medicinal mushrooms: a rapidly developing area of biotechnology.” Biotechnology Letters. 2002;24:1839–1845.
Διαβάστε, περισσότερα, για το Γιάννη Κριαρά
Τα κατάλληλα προϊόντα για την υγεία σας
Πατήστε, εδώ, για να παραγγείλετε τα κατάλληλα προϊόντα για την υγεία σας
Διαβάστε, επίσης,
Θεραπεία του καρκίνου με φυτικά ανοσοτροποποιητικά
Home
